सागरः रामकार्यार्थं संलग्नः त्वां पूजयति, प्राप्तानुग्रहार्थं प्रतिदानं कर्तव्यम् – एष धर्मः सनातनः। तस्मात् सः त्वत्संमानस्य युक्तः, स्नेहेन प्रेरितः मया त्वदर्थं पूजितः। एष कपिः शतयोजनविस्तीर्णं व्योम लङ्घितवान्, तव शिखरे विश्राम्य शेषं मार्गं प्रतिपत्स्यते। स्थियस्व अत्र, हरिश्रेष्ठ, मयि विश्रान्त्वा अनन्तरं गन्तासि; अत्र सुगन्धीनि, मधुराणि मूलानि, कन्दफलानि च सन्ति। एतानि स्वादु मूलानि फलानि चास्वाद्य, विश्रान्त्वा, हरिश्रेष्ठ, ततो गन्तासि; त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः त्वं अस्माकं च सम्बन्धी गुणसम्पन्नः कपिसत्तमः। प्लवगश्रेण्यां त्वां वायुसूनुं श्रेष्ठमहम् मन्ये, हरिगजे। अतिथिः अपि सामान्यः ज्ञातेन पूज्यते, विशेषतः धर्मज्ञेन – त्वद्वत् महात्मनः किमु वक्तव्यम्। त्वं हि देवानां श्रेष्ठस्य वायोः पुत्रः महात्मा, हरिगज श्रेष्ठ, तस्य समवेगः। त्वं धर्मविद् पूजितः सन्, वायुः अपि पूजां लभते; तस्मात् त्वं मया पूजनीयः, शृणु च अस्य हेतुम्। कृतयुगे पुरा, पर्वतानां पक्षिणः सन्ति स्म; ते सर्वदिशः गरुडसमवेगाः विचरन्ति स्म। तेषां गमनसमये, देवाः ऋषयः च, सर्वभूतानि च, पतनभीत्या बभूवुः। ततः इन्द्रः, सहस्रलोचनः पर्वतराजः, क्रुद्धः वज्रायुधेन तेषां पक्षान् छित्त्वा, शतानि सहस्राणि चकर्त। तदा इन्द्रः, वज्रं प्रगृह्य, मम समीपमागच्छत् क्रुद्धः; स तु महात्मना वायुनाऽहं सहसा दूरं क्षिप्तः। तेन वायुपुत्र, अहं लवणाम्भसि निपातितः, पक्षच्छन्नः, स्वरूपेण स्थितः, तव पित्रा रक्षितः। तस्मात् त्वं मया पूज्यः, वायुपुत्र; त्वयि अस्माकं सम्बन्धः महानुपजाता, हरिश्रेष्ठ, गुणसम्पन्न। अस्मिन्नेव कार्ये, स्वस्य च सागरस्य च हितार्थं, त्वं बुद्धिमान् सन्तुष्टचित्तः स्याः, मम प्रियं कुरुष्व। विश्राम्य श्रमं त्यक्त्वा, मम अर्घ्यं गृहाण, हरिश्रेष्ठ; सत्कारं गृहाण, आगमनेन प्रसन्नोऽस्मि। इत्येवं उक्ते, कपिसत्तमः तं श्रेष्ठं पर्वतं प्रत्युवाच – 'सन्तुष्टोऽस्मि; सत्कारः कृतः; असूया परित्यज्यताम्।' कार्यकालः प्रवर्तते, दिवा अपि गच्छति; प्रतिज्ञातं मया, न चात्र स्थातव्यम्। इत्युक्त्वा कपिश्रेष्ठः पर्वतं हस्तेन स्पृष्ट्वा, व्योम प्रविश्य, बलवान् सस्मित इव प्रस्थितः। स तु पर्वतसागराभ्यां सत्कार्यः, आशीर्भिः पूजितः, सस्नेहं निरीक्षितः। स तु व्योम्नि दूरं गतः, पर्वतं समुद्रं च परित्यज्य, पितुः मार्गं प्रविश्य, शुद्धे व्योम्नि विचचार। पुनः उच्चैः स्थित्वा, पर्वतं निरीक्ष्य, वायुसूनुः, अनवस्थितः, महाकपिसत्तमः अग्रे जगाम। तस्य द्वितीयं दुष्करं कर्म दृष्ट्वा, सर्वे देवाः, सिद्धाः, ऋषिप्रवरा: हनूमन्तं प्रशशंसुः। तत्र स्थिताः देवगणाः, सुवर्णनाभः सुनाभः, सहस्रलोचनः इन्द्रः च, तस्य कर्मणा सन्तुष्टाः अभवन्। शचीपतिः इन्द्रः, तुष्ट्या कम्पितवाचा, सुनाभं पर्वतराजं वाक्यम् अब्रवीत् – 'सुनाभ, सुवर्णनाभ पर्वतराज, त्वया अहं तुष्टः; अभयम् ददामि; स्वेच्छया गच्छ। त्वया हनूमन्तं महाकपिं समर्थ्य, विश्रान्त्यर्थं, शतयोजनं निर्भयः प्रतिपातितः।' 'एष कपिः केवलं रामस्य दाशरथेः हिताय गच्छति; त्वया बलात् सत्कारः कृतः, अतः त्वं मां तुष्टवान्।' इन्द्रेण तुष्टेन पर्वतः सन्तोषं प्राप्तवान्। वरप्राप्तः पर्वतः तत्रैव स्थितः; हनूमान् क्षणेनैव सागरम् अतिक्रम्य गतः। ततो देवाः, गन्धर्वैः सिद्धैः ऋषिप्रवरैः च सह, सूर्यसमानवपुः सुरसां नागमातरं वाक्यम् ऊचुः। 'एष प्रसिद्धवायुपुत्रः हनूमान् सागरमतिक्रमति; त्वया क्षणमेकं तस्य विघ्नः कर्तव्यः। भीमं विकृतरूपं गृहीत्वा, महापर्वतकल्पा, विकटदंष्ट्रा, पीतलोचना, व्योमव्यापिन्या वदनेन स्थित्वा।' 'तस्य बलं ज्ञातुमिच्छामः, पराक्रमं च; त्वया किञ्चित् प्रकारेण सः जेष्यति, अथवा विषण्णः भविष्यति।' इति उक्त्वा, देवी सुरसाऽपि देवैः पूजिता, तत्रैव सागरमध्ये राक्षसीरूपं बभूव। विकृतरूपा, सर्वभयानकाकारिणी, हनूमन्तं गच्छन्तं मार्गे निवार्य, वाक्यम् अब्रवीत्। 'त्वं मम भक्ष्यः देवैः नियोजितः, हरिश्रेष्ठ; त्वां खादिष्यामि, मम मुखं प्रविश।' सृष्टिकर्त्रा पूर्वं मम एष वरः दत्तः – 'त्वं शीघ्रगामिनी भव' इति; ततः सापि विशालं वदनं प्रसार्य, वायुपुत्रस्य पुरतः स्थितवती। एवं उक्तः सुरसायाः, हनूमान् प्रसन्नमुखः प्रत्युवाच – 'रामः दाशरथिः भ्रात्रा लक्ष्मणेन सीतया सह दण्डकवनम् प्रविष्टः।