अन्येषु कर्मसु निमग्नः राक्षसैः च शत्रुतया बध्नतः श्रीमती जानकी रावणेन अपहृता। तस्याः कृते रामस्य आदेशेन अहं दूतः इव गच्छामि; त्वं च एतेषु सलिलेषु निवसन् रामस्य साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि। अथ चेत् अहं मैथिलीं धर्मात्मानं रामं च दृष्ट्वा तव मुखं पुनः प्रविश्यामि; एतत् सत्यम् प्रतिजाने। एवं हनूमता उक्ता सुरसा, या रूपं यथेष्टं धारयितुं शक्तिः, प्रत्युवाच—मम एषः वरः, न कश्चित् माम् अतिवर्तितुं शक्नोति। तं गच्छन्तं दृष्ट्वा नागमाता सुरसा हनूमतः बलं परीक्षितुम् इच्छन्ती एवं वाक्यम् अब्रवीत्—अद्य मम मुखं प्रविश, वानरश्रेष्ठ, अन्यथा न शक्यः गन्तुम्; सृष्टिकर्त्रा मम एषः वरः दत्तः—शीघ्रम् प्रविश। सा विशालं मुखं प्रसार्य वातात्मजस्य पुरतः स्थितवती; तया सुरसया एवमुक्तः वानरश्रेष्ठः हनुमान् कोपं जगाम। स उवाच—यथा त्वं मम शरीरं धारयितुं शक्नोषि, तथा मुखं कुरु! इति क्रुद्धः सुरसां प्रति उक्त्वा दशयोजनविस्तारः अभवत्। ततः हनुमान् दशयोजनप्रमाणः अभवत्; तम् मेघसङ्काशं दृष्ट्वा सुरसा द्विगुणं विंशत्योजनं मुखं प्रसारयामास। हनुमान् कोपात् त्रिंशद्योजनप्रमाणः अभवत्; सुरसा च चत्वारिंशद्योजनं मुखं प्रसारयामास। वीर्यवान् हनुमान् पञ्चाशद्योजनपरिमाणः अभवत्, सुरसा षष्टियोजनं मुखं प्रसारयामास। ततः सहसा हनुमान् सप्तत्योजनपरिमाणः अभवत्, सुरसा च अशीतियोजनं मुखं प्रसारयामास। ज्वलन इव हनुमान् नवत्योजनपरिमाणः अभवत्, सुरसा च शतयोजनं मुखं प्रसारयामास। तस्याः सुरसायाः दीर्घजिह्वं भीषणं नरकसदृशं विवृतं मुखं दृष्ट्वा बुद्धिमान् वातसुतः चिन्तयामास। ततः हनुमान् मेघसङ्काशः स्वशरीरं संकुच्य, अंगुष्ठमात्रः अभवत्। स तस्याः मुखं समीपं गत्वा प्रविश्य, पुनः आकाशे स्थित्वा, इदम् अब्रवीत्—"त्वदीयं मुखं प्रविष्टः अस्मि, दक्षकन्ये; तुभ्यम् नमः। इदानीं वैदेहीं गन्तास्मि, तव वरः सत्यम् अवस्थितः।" तं मुखात् मुक्तं राहुग्रस्तचन्द्रमिव दृष्ट्वा सुरसा स्वेन रूपे वानरं उवाच—"गच्छ वानरश्रेष्ठ, सौम्य, यथाभिलषितं कार्यं साधय। वैदेहीं महात्मने राघवाय आनय।" हनूमतः तृतीयं दुष्करं कर्म दृष्ट्वा सर्वे प्राणिनः "साधु साधु!" इति प्रशशंसुः। स च हनुमान् अगाधं वारुणालयं समुद्रं प्राप्त्वा, गरुडवेगेन आकाशमार्गे प्रविश्य जगाम। तं मार्गं जलधरैः, विहगैः, कैशिकाचार्यैः, ऐरावतैः च सेवितं आसीत्। सः सिंहैः, गजैः, व्याघ्रैः, पक्षिभिः, नागवाहनैः, शुद्धैः भूषितैः विमानैः च विराजितः आसीत्। सः अग्निसदृशः विद्युद्भिः स्पृष्टः, पुण्यकर्मभिः स्वर्गप्राप्तैः महाभागैः निवासितः आसीत्। तं सूर्यः अतिक्रामति, चित्रभानुना पूजितः, ग्रहैः, नक्षत्रैः, चन्द्रसूर्याभ्यां च शोभितः आसीत्। सः महर्षिभिः, गन्धर्वैः, नागैः, यक्षैः च आकीर्णः, विशुद्धः, सर्वैः विश्वावसुना सेवितः। इन्द्रगजपतिना पद्यमानः, शुभे चन्द्रसूर्यपथे, प्राणिनां छत्रमिव, ब्रह्मणा वितानितः आसीत्। सः वीर्यवान् विद्याधरैः अपि सेवितः, हनुमान् वातात्मजः वातपथे गरुडवत् जगाम। हनुमान् मेघसमूहान् वातवत् आकर्षन्, कर्षणचन्दनसदृशान् कृष्णान्, रक्तपिताश्वेतवर्णांश्च। स महान् मेघसमूहान् प्रविश्य निष्क्रान्तः पुनः पुनः, वानरः तत्र तत्र शोभते स्म। तस्मिन् काले हनुमान् सर्वत्र दृश्यः आसीत्, शरदिन्दुवत् प्रविश्य निष्क्रान्तश्च। स आकाशे निर्विशङ्कं प्राप्तः, पक्षिणं गिरीव, तं तत्र विहायमानं दृष्ट्वा सिंहिका नाम राक्षसी। सा बलवती रूपवती सिंहिका मनसा चिन्तयामास—"अद्य चिरान्नं प्राप्स्यामि।" "एष महापुरुषः मम वशं प्राप्तः," इति चिन्तयित्वा तस्य छायां जग्राह। तस्य छाया गृहीता सन् वानरः चिन्तयामास—"सहसा गृहीतः अस्मि, मम बलं व्यर्थम् अभवत्।" स इव महाप्लवः समुद्रे वातप्रेरितः प्रतिकूलेन, पार्श्वतः, ऊर्ध्वतः, अधः च निरीक्ष्य। स तां महतीं जलनिधौ उत्तिष्ठन्तीं दृष्ट्वा, तां दृष्ट्वा वातात्मजः विचारयामास। "वानरेन्द्रेण यथा उक्तं, एषा अद्भुता छायाग्राहिणी महाशक्तिः, न संशयः।" तस्याः तत्त्वं विज्ञाय, बुद्धिमान् हनुमान् मेघसङ्काशः शरीरं व्याप्तवान्। तं वानरं महाकायं दृष्ट्वा सा व्याप्तमुखी अभवत्, या आकाशपातालयोः समा।