वालिसुतः, नीलः, अहम्, प्राज्ञः कपिराजः च—एते चत्वारः शीघ्रकपयः एव अस्य कार्यस्य साधने पन्थानं जानन्ति इति हनुमान् मनसा अवदत्। सः चिन्तयन्, "यावद् अहं जानकीं न पश्यामि, तावत् वैदेह्याः जीवितमस्ति न वा इति न निश्चितुं शक्नोमि" इति निश्चित्य, तत्रैव तिष्ठन् जनकात्मजां द्रष्टुं मनसा स्थितवान्। स कपिश्रेष्ठः पर्वतशृङ्गे स्थित्वा, रामस्य कार्यसिद्धिं क्षणं विचार्य, पुनः आत्मनः रूपेण राक्षसानां नगरे प्रवेशं कर्तुं अशक्तिम् अपश्यत्। "राक्षसैः रक्षितायां लङ्कायां, अहं स्वेन रूपेण प्रविश्य न शक्नुयामि; बलवन्तः घोरकर्माणः राक्षसाः सर्वे मां नयेन नयिष्यन्ति।" इति सः चिन्तयामास। "मम कार्यसिद्ध्यर्थं, दृश्यदर्श्यरूपेण रात्रौ लङ्कां प्रविष्टुं युक्तम्।" इति निश्चित्य, तदा सः नगरस्य दुर्गमत्वं स्मृत्वा, पुनः पुनः दीर्घं श्वसन्, रामस्य कार्यसिद्धिं चिन्तयामास। "कथं रावणेन अदृष्ट्वा मैथिलीं द्रक्ष्यामि? कथं रामस्य कार्यं न नश्येत्? एकाकिना मया गूढं जनकात्मजा द्रष्टव्या।" इति सः मनसा विचारयामास। "देशकालविरोधेन कार्याणि नश्यन्ति; दूतस्य च भीरुत्वेन कार्यं सूर्ये उदयति तमः इव विनश्यति।" इति अपि सः अवदत्। "लाभालाभयोः विवेकपूर्वकं कृतं निर्णयमपि, यदि अभिप्रेतकार्यं नाशयति, तर्हि न शोभते; आत्मनं बुद्धिमन्तं मन्यन्ते ये दूताः, ते अत्र कार्यं नाशयन्ति।" इति सः पुनः अपि चिन्तयामास। "कथं कार्यं न नश्येत्? कथं न भीरुत्वं जायेत? कथं सागरस्य लङ्घनं न व्यर्थं स्यात्?" इति सः आत्मनं पृच्छन्, "यदि अहं राक्षसैः दृष्टः स्याम्, तर्हि रावणस्य, रामस्य च कार्यं व्यर्थं भविष्यति।" इति अपि सः निश्चितवान्। "राक्षसरूपेणापि अत्र कश्चन न गूढः स्थातुं शक्नोति, अन्येन रूपेण तु किमु वक्तव्यम्।" इति सः मनसा अवदत्। "मम मतानुसारं, अत्र वातापि गूढः न गच्छेत्; घोरकर्मणां राक्षसानां किञ्चित् अपि अज्ञातं नास्ति।" इति सः विचारयामास। "यदि अहं स्वेन रूपेण गूढः तिष्ठेयम्, तर्हि मम नाशः स्यात्, स्वामिनः च कार्यं नश्येत्।" इति सः निश्चित्य, "अतः अहं रात्रौ लघुरूपं धारयित्वा लङ्कां प्रविश्य राघवस्य कार्यं साधयिष्यामि।" इति मनसा अकरोत्। रात्रौ रावणपुरं दुर्गमं प्रविश्य, सर्वेषां प्रासादानां मध्ये प्रविश्य, जनकात्मजां द्रष्टुम् अहं यतिष्ये।" इति निश्चित्य, वैदेह्याः दर्शनकाङ्क्षया कपिश्रेष्ठः हनुमान् सूर्यास्तमयनिमित्तं प्रतीक्षमाणः तस्थौ। सूर्ये अस्तं गते, रात्रौ आगते, वातात्मजः हनुमान् स्वशरीरं संक्षिप्य, मार्जाररूपधारी, अद्भुतदर्शनः जातः। सः सायं समये, वीर्यसम्पन्नः हनुमान् शीघ्रं उत्पत्य, सुविभक्तमहापथां रम्यां लङ्कां प्रविश्य, तस्याः शोभां निरीक्षितुम् आरब्धवान्। सः रत्नशृङ्गारयुक्तैः प्रासादश्रेणिभिः, सुवर्णमणिस्तम्भैः, कनकनिभैः जालकैः, गन्धर्वनगरसदृश्या लङ्कया विराजमानां नगरीं ददर्श। सप्ताष्टभुमिप्रासादैः, स्फटिकविचित्रितैः, सुवर्णविभूषितैः तलेषु, महामायां लङ्कां सः पश्यन्, विविधमणिविचित्रैः, मुक्ताहारशोभितैः, तैः राक्षसप्रासादैः शोभितां नगरीम् अपि ददर्श। दिव्यकनकतोरणैः समन्तात् दीप्तां, सम्यगलङ्कृतां लङ्कां दृष्ट्वा, सः महाकपिः हनुमान् विस्मितः, वैदेह्याः दर्शनकाङ्क्षया विषण्णः च अभवत्। सः शुक्लशिखरैः प्रासादैः, रत्नमयैः सुवर्णतोरणैः, कीर्तिमतीं, रावणबाहुपालितां, घोरबलराक्षसैर् रात्रौ सुरक्षितां लङ्कां ददर्श। तारागणैः सह शशाङ्कः अपि तस्याः सखीवत् बभूव, सहस्रकिरणसमुच्चयेन जगत् आलोकयन्, शशाङ्कच्छायां प्रसारयन्। सः कपिश्रेष्ठः शङ्खप्रभया, क्षीरधवलया, पद्मतन्तुसमानया, समुन्नतया, हंसवत् सरसः उत्थाय, शोभमानया चन्द्रमसा सह लङ्कायाः शोभां ददर्श। एवं तु तृतीयस्सर्गः श्रोतव्यः। तत्र हनुमान् मारुतात्मजः, बुद्धिमान्, सूक्ष्मरूपधारी, मेघमालिनं शिखरं समारुह्य तस्थौ। सः महाकपिः, रात्रौ रावणाधिपां, रम्यवनसलिलसमृद्धां लङ्कां प्रविश्य, नगरस्य सौन्दर्यं पश्यन्, मनसा विस्मितः अभवत्। अतीव सुदृढां, बलसमृद्धां, पल्लवितवृक्षशोभितां, शोभनतोरणां, शुक्लद्वारार्काटिकां लङ्कां सः ददर्श। नागनगरीव सदृशीं, सर्पमार्गसमाकीर्णां, विद्युद्भ्रान्तमेघच्छन्नां, नक्षत्रसमूहसेवितां, सुवर्णमयीं महाप्राकारपरिवृतां लङ्कां सः ददर्श। तत्र हनुमान् पताकाभिः, घण्टानिनादैः च शोभितां लङ्कां दृष्ट्वा, प्रमुदितः शीघ्रं प्राकारमलङ्घयत्। सः सर्वतः सुवर्णद्वारैः, वैदूर्यमणिमञ्चैः च शोभितां लङ्कां निरीक्ष्य, विस्मयमग्नः अभवत्। तत्र हिरण्मयैः, स्फटिकमणिमयैः, मुक्ताप्रावरणैः, शुद्धरजतान्वितैः मार्गैः च शोभितानि तलेषु ददर्श। वैदूर्यशिलास्तम्भैः, स्फटिकधूलिसंयुक्तैः, सुरम्यैः शीघ्रगमिभिः मार्गैः आकाशमिव आरोहन्तः सः ददर्श। सर्वत्र बकशुकशारिकानिनादैः, राजहंसशोभितैः, वाद्यरत्नध्वनिभिः च पूर्णां तां लङ्कां सः हनुमान् ददर्श। एवं हनुमान्, स्वकार्यसिद्ध्यर्थं, सूक्ष्मरूपं धारयित्वा, रात्रौ लङ्कां प्रविश्य, तस्याः अद्भुतं वैभवं, रावणस्य बलं च निरीक्ष्य, वैदेह्याः दर्शनाय प्रयत्नं कर्तुं आरब्धवान्।