हनुमान्, वायुसुतः, दूरं गगनं गत्वा पर्वतं समुद्रं च पृष्ठतः कृत्वा पितुः पथं समासाद्य निर्मले व्योम्नि गतिम् अकरोत्। पुनः तं पर्वतं निरीक्ष्य उन्नतं गगनं समारुह्य, वायुसुतः महाबलिः कपिसेनापतिः निर्भारः अग्रसरः। तस्य हनुमतः द्वितीयं अतिदुष्करं कर्म दृष्ट्वा देवाः सिद्धाः महर्षयः च तं स्तुतवन्तः। तत्र उपस्थिताः देवाः सुवर्णनाभः सुनाभः सह सहस्राक्षेन्द्रेण तस्य कृत्ये हर्षम् आपन्नाः। शचीपतिः स्वयं तुष्ट्या किञ्चिद् गद्गदया वाचा सुनाभं पर्वतराजं उवाच— "हे सुनाभ, सुवर्णनाभपर्वतराज! अहं त्वया अतिव प्रसन्नः। तुभ्यं निर्भयत्वं ददामि; त्वं यथेच्छं गच्छ, सौम्य।" "त्वया हनुमते महदुपकारः कृतः यः अत्र विश्राम्य शतयोजनं क्रमशः निर्भयः गत्वा।" "एष कपिः केवलं रामस्य दशरथस्य पुत्रस्य हितार्थं गच्छति। तव शक्त्या अतिथिसत्कारं कृत्वा अहं तव प्रसन्नः।" एवं इन्द्रेण पूर्णतुष्टः दृष्ट्वा पर्वतः महोत्साहं प्राप्तवान्। तं वरं लब्ध्वा पर्वतः तत्र एव स्थितः; हनुमान् क्षणेन समुद्रं अतिक्रम्य गच्छति। ततः देवाः गन्धर्वैः सिद्धैः महर्षिभिः सह सुरसां सर्पमातरं सूर्यसमानप्रभाम् उचुः— "एष वायुपुत्रः हनुमान् नाम्ना समुद्रं अतिक्रामति; क्षणं तस्य मार्गे विघ्नं कुरु।" "महापर्वतसदृशं भीषणं राक्षसीरूपं कुरु, विकटदंष्ट्रं पीतलोचनं व्योमव्यापि मुखं च।" "तस्य बलं ज्ञातुम् इच्छामः, तस्य वीर्यं वर्धयामः; स त्वां कञ्चन उपायेन जयेत् अथवा विषादं गच्छेत्।" एवं उक्ता देवी सुरैः पूजिता सुरसा समुद्रमध्ये राक्षसीरूपं धारयित्वा स्थितवती। विकृतरूपा सर्वान् भयङ्करी हनुमन्तम् आकाशे विघ्नं कृत्वा इदं वचनं अब्रवीत्— "देवैः तव भोजनं नियुक्तं, कपिश्रेष्ठ! त्वां खादिष्यामि—मम मुखं प्रविश।" "एष वरः सृष्टा दत्तः—'शीघ्रता भव'—इति। विशालं मुखं प्रसार्य वायुसुतस्य पुरतः स्थितवती।" एवं सुरसायाः उक्तं श्रुत्वा हनुमान् प्रसन्नमुखः प्रत्युवाच— "रामः दशरथस्य पुत्रः भ्राता लक्ष्मणेन सीतया सह दण्डकवनं प्रविष्टः।" "अन्येषु कार्येषु व्यग्रः राक्षसैः शत्रुत्वेन बद्धः, तस्य धर्मपत्नी सीता रावणेन अपहृता।" "रामस्य आज्ञया अहं दूतः तत्र गच्छामि; त्वं जलनिवासिनी रामाय सहाय्यं कुरु।" "अथवा मैथिलीं रामं च दृष्ट्वा पुनः तव मुखं प्रविश्य आगमिष्यामि; सत्यं तव प्रतिज्ञामि।" एवं हनुमता उक्ता सुरसा यथेष्टवर्णरूपधारिणी प्रत्युवाच— "मम वरः अस्ति—कोऽपि माम् अतिक्रान्तुं न शक्नोति।" तं गच्छन्तं दृष्ट्वा सुरसा हनुमन्तः बलम् परीक्षितुम् इच्छन्ती पुनर् अब्रवीत्— "मम मुखं आज प्रविश, कपिश्रेष्ठ! अन्यथा गन्तुं न शक्यते; एष वरः सृष्टा दत्तः—'शीघ्रता भव'—इति।" विशालं मुखं प्रसार्य वायुसुतस्य पुरतः स्थितवती; एवं सुरसायाः उक्तं श्रुत्वा कपिश्रेष्ठः क्रुद्धः अभवत्। स अब्रवीत्—"ममायं रूपं कुरु यथा त्वं मां धारयितुं शक्नुषि!" इति क्रुद्धः सुरसायै उक्त्वा दशयोजनायाः दीर्घः अभवत्। हनुमान् दशयोजनायाः विस्तीर्णः अभवत्; तं मेघसदृशं दशयोजनदीर्घं दृष्ट्वा सुरसा मुखं विंशत्योजनं विस्तारितवती। हनुमान् क्रुद्धः त्रिंशद्योजनदीर्घः अभवत्; सुरसा चत्वारिंशद्योजनं मुखं विस्तारितवती। वीरः हनुमान् पञ्चाशद्योजनदीर्घः अभवत्; सुरसा षष्टियोजनं मुखं विस्तारितवती। हनुमान् सप्तत्योजनदीर्घः अभवत्; सुरसा अशीत्योजनं मुखं विस्तारितवती। हनुमान् नवत्योजनदीर्घः अग्निसदृशः अभवत्; सुरसा शतयोजनं मुखं विस्तारितवती। तं सुरसायाः विकटं दीर्घजिह्वं नरकसदृशं भीषणं मुखं दृष्ट्वा बुद्धिमान् वायुसुतः चिन्तयामास। ततः हनुमान् मेघसदृशं शरीरं संकुच्य क्षणेन अङ्गुष्ठमात्रः अभवत्। स समीपं गत्वा तं मुखं प्रविश्य, महाबलिः हनुमान् आकाशे स्थित्वा इदं वचनं अब्रवीत्— "मम तव मुखं प्रविष्टं, दक्षकन्ये! नमस्ते। अधुना वैदेहीं यत्र तत्र गच्छामि; तव वरः सत्यम्।" तं मुखात् मुक्तं चन्द्रमिव राहोः मुखात् दृष्ट्वा देवी सुरसा स्वं रूपं धृत्वा कपिं उवाच— "गच्छ, कपिश्रेष्ठ! सौम्य! यथेच्छं कार्यं साधय; वैदेहीं महात्मने राघवाय आनय।" हनुमतः तृतीयं अतिदुष्करं कर्म दृष्ट्वा सर्वभूतानि तं कपिं प्रशंसन्ति—"साधु! साधु!" इति। हनुमान् अगम्यगं समुद्रं वरुणालयं समासाद्य गरुडस्य वेगेन आकाशे प्रविष्टः।