हनुमान्, कपिसत्तमः, रामस्य कार्यसिद्धये महत्तरं प्रक्रम्य, आकाशे वेगेन प्लवमानः, सूर्येण न दग्धः, वायुः च तस्य सहाय्यं कृतवान्। तं गगनमार्गे पतन्तं महर्षयः स्तुतिभिः संपूजयामासुः, देवाः गन्धर्वाश्च वनचरं कपिवरं गीतैः संस्तुवन्तः। नागाः, यक्षाः, विविधा राक्षसाश्च, तं सहसा क्लेशरहितं दृष्ट्वा कपिश्रेष्ठं प्रशशंसुः। हनुमतः प्लवनसमये, सागरः, इक्ष्वाकुवंशस्य मानमुद्यम्य, चिन्तयामास—"यदि अहं कपिस्वामिनं सहाय्यं न करिष्यामि, तर्हि लोकवादिनां निन्दां प्राप्स्यामि। इक्ष्वाकुवंशाधिपेन सगरेण मया वृद्धिः कृता, अयं च तस्य मन्त्रिणः; अतः मया न विघ्नः कर्तव्यः। तस्मात् कपये विश्रामस्थानं दातव्यं, यथा विश्रान्तः स सुखेन शेषं मार्गं यास्यति।" एवं बुद्ध्या निश्चित्य, सागरः स्वर्णनाभिं महागिरिं मैनाकं, यः सागरजलान्तर्गतः आसीत्, सम्बोधितवान्। "हे मैनाक, त्वं महेन्द्रेण सुरराजेन अत्रासुरगणानां पातालवासिनां निवारणाय स्थितः। त्वं तेषां मध्ये प्रसिद्धबलः, पातालद्वारं रुद्ध्वा तिष्ठसि, यथा ते पुनरुत्थानं न स्यात्। त्वदीयं बलं सर्वतो व्याप्तम्—ऊर्ध्वं तिर्यगधश्च; अतः त्वं उत्तिष्ठ, पर्वतश्रेष्ठ।" "स वीर्यवान् हनुमान्, कपिसिंहनाम, रामकार्यार्थं गगनं प्लवमानः, त्वां सम्प्रति समागच्छति। मम धर्मः अस्य सहाय्यं कर्तुम्; इक्ष्वाकवः मया पूज्याः, त्वया च परमपूज्याः। अस्माकं कार्यं विघ्नरहितं भवतु, अतः सहाय्यं कुरु; कृत्यस्य अकृतत्वं साधूनां कोपाय भवति। जलात् समुत्थाय, एष कपिर्मम शिखरे तिष्ठतु; स ह्यतिथिः, सम्माननीयश्च, प्लवमानां श्रेष्ठः।" "हे मैनाक, महत्तरैः स्वर्णशृङ्गैः, देवगन्धर्वसेवित, हनुमान् त्वयि विश्रान्त्वा, अनन्तरं मार्गं प्रतिपत्स्यते। काकुत्स्थस्य करुणां, सीतायाः वनवासं, कपिश्रेष्ठस्य च श्रमं चिन्तयित्वा, त्वं समुत्तिष्ठ।" एवं सागरवचः श्रुत्वा, स मैनाकः स्वर्णशृङ्गः शीघ्रं लवणाम्भसः समुत्पत्य, महद्भिः वृक्षलताभिश्च छन्नः, आकाशे विराजमानः स्थितवान्। ततः स सागरजलानि विदार्य, सूर्यस्य प्रभया मेघानिव भित्त्वा, उच्चैः स्थितः। स पर्वतः जलच्छन्नः सागरस्याज्ञया क्षणेन शृङ्गाणि प्रकाशयामास। तस्य सुवर्णरुचिरशृङ्गाणि, किन्नरमहोरगाभिरलङ्कृतानि, सूर्यसमप्रभाणि, नभः स्पृशन्ति इव दृश्यन्ते। जाम्बूनदस्वर्णशृङ्गोत्थितेन तेन पर्वता आकाशं शस्त्रक्षेत्रमिव सुवर्णतेजसा विराजितमभवत्। तस्य शुद्धस्वर्णशृङ्गाणि महाप्रभया दीप्तानि, स पर्वतराजः शतसूर्यसमः प्रतीतिः। हनुमान् तं पर्वतं सहसा समुत्थितं, लवणोदधेर्मध्ये स्थितं, दृष्ट्वा चिन्तयामास—"अयं विघ्नः स्यात्।" स महाकपिः, वातवेगसमानः, तं पर्वतं वक्षसा ताडितवान्, यथा वातः मेघमिव क्षिपेत्। ततः तेन कपिना स्पृष्टः स पर्वतराजः, तस्य वानरस्य वीर्यं विज्ञाय, प्रमुदितः निनादं चकार। स हनुमन्तं गगनमार्गे सम्प्राप्तं दृष्ट्वा, प्रमुदितः पर्वतः हर्षपूर्णहृदयः, वानराय इदं वचनमब्रवीत्। स्वकीयस्य शिखरे मानुषरूपं धारयित्वा, "कपिश्रेष्ठ," इति तमुवाच—"त्वया दुष्करं कर्म कृतम्। मम शिखरे अवतीर्य, विश्रान्त्वा, अनन्तरं याहि; रघुवंशजैः सागरः वर्धितः।" "सागरः रामकार्यार्थं त्वां पूजयति; कृतार्थस्य प्रत्युपकारः कर्तव्यः—एष सनातनः धर्मः। तस्मात् प्रत्युपकाराय स त्वत्तः सत्कारमर्हति; तव कृते स मया सस्नेहे प्रेरितः। एष कपिः शतयोजनं गगनं प्लुत्वा, तव शृङ्गेषु विश्रान्त्वा शेषं मार्गं प्रतिपत्स्यति।" "इह स्थातुमर्हसि, कपिसिंह, मयि विश्रान्त्वा अनन्तरं याहि; अत्र सुगन्धीनि, स्वादूनि मूलानि, कन्दफलानि च बहूनि। एतानि आस्वाद्य, कपिश्रेष्ठ, विश्रान्त्वा, अनन्तरं यास्यसि; कपिसत्तम, त्वया अस्माकं सम्बन्धः अपि अस्ति, त्रिषु लोकेषु महागुणैः प्रसिद्धः।" "वेगेन प्लवमानानां वानराणां मध्ये, पवनसुत, त्वं प्रमुखः, कपिद्विप इव। श्रूयते—सामान्यः अपि अतिथिर्ज्ञातेन पूजनीयः, धर्मविदा विशेषतः; त्वद्विधस्य तु का कथा। त्वं हि श्रेष्ठदेवस्य महात्मनः पवनस्य पुत्रः; कपिद्विप, त्वं तेन तुल्यवेगः।" "यदा धर्मज्ञः त्वं पूज्यसे, तदा पवनः अपि पूजां लभते; अतः त्वं मया पूजनीयः—एतस्य हेतुमपि शृणु। कृतयुगे पूर्वं, सखे, पर्वताः पक्षिणः आसन्; ते अपि सर्वतो दिशः गरुडसमानवेगाः प्लवमाना गच्छन्ति स्म। तेषां गच्छतां, देवगणाः महर्षयः च, सर्वे प्रजाः च, पतनभीत्या बिभ्युः।