हनुमान् तदा सलवृक्षान् कर्णिकारांश्च पूर्णपुष्पितखर्जूरान् प्रियालान् मुचुलिन्दान् कुटजान् केतकांश्च दृष्टवान्। सः सुगन्धिभिः प्रियङ्गुभिः, निपैः सप्तच्छदैः, आसनैः कोविदारैः, पुष्पितैः करवीरैश्च शोभितां वनभूमिं अपश्यत्। पुष्पभारान् किञ्चिद् विकसन्तः किञ्चित् कुमुदान्, वातेन कम्पमानशिखरान्, विहङ्गैः विततान् वृक्षान् दृष्टवान्। हंसबकसंपूर्णानि, पद्मोत्पलच्छन्नानि, रमणीयक्रीडास्थलानि, विविधानि चापि सरांसि सरितश्च अपश्यत्। स बलवान् कपिः विविधवृक्षैः फलं पुष्पं च सर्वदा वहद्भिः उद्यानानि विराजमानानि अपश्यत्। सः श्रीमतीं लङ्कां रावणपालितां, पद्मोत्पलपूरितखातवतीं, शोभामानां समुपजगाम। सीताहरणानन्तरं रावणेन संरक्ष्यमाणा सा लङ्का सर्वतो राक्षसैः तीक्ष्णधनुष्कैः संरक्षिता। सा रम्या पुरी सुवर्णप्राकारपरिख्या, पर्वताभसदृशैः गृहैः, शरदम्बुदसन्निभैः च वेश्मभिः परिवृता आसीत्। दीर्घशुक्लमार्गाभिः, शतशः प्रासादैः, पताकाध्वजशोभितया च सा समलङ्कृता। दिव्यसुवर्णतोरणैः लतानिकरैः च शोभमानां लङ्कां स्वर्गपुरीमिव हनुमान् अपश्यत्। सः प्रख्यातकपिः पर्वताग्रे स्थितां, शुक्लवेश्मभिः विराजमानां, नभसि विहायसीव लङ्कां दृष्टवान्। राक्षसेन्द्रेण रक्षितां, विश्वकर्मणा निर्मितां, नभोगतां लङ्कां कपिः अपश्यत्। तस्याः प्राकारपरिखाः श्रोणीरिव, महाप्लवानि वस्त्राणि, आयुधशतैः प्रासादैश्च शोभितानि भूषणान्यिव सञ्जज्ञे। स कपिः उत्तरद्वारे स्थित्वा, मनसा निर्मितां विश्वकर्मणा निर्मितामिव लङ्कां विचिन्त्य अपश्यत्। उन्नतवेश्मभिः कैलासधामसदृशैः, नभः चित्रयन्तीव, दिवं ध्रियतेव सा पुरी बभौ। भीमैर् राक्षसैः पूरिता, भोगवतीव सर्पैः, दुर्ग्राह्या, सुसम्पन्ना, विशुद्धा, पूर्वं कुबेरनिवासिता च सा। बहुभिः तीक्ष्णराक्षसैः शूलपट्टिशधारिभिः, दंष्ट्रिभिः, विषसर्पगुहामिव, सा रक्षिता। तस्याः महतीं सुरक्षा समुद्रं च निरीक्ष्य, रावणं च शत्रुं चिन्तयन् कपिः विचिन्तयामास। यदि वानराः अपि अत्र आगच्छेयुः, निष्फलमेव स्यात्; युद्धेन लङ्का न जेतुं शक्या, न देवैः अपि। यदि महाबाहुः राघवः अपि दुर्गमां, रावणरक्षितां लङ्कां आगच्छेत्, किं कर्तुं शक्येत्? राक्षसैः न सन्ध्या, न दानं, न भेदः, नापि युद्धमपि सम्भवति। केवलं चत्वारः शीघ्रवानराः मार्गं जानन्ति—वालिसुतः, नीलः, अहं च, बुद्धिमान् राजा च। यावत् अहं न जानामि वदेही जीवति वा न वा, तावत् अहं जनकात्मानं दृष्ट्वा तत्र चिन्तयिष्यामि। ततः स कपिसिंहः तस्मिन्गिरिशृङ्गे स्थित्वा, रामस्य विजयमुपलक्ष्य, किञ्चित्कालं विचिन्तयामास। एतेन रूपेण राक्षसपुरीं प्रवेशुं न शक्यं, भीमराक्षसैः संरक्ष्यमाणया। सर्वे राक्षसाः महाबलाः, महावेगवन्तः, महाशक्तिमन्तश्च, मया जनकात्मन्याः अन्वेषणे मूढा कर्तव्याः। दृश्यादृश्यरूपेण, रात्रौ, उचिते काले, मम महत्कृत्यम् साधयितुं लङ्कायाः प्रवेष्टव्यम्। इति तां दुर्गां, अमरदैत्यैः अपि अजेतुम् अशक्यां लङ्कां दृष्ट्वा, हनुमान् पुनः पुनः निश्वस्य विचिन्तयामास। केन उपायेन अहं मैथिलीं, जनकात्मजान्, रावणेन अदृष्ट्वा, पश्येयम्? कथं रामस्य कार्यं न नश्येत्? एकाकी रहसि जनकात्मानं द्रष्टव्यम्। कार्याणि देशकालविघ्नैः, भीरुतेन दूतवशात्, उदीच्छति सूर्ये तमो यथा, नश्यन्ति। यद् अपि लाभालाभयोः विवेकपूर्वकं निर्णयं कृतं, तदपि यदि कार्यनाशाय भवति, न शोभते; स्वमतिप्रधानाः दूताः कार्यविनाशाय भवन्ति। कथं कार्यं न नश्येत्, कथं भीरुत्वं न जायेत, कथं समुद्रलङ्घनं न व्यर्थं स्यात्? यदि राक्षसैः दृष्टः स्याम्, कार्यं रावणस्य अपकाराय, रामस्य च आत्मवित् कार्याय, व्यर्थं स्यात्। राक्षसरूपेणापि, अन्यतररूपेण वा, सर्वत्र अपि अदृष्टः स्थातुं न शक्यम्; राक्षसाः सर्वज्ञाः, दुष्कृत्येषु निपुणाः। वायुः अपि अदृष्टः न गन्तुं शक्नोति इति मम मतिः; राक्षसाः सर्वं जानन्ति। यदि अहं स्वेन रूपेण अत्र गुह्यं स्थेयम्, तदा नाशो मे स्यात्, स्वामिकृत्यम् च नश्येत्। तस्मात् अहं रात्रौ सूक्ष्मरूपं गृहीत्वा लङ्कां प्रवेक्ष्यामि, राघवस्य कार्यसिद्धये। रात्रौ रावणपुरीं दुर्गमां प्रविश्य, सर्वाणि वेश्मानि प्रविश्य, जनकात्मजान् पश्येयं। एवं निश्चित्य, हनुमान् वानरः वैदेहीं द्रष्टुम् उत्सुकः, ततः सूर्यास्तमयं प्रतीक्षमाणः तस्थौ।