स सागरस्य तीरं समीपं प्राप्तुम् उद्यतः सर्वतः निरीक्ष्य शतयोजनान्ते विपुलं वनप्रदेशं ददर्श। अवतीर्यमाणः स शाखामृगश्रेष्ठः विविधान् वृक्षान् विराजमानम् उपद्वीपं च मलयगिरिवनानि च अपश्यत्। स सागरं तटप्रदेशं तटस्थितान् वृक्षान् सागरपत्नीः च अपि निरीक्ष्य, स्वं रूपं महाघनसन्निभं दृष्ट्वा, आत्मवान् बुद्धिमान् च आकाशं निवारयन् इव चित् अभवत्। स महाबुद्धिः चिन्तयामास—यदि राक्षसाः मम वर्धितरूपं वेगं च पश्येयुः, ते मयि कुतूहलम् आपद्येरन् इति। ततः स महागिरिसन्निभं शरीरं संक्षिप्य स्वाभाविकं रूपं प्राप्य, समाहितः मोहात् विमुक्तः अभवत्। स्वरूपं संहत्य, हनुमान् स्वभावस्थितः, त्रीन् पदान् व्यतीयाय—हरिवत् बलेः तेजः च बलं च हरन् इव। स रमणीयं नानाविधरूपं धारयन्, सागरपारं प्राप्य, अन्यैः अकल्प्यम् एकं रूपं धारयन्, स्वचेतनः धृतनिश्चयः च तं देशं निरीक्ष्य स्थितवान्। ततः स महात्मा मेघसमुदायसन्निभः शोभनस्य लम्बामहागिरिपृष्ठे केतकौदालकनारिकेलवृक्षैः समन्ततः आवृतः अवतीर्णः। स सागरतीरं प्राप्त्वा, पर्वतश्रेष्ठस्य शिखरे स्थितां लङ्कां निरीक्ष्य, तस्मिन् पर्वते उपविष्टः, स्वरूपं विहाय, मृगपक्षिणः च व्यथितान् अकरोत्। स सागरं दानवसर्पसमाकुलं महावेगतरङ्गिणं तीर्त्वा, महोदधितटे स्थित्वा, देवनगरसन्निभां लङ्कां ददर्श। शृणु, श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वितीयः सर्गः। स दुस्तरं सागरं तीर्त्वा, बलवान् स हनुमान् त्रिकूटशिखरे स्थितां लङ्कां सविस्मयं अपश्यत्। शतयोजनं तीर्त्वा, स तेजस्वी परमवीर्यवान् कपिः, न श्रमं न श्वासं च अपि तत्र प्राप। ‘शतानि योजनानां गन्तुं शक्यम्, ततोऽपि अधिकानि; किम् पुनः मितं शतयोजनं सागरस्य?’ इति स चिन्तयामास। स बलिनां श्रेष्ठः प्लवगश्रेष्ठः च, शीघ्रं सागरं तीर्त्वा लङ्कां प्रति जगाम। स हरियूथपः हरितवनानि, गहनानि गन्धवन्ति, मधुकाननानि, पर्वतान् च मार्गे अपश्यत्। स कपिश्रेष्ठः हनुमान्, शोभनानि वृक्षसमूहानि, पुष्पितवनेषु पंक्तिम् च पर्वतान् आसाद्य अगच्छत्। स तस्मिन् पर्वते स्थित्वा, वनोपवनेषु, वायुसूनुः शिखरस्थां लङ्कां ददर्श। स सालेषु कर्णिकारान्, पूर्णपुष्पितखर्जूरान्, प्रियालान् मुचुलिन्दान् कुटजान् केतकान् च अपश्यत्। स गन्धयुक्तान् प्रियङ्गून्, निपान् सप्तच्छदान् आसनान् कोविदारान् पुष्पितकरवीरांश्च अपि ददर्श। स पुष्पवृक्षान्, किञ्चिद् अंकुरितान्, वातचालितशिखरान्, विहगसंकीर्णान् अपश्यत्। स हंसबकसंपूर्णानि, पद्मोत्पलच्छन्नानि, रम्यक्रीडास्थलानि, नानातडागानि अपि ददर्श। स महाकपिः नानावृक्षैः फलपुष्पैः च सर्वकालसमृद्धैः शोभितानि उद्यानानि अपश्यत्। स शोभनां रावणपालितां लङ्कां पद्मोत्पलपूर्णखातासु भूषितां समुपजगाम। सीताहरणानन्तरं रावणेन रक्षिता सा सर्वतः तीक्ष्णधनुष्मद्राक्षसैः रक्षिता। सा शोभना पुरी सुवर्णपर्वताभैः गृहैः शरद्घनसन्निभैश्च परिवृता सुवर्णपट्टिकाभिः रक्षिताऽभवत्। सा दीर्घशुक्लमार्गैः परिवृता, शतशः शिखरैः विभूषिता, पताकाध्वजैः च दीप्तिमती अभवत्। हनुमान् दिव्यसुवर्णद्वारैः लतापंक्तिभिः च विराजमानां लङ्कां देवनगरसन्निभां ददर्श। स तेजस्वी कपिः पर्वतशिखरस्थां, शोभनशुक्लगृहमालिनीं, आकाशे पतन्तीमिव लङ्कां अपश्यत्। हनुमान् राक्षसराजसंरक्षिता, विश्वकर्मणा निर्मिता, आकाशे पतन्तीमिव लङ्कां ददर्श। स तस्याः प्राकारांश्च भित्तीश्च श्रोणीरिव, महातडागानि वसनमिव, आयुधशिखरपंक्तयः भूषणमिव अपश्यत्। कपिः उत्तरेण द्वारम् आगत्य, मनसा निर्मितामिव, विश्वकर्मणा कृता इव लङ्कां विचिन्त्य स्थितवान्। तस्याः उन्नतगृहाणि कैलासधामसन्निभानि, आकाशम् चित्रयन्तीव, दिवम् ध्रियन्तीव अभवन्। तीक्ष्णराक्षसैः पूरिता सा पुरी, भोगवतीव सर्पैः, अचिन्त्या, सुसंस्कृता, निर्मला, पूर्वं कुबेरनिवासिता च। बहुभिः तीक्ष्णराक्षसैः शूलपट्टिशहस्तैः दंष्ट्रिभिः, विषसर्पसंरक्षिता गुहैव, सा रक्षिता। तस्याः महतीं रक्षां सागरं च दृष्ट्वा, रावणं च घोरशत्रुम् अनुस्मृत्य, स कपिः विचारयामास। ‘यदि वानराः अपि अत्र आगच्छेयुः, तर्हि निष्फलाः भविष्यन्ति; लङ्कां युद्धेन न जितुं शक्यते, न अपि सुरैः। यदि महाबाहुः राघवः अपि अस्यां दुस्तरायां रावणसंरक्षितायां लङ्कायां आगच्छेत्, स किं करिष्यति? राक्षसैः न सान्त्वं न दानं न भेदः, न अपि युद्धम् अस्ति।’ एवं स महाकपिः लङ्कां निरीक्ष्य, तस्याः दुस्तरत्वं, रावणं च चिन्तयन्, तत्र स्थितः।