हनूमन्तं पर्वतसमुद्राभ्यां महता मान्यतया दृष्टं, स ताभ्यां समुचितैः आशीर्वादैः पूजितः अभवत्। ततः स वायुसूनुः, पर्वतं महोदधिं च पृष्ठतः कृत्वा, दिव्यं पितुः मार्गं समाश्रित्य, निर्मले व्योम्नि दूरं प्रस्थितवान्। पुनः सः प्रवरः कपिवरः, तं पर्वतं निरीक्ष्य, आधाररहितः, ऊर्ध्वं प्रतस्थे। तस्य द्वितीयं महतीं दुष्करां क्रियाम् आलोक्य, सर्वे देवाः सिद्धाश्च महर्षयः च हनूमन्तं स्तुतवन्तः। तत्र स्थिताः देवाः, सुवर्णनाभं सूनभं सह, सहस्राक्षेन्द्रेण च, तस्य कर्मणि प्रमोदिताः। तदा शचीपतिः स्वयमेव तुष्ट्या कम्पितवाचा सूनभं पर्वतराजानं प्रत्युवाच— "हे सुवर्णनाभ सूनभ पर्वतराज, अहं त्वया अत्यन्तं तुष्टः। तुभ्यं निर्भयत्वं ददामि; यथेष्टं गच्छ सौम्य।" "त्वं हनूमन्तं, अत्र विश्रान्तं, महता सहाय्येन, शतयोजनं क्रमशः निर्भयः गन्तुं समर्थं कृतवान्। एष कपिः केवलं दशरथात्मजस्य रामस्य हितार्थं गच्छति। तव शक्त्या अयं आतिथ्यं कृत्वा, अहं परितुष्टः।" इति उक्त्वा, इन्द्रेण परितुष्टं दृष्ट्वा, स उत्तमः पर्वतः परमं हर्षं प्राप्तवान्। स पर्वतः वरं प्राप्य तत्रैव स्थितः। हनूमान् तु क्षणेनैव सागरं तीर्त्वा गतवान्। ततः देवाः, गन्धर्वैः सिद्धैः महर्षिभिः सह, सूर्यसमप्रभां सुरसां नागमातरं ऊचुः— "अयं पवनसुतः हनूमान् नाम, यशस्वी, सागरं तरति; त्वं क्षणमेकं तस्य विघ्नं कुरु।" "महापर्वतसमाकारं विकरालदंष्ट्रं पिङ्गलोक्षणं व्योम्नि व्याप्तमुखं रूपं धारय।" "वयं तस्य बलं ज्ञातुमिच्छामः, तस्य च वीर्यं वृद्धये। स त्वां कथंचिदतिक्रम्य यास्यति, अथवा निराशः भविष्यति।" एवं उक्ता सा सुरसा, देवैः पूजिता, तत्रैव सागरे राक्षसीरूपं धारयामास। सा विकृतवदना, सर्वजनभीषणी, हनूमन्तं पतन्तं प्रतिवार्य, एवं वचनं अब्रवीत्— "त्वं मया देवैः आहारः नियुक्तः, कपिश्रेष्ठ; तव भक्षयिष्ये—मम मुखं प्रविश।" "ममायं वरः प्रजापतिना दत्तः—'शीघ्रं भव' इति।" इत्युक्त्वा, सा विशालं मुखं प्रसार्य, वायुसूनोः पुरतः स्थितवती। एवं सुरसायाः वचनं श्रुत्वा, हनूमान् प्रसन्नमुखः प्रत्युवाच— "रामः दशरथात्मजः भ्राता लक्ष्मणेन सीतया च सह दण्डकवनं प्रविष्टः।" "अन्यैः कार्यैः व्यग्रः, राक्षसैः वैरबन्धनात्, तस्य धर्मपत्नी सीता रावणेन हृता।" "रामस्य आज्ञया अहं तस्याः सन्देशवाहकः गच्छामि; त्वं च जलनिवासिनि, रामस्य सहाय्यं कर्तुमर्हसि।" "अन्यथा, मैथिलीं रामं च दृष्ट्वा, धर्मात्मानं, तव मुखं पुनः प्रविश्यामि; सत्यमेतद् प्रतिजाने।" एवं हनूमता उक्ता, रूपेच्छया सुरसा प्रत्युवाच— "मामतिक्रम्य कोऽपि गन्तुं न शक्नोति; एष मम वरः।" तं गच्छन्तं दृष्ट्वा, नागमाता सुरसा हनूमतः बलं परीक्षितुमिच्छन्ती, वचनमिदं अब्रवीत्— "अद्य मम मुखं प्रविश, कपिश्रेष्ठ; अन्यथा न शक्नोषि गन्तुम्; एष मम वरः प्रजापतिना दत्तः—शीघ्रं भव।" सा विशालं मुखं प्रसार्य, वायुसूनोः पुरतः स्थितवती। एवं सुरसायाः वचनेन कपिश्रेष्ठः कोपितः अभवत्। स उवाच— "तव मुखं तथा कुरु यथा मां धारयितुं शक्नोषि!" इत्युक्त्वा, कोपेन हनूमान् दशयोजनपरिमाणः अभवत्। ततः हनूमान् दशयोजनविस्तारः अभवत्; तं मेघसंकाशं दशयोजनदीर्घं दृष्ट्वा, सुरसा द्विगुणं, विंशत्योजनं मुखं कृतवती। ततो हनूमान् त्रिंशद्योजनपरिमाणः अभवत्; सुरसा चतुश्शल्योजनं मुखं कृतवती। वीर्यवान् हनूमान् पञ्चाशद्योजनपरिमाणः अभवत्, सुरसा षष्टियोजनं मुखं कृतवती। ततः सत्त्ववान् हनूमान् सप्तत्योजनपरिमाणः अभवत्, सुरसा अशीतियोजनं मुखं कृतवती। हनूमान् ज्वलनसंकाशः नवत्योजनपरिमाणः अभवत्, सुरसा शतयोजनं मुखं प्रसार्य स्थितवती। तस्याः सुरसायाः मुखं दीर्घजिह्वं, नरकसदृशं, भीषणं दृष्ट्वा, बुद्धिमान् वायुसूनुः चिन्तयामास। ततः वायुसुतः हनूमान् मेघसंकाशः, काञ्चनाङ्गुष्ठमात्रः अभवत्। तस्याः मुखं समीपमुपेत्य, प्रविश्य, स महाबलः हनूमान् व्योम्नि स्थित्वा, इदं वचनं अब्रवीत्— "तव मुखं प्रविष्टोऽस्मि, दक्षकन्ये; नमस्ते! अद्य अहं वैदेहीं यत्र सा तत्र गच्छामि, तव वरः सत्यमेव।" तं तु तस्याः मुखात् मुक्तं, राहुग्रस्तचन्द्रमिव, दृष्ट्वा, सुरसा देवी स्वस्वरूपेण कपिम् उवाच— "गच्छ कपिश्रेष्ठ, सौम्य, यथाकामं तव कार्यं सम्पादय। वैदेहीं महात्मने राघवाय आनय।" तस्य तृतीयं दुष्करं कर्म दृष्ट्वा, सर्वभूतानि तं कपिं 'साधु! साधु!' इति स्तुतवन्तः।