हनुमान् महाबलवान्, वायुपुत्रः, समुद्रम् उल्लङ्घ्य लङ्कां प्रति गच्छन्, तदा महाशैलं सञ्जयम् उपगम्य तत्र स्थितवान्। तदा स महाशैलः सञ्जयः हनूमन्तं सस्नेहम् अभ्यभाषत—"हे वानरश्रेष्ठ! त्वं मम उपकारिणः वायोः पुत्रः, तस्मात् त्वयि मम आदरः कर्तव्यः। मया तव प्रियार्थं प्रोत्साहितः सः। एषः वानरः, शतक योजनानि आकाशे प्लुत्वा, मम शृङ्गेषु विश्राम्य शेषमार्गं प्रतिपत्स्यति।" "इह स्थातुम् अर्हसि, वानरव्याघ्र, मयि विश्रान्त्वा ततः गन्तव्यम्। अत्र बहूनि सुरभिणि मधुराणि मूलानि कन्दफलानि च सन्ति। तानि आस्वाद्य, विश्रान्त्वा, पुनः प्रस्थितव्यं भवति। त्वं च त्रिषु लोकेषु सुविख्यातगुणसम्पन्नः अस्माकं सख्यं प्राप्तवान्। त्वं प्लवगमध्ये शीघ्रतरः, वायोः पुत्रः, वानरगजेन्द्रः।" "साधारणोऽपि अतिथिः ज्ञातृभिः पूज्यते धर्मज्ञैः, विशेषतः धर्मार्थदर्शिभिः—किम् पुनः त्वदृशः अतिथिः। त्वं च उत्तमदेवपुत्रः, महात्मा वायुः तव जनकः, त्वं तस्य समवेगवान्। धर्मज्ञः त्वं पूज्ये, वायुः अपि पूजां प्राप्नोति; तस्मात् त्वं मया पूज्यः। शृणु च अस्य हेतुम्।" "पूर्वे कृतयुगे पर्वताः अपि पक्षा युक्ताः आसन्, ते सर्वदिशं गरुडसमा वेगेन ययुः। तेषां गच्छन्तीनां, देवगणाः ऋषयः च, सर्वभूतानि च, पतनभीत्या बिभ्युः। तदा सहस्राक्षः इन्द्रः, पर्वतपतिः, कोपितः वज्रेण तेषां पक्षान् छित्त्वा शतानि सहस्राणि चकर्त।" "स देवेशः कोपसमन्वितः यदा मयि वज्रं प्रगृह्य समुपाजगाम, तदा महानात्मा वायुः मां आकस्मात् आकुलम् अपाकरोत्। एवं, वानरश्रेष्ठ, अहम् अस्मिन् लवणसिन्धौ पतितः, पक्षच्छन्नः, रूपेण अविकलः, पितुस्तव रक्षितः।" "अतः त्वं मया पूज्यः, वायुपुत्र, त्वं मम सम्मानयोग्यः। त्वयि अस्माकं सौहृदं जातम्, वानरश्रेष्ठ, महागुणसम्पन्न। अस्य कार्यस्य च मम च सिन्धोः च हिते, त्वं प्रीतिमान् सन्तोषाय मम कार्यं कर्तुम् अर्हसि।" "क्लेशं शमय, मम अर्घ्यम् गृहाण, वानरश्रेष्ठ। मम स्नेहं गृहाण, त्वं पूजितः; तव आगमनेन अहम् अतिप्रीतः।" एवमुक्ते, वानरयूथपः सञ्जयम् इत्युत्तमं पर्वतम् प्रत्युवाच—"अहं तुष्टः, आतिथ्यं कृतम्, मन्युः परित्यज्यताम्।" स उवाच—"कार्यकालः प्रवर्तते, दिवसः अपि क्षीयते। मया प्रतिज्ञा दत्ता, अधिकं स्थातुं न शक्यते।" एवं उक्त्वा, स वानरश्रेष्ठः पर्वतम् हस्तेन स्पृष्ट्वा, आकाशं प्रविश्य, हृष्टः बलवान् प्रस्थितः। स पर्वतः सिन्धुश्च तम् आदरेण पश्यन्तौ, तं पूजयन्तौ, शुभाशिषः ददतुश्च। स वायुपुत्रः, पर्वतं सिन्धुं च विहाय, पितुः मार्गेण व्योम्नि प्रस्थितवान्। पुनः, स वायुपुत्रः, व्योम्नि उन्नतम् उपगम्य, पर्वतम् आलोकयन्, निर्भरः प्रजगाम, महावानरयूथपः। हनूमतः द्वितीयं दुष्करं कर्म विलोक्य, सर्वे देवाः, सिद्धाः, ऋषयः च तं स्तुवन्ति। देवगणाः, सुवर्णनाभः सुनाभः, सहस्राक्षः इन्द्रः च तस्य कर्मणा प्रमुदिताः। स शचीपतिः इन्द्रः, तुष्टिसंरम्भात्, सुनाभं पर्वतश्रेष्ठम् इदं वचनम् उवाच—"हे सुनाभ पर्वतराज सुवर्णनाभ! अहं त्वयि अतीव तुष्टः। अवध्यत्वं ते दत्तम्, यथेष्टं गच्छ। त्वया हनूमतः महदुपकारः कृतः, स विश्रान्त्वा योजनशतम् क्रमशः निर्भयः अतीत्य गतः।" "एषः वानरः केवलं रामस्य दशरथात्मनः हिताय गच्छति। त्वया शक्त्या आतिथ्यं कृत्वा मां संतुष्टं कृतवान्।" इन्द्रेण संतुष्टेन दृष्ट्वा सः पर्वतः परमं हर्षं प्राप्तवान्। सः पर्वतः वरं लब्ध्वा तत्रैव स्थितः, हनूमान् क्षणेनैव सिन्धुम् अतीत्य जगाम। ततः देवगणाः, गन्धर्वैः सिद्धैः ऋषिभिः सह, सूर्यसमप्रभां सुरसां नागमातरं इदं वचनम् ऊचुः—"एषः वायुसुतः हनूमान् नाम, सिन्धुम् अतिक्रम्य गच्छति; त्वं किञ्चिद् विघ्नं कुरु यावत्।" "भीषणं विकृतं रूपं गृहाण, महापर्वतसन्निभम्, विकटदंष्ट्रं पीतलोचनं, व्योम्नि व्याप्नुवन्तं मुखं कुरु। अस्य वीर्यं ज्ञातुम् इच्छामः, तस्य च पराक्रमं वर्धयितुम्। स त्वां यथाकञ्चिद् अतिक्रमिष्यति, अथवा विषण्णः भविष्यति।" एवमुक्ता सा सुरसां देवी, सुरैः पूजिता, तत्रैव सागरमध्ये राक्षसीरूपं धारयामास। विकृतरूपा, सर्वान् भीषयन्ती, हनूमन्तं विहाय मार्गे अवरोध्य, इदं वचनम् अब्रवीत्—"त्वं मे देवैः विहितं भोजनम्, वानरश्रेष्ठ, प्रविश मम मुखम्, ग्रसिष्ये।" "एषः मे ब्रह्मणा पूर्वं वरः दत्तः—'त्वं शीघ्रं भव' इति।" सा विशालं मुखं प्रसार्य वायुपुत्रस्य पुरतः स्थितवती। एवमुक्तः सुरसायाः, हनूमान् प्रसन्नवदनः प्रत्युवाच—"रामो दशरथात्मजः लक्ष्मणेन सहितः सीतया च दण्डकारण्यं प्रविष्टः।" "सः अन्यकार्यनियुक्तः, राक्षसैः वैरबद्धः, तस्य धर्मपत्नी सीता रावणेन हृता।