हनुमान् पुष्पभारैः कुसुमितैः किञ्चिद् विकसद्भिः किञ्चिद् बुद्बुदैः शाखाग्रैः वातेन कम्प्यमानकुटुम्बैः वृक्षैः विहङ्गैः विचित्रैः समन्ततः विततान् दृष्टवान्। सः हंससारससमाकीर्णैः पङ्कजोत्पलच्छन्नैः रमणीयक्रीडाङ्गणैः विविधानाम् उद्यानानां जलाशयैः च दृष्टिम् अपातयत्। महाबलवान् कपिः सर्वकाले फलपुष्पविभूषितैः नानावृक्षैः शोभितानि उद्यानानि अपि अपश्यत्। सः शोभनां लङ्कां समीपमगच्छत्, या रावणेन पालिता, पङ्कजोत्पलसमाकीर्णैः खातकैः भूषिता आसीत्। सीताहरणात् प्रभृति रावणेन रक्षिता सा नगरी, सर्वतः भीमधनुष्कग्रहणैः राक्षसैः परिरक्षिता आसीत्। सा सुरम्या महापुरी सुवर्णप्राकारपरिक्षिप्ता, गिरिप्रासादोपमा गृहैः शरदम्बुदसन्निभैः च शोभिता आसीत्। दीर्घैः शुक्लमार्गैः परिवृता, शतशः शिखरैः विभूषिता, पताकाध्वजप्रभया दीप्तिमती च सा नगरी बभौ। दिव्यैः सुवर्णतोरणैः लता-पङ्क्तिभिः च विराजमाना लङ्का, देवानां पुरीव, हनुमता दृष्टा। सः महाकपिः लङ्कां पर्वतशिखरे स्थितां, शुक्लप्रासादसमुच्छ्रायां, नभसि विहायसीव विभान्तीं अपश्यत्। राक्षसेन्द्रेण रक्षितां, विश्वकर्मणा निर्मितां, नभसि तिष्ठन्तीव तां पुरीं हनुमान् अपश्यत्। तस्याः प्राकारप्राचीराणि च कट्यः, विस्तीर्णानि जलाशयानि च वासांसि, शस्त्रशिखरपरिलिप्तानि तटानि च भूषणानि इव दृष्टानि। सः कपिः उत्तरद्वारमासाद्य, विश्वकर्मणा निर्मितामिव, केवलमनसा सृष्टामिव लङ्कां विचिन्त्य तस्थौ। तत्र तु कैलासालयसमुच्च्रायैः गगनलेखावद्विलिखद्भिः प्रासादैः, दिवं धारयन्तीव सा पुरी बभौ। भीमराक्षसैः पूरिता, भोगवत्याः सर्पैः इव, अचिन्त्या, सुसंस्कृता, निर्मला, कदाचित् कुबेरनिवासिता च सा नगरी आसीत्। तीक्ष्णशूलपट्टिशधरैः, विकटदंष्ट्रैः, बहुभिः भीमराक्षसैः रक्षिता, विषधरगुहायामिव, सा नगरी बभौ। तस्याः महाप्रतिरक्षां सागरं च निरीक्ष्य, रावणं च दारुणशत्रुम् अनुस्मरन्, सः कपिः विचिन्तयामास। वानराः अपि चेत् अत्र आगच्छेयुः, निष्फलाः एव स्युः; लङ्का ह्ययुद्धेन जयेत न देवैः अपि। महाबाहुः राघवः अपि यद्येताम् दुस्तरां सुदृढां रावणरक्षितां लङ्कां प्राप्नोति, किं करिष्यति? राक्षसेषु न सान्त्वस्य, न दानस्य, न भेदस्य, नापि युद्धस्य अवसरः अस्ति। शीघ्रगामिनः चत्वारः वानराः एव मार्गं पश्यन्ति—वालिसुतः, नीलः, अहम्, च प्राज्ञः राजा इति। यावत् अहं वैदेह्याः जीवितमजानन्, तावत् अहं तत्र जानकीं दृष्ट्वा चिन्तयिष्यामि। ततः सः कपिसिंहः पर्वतशिखरे स्थित्वा, रामस्य कार्यसिद्धिं किञ्चिद् विचिन्त्य तस्थौ। एतेन रूपेण अहं राक्षसानां पुरीं न प्रविष्टुं शक्नोमि, यः क्रूरैः महाबलैः राक्षसैः रक्षिता। सर्वे राक्षसाः महाबलिनः, महोत्साहिनः, महावीर्यवन्तः च, मया छाद्याः, यावत् अहं जानकीं अन्वेष्यामि। दृश्यदृश्यरूपेण, रात्रौ, उचितकाले, अहं लघुरूपं गृहीत्वा लङ्कां प्रविष्टुं यत्नं करिष्यामि, महत् कार्यं साधयितुम्। ताम् अप्राप्यां, सुरासुरैरपि अजेतुं अशक्यां पुरीं दृष्ट्वा, हनुमान् पुनः पुनः निश्वस्य चिन्तयामास। केन उपायेन अहं मैथिलीं, जनकात्मजां, रावणेन अदृष्टः, पश्येयम्? कथं रामस्य कार्यं, आत्मविदः, न विनश्येत्? एकाकिना मया रहसि जनकात्मजा द्रष्टव्या। देशकालविरोधेन कार्याणि नश्यन्ति दुर्त्सहेन दूतस्यानुपयुक्तेन, यथा अन्धकारः उदयिनि सूर्ये। यः विवेकेन लाभहानि विचिन्त्य अपि, कार्यहानिकारिणि निश्चये, सः न शोभते; आत्मन्यपि बुद्धिमान् मन्यमानाः दूताः अत्र कार्यानि विनाशयन्ति। कथं कार्यं न नश्येत्, कथं च मनोभङ्गः न जायेत, कथं च सागरलङ्घनं निष्फलं न स्यात्? यदि अहं राक्षसैः दृष्टः स्याम्, तर्हि कार्यं रावणस्य, हानिकारिणः, रामस्य च आत्मविदः, निष्फलं भविष्यति। राक्षसरूपेणापि अत्र कस्यचित् न गुप्तिः साध्यते, अन्येन रूपेण तु किं पुनः? मम मतिम्, वायुः अपि अत्र अप्रकाश्यं न गच्छेत्; राक्षसाणां घोरकर्मणां किञ्चित् अपि अज्ञातं नास्ति। स्वेन रूपेण अत्र रहसि स्थित्वा, अहं विनश्येयम्, स्वामिनः च कार्यं नश्येत्। तस्मात् रात्रौ लघुरूपम् आश्रित्य, राघवस्य कार्यसिद्धये, लङ्कां प्रवेक्ष्यामि। रात्रौ रावणपुरीं, दुरासाद्यां, प्रविश्य, अहं सर्वान् भवनान् प्रविश्य, जनकात्मजां द्रक्ष्यामि। एवं निश्चित्य, हनुमान् वानरः, वैदेह्याः दर्शनकाङ्क्षया, सूर्यास्तमनं प्रतीक्षते स्म। सूर्ये अस्तं गते, रात्रौ समुपस्थितायां, वातात्मजः स्वं शरीरं संक्षिप्य, मार्जाररूपधारी, अद्भुतदर्शनः अभवत्। सन्ध्याकाले, वीर्यसम्पन्नः हनुमान् शीघ्रं उत्क्रम्य, विशदविभक्तमार्गां शोभनां पुरीं प्रविवेश।