तत् पर्वतम् तेन वरप्राप्तेन तत्रैव स्थितम्। हनूमांश्च क्षणेनैव सागरम् अतिक्रम्य प्रययौ। अथ देवाः सह गन्धर्वैः सिद्धैः च परमर्षिभिः सुरसां सर्पमातरं सूर्यसमप्रभां प्रार्थयामासुः—“एष पवनसुतः श्रीमान् हनुमान् नाम सागरम् अतिक्रामति; त्वं क्षणमेकम् तस्य विघ्नं कुरु।” ततो देवी सुरसा भीषणं महोरगवपुम् आदधात—महाचलसमाकारं, विकटदंष्ट्रं, पिङ्गलोक्षणं, व्योमस्पृद्वदनं च। देवाः ऊचुः—“विज्ञातुं चाहंस्यामः अस्य वीर्यं, प्रवर्धयेम च तत्। स त्वां किञ्चिदुपायेन अतिक्रमिष्यति, अथवा शोकमवाप्स्यति।” एवं उक्ता सा देवी सुरसा देवैः पूजिता, तस्मिन् सागरे राक्षसीरूपं धारयित्वा स्थितवती। सा विकृतवपुः सर्वभूतभयप्रदा हनूमन्तं विहायसा गच्छन्तं प्रतिरुद्ध्य वचनमिदम् अब्रवीत्—“त्वं मम भोजनार्थं देवैः नियोजितः कपिश्रेष्ठ; प्रविश मम वदनम्, भक्षयिष्यामि त्वाम्।” सा च ब्रह्मणा कदाचित् वरं लब्धवती—“त्वं शीघ्रं भव।” सा व्योमस्पृद्वदना पवनसुतस्य पुरतः स्थितवती। एवं सुरसायाः उक्तः हनूमान् प्रसन्नवदनः प्रत्युवाच—“रामः दशरथात्मजः भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह सीतया च दण्डकारण्यम् प्रविष्टः। अन्येषु कार्येषु प्रवृत्तः सः, राक्षसैः शत्रुबन्धनात् श्रीमान् जानकी रावणेन हृतापि। रामस्य आज्ञया अहं तस्याः सन्देशवहः गच्छामि; त्वं च एतेषु जलेषु वसन्ती रामस्य साहाय्यं कर्तुम् अर्हसि। अथवा मैथिलीं रामं च दृष्ट्वा धर्मात्मानम्, पुनः तव वदनं प्रविश्य आगमिष्यामि, सत्येन प्रतिजाने।” एवं हनूमता उक्ता सुरसा, यथेष्टवपुधारिणी, प्रत्युवाच—“मां कोऽपि न अतिवर्तते; एष मे वरः।” तं प्रयान्तं दृष्ट्वा सुरसा सर्पमाता हनूमतः बलं परीक्षितुम् इच्छन्ती पुनरुवाच—“अद्य प्रविश मम वदनं, कपिश्रेष्ठ; अन्यथा न शक्नोषि गन्तुम्; ब्रह्मणा कदाचित् ममायं वरः दत्तः—त्वं शीघ्रं भव।” सा व्योमस्पृद्वदना पवनसुतस्य पुरतः स्थितवती। एवं सुरसायाः उक्तः कपिश्रेष्ठः हनूमान् क्रुद्धः अभवत्। स उवाच—“कुरु स्वं वदनं यथा मां धारयितुम् शक्नोषि!” इति क्रुद्धः सुरसां प्रति उक्त्वा सः दशयोजनविस्तारः अभवत्। तदनन्तरं हनूमान् दशयोजनप्रमाणः अभवत्; तं मेघसङ्काशं दशयोजनदीर्घं दृष्ट्वा सुरसा विंशतियोजनवदनं कृतवती। ततः क्रुद्धः हनूमान् त्रिंशद्योजनदीर्घः अभवत्; सुरसा चतुश्शीतियोजनवदनं कृतवती। वीर्यवान् हनूमान् पञ्चाशद्योजनः जातः, सुरसा षष्टियोजनवदनं कृतवती। ततः हनूमान् सप्तत्योजनः अभवत्, सुरसा च अशीतियोजनवदनं कृतवती। हनूमान् अग्निसमप्रभः नवत्योजनः अभवत्, सुरसा च शतयोजनवदनं प्रसार्य स्थितवती। तस्याः सुरसायाः विवृतं दीर्घजिह्वं भयङ्करं नरकसन्निभं वदनं दृष्ट्वा, बुद्धिमान् पवनसुतः चिन्तयामास। तदा हनूमान् मेघसङ्काशः स्वं शरीरं अङ्गुष्ठमात्रं संकुच्य क्षणेन तद्वदनम् प्रविश्य, ततः पुनः आकाशे स्थित्वा वचनमिदम् अब्रवीत्—“अहं तव वदनं प्रविष्टः, दक्षकन्ये; नमोऽस्तु ते! अधुना वैदेह्याः समीपं गमिष्यामि; तव च वरः सत्यः।” तं सुरसायाः वदनात् मुक्तं राहुमुखात् इव शशिनं दृष्ट्वा, देवी सुरसा स्वस्वरूपेण कपिम् उवाच—“गच्छ कपिश्रेष्ठ सौम्य, यथेष्टं कार्यं साधय; वैदेहीं महात्मने राघवाय आनय।” तस्य तृतीयं दुष्करं कर्म दृष्ट्वा सर्वे प्रजाः हनूमन्तं प्रशशंसुः—“साधु! साधु!” इति। हनूमान् अपारं वारुणालयं समुद्रं प्राप्त्वा, गरुडवेगेन आकाशं प्रविवेश। तत्र जलदसङ्घैः, विहङ्गमैः, कैशिकाचार्यैः, ऐरावतैः च सदा सेव्यमानम् अभवत्। तत्र सिंहैः, गजैः, व्याघ्रैः, पक्षिभिः, नागवाहनैः, विमलैः भूषितैः विमानैः च शोभितं तद् आकाशम्। अग्निसमप्रभं तद् आकाशम्, वज्राभिहतं, पुण्यकर्मभिः स्वर्गलभ्धैः महाभागैः वासितम्। तद् सूर्येण विचरितं, चित्रभानुना पूजितं, ग्रहताराचन्द्रसूर्यैः शोभितम्। महर्षिभिः, गन्धर्वैः, नागैः, यक्षैः, विश्वावसुना च सेवितं शुद्धम् आकाशम्। इन्द्रगजपतिना पदं कृतं, शुभे सोमसूर्यपथे, प्राणिनां छत्रं, ब्रह्मणा विस्तारितम्। वीर्यवन्तः विद्याधराः तत्र कदाचित् चरन्ति; हनूमान् पवनसुतः पवनपथेन गरुडवद् जगाम। स हनूमान् वातेन यथा मेघगणान् आकर्षयन्, कालागुरुशयामान् रक्तपीतशुक्लवर्णांश्च मेघान् संगृह्य जगाम। तस्य कपेश्च महाघनाः प्रविश्य निष्क्रान्तश्च तत्र तत्र शोभन्ते स्म।