स तदा सागरस्य मध्ये प्लवमानः हनुमान् दृश्यते स्म, यत्र मत्स्याः शर्कराः कच्छपाः च मकराः च अपवृतवपुषः इव सलिलात् प्रकटिताः आसन्। तस्य वेगं दृष्ट्वा, ये ये सागरवासिनः सर्पाः, ते तम् वानरर्षभं व्योम्नि पतन्तं गरुडमिव मेनिरे। हनुमतः सिंहनिभस्य वानरस्य छाया तस्य शीघ्रगामित्वेन रम्या बभूव—सा दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनदीर्घा च। सा छाया वातात्मजस्य पृष्ठतः सागरस्य लवणाम्भसि शुक्लघनरेखेव विराजमाना अन्वगच्छत्। स महाकायः तेजस्वी च वानरः वातमार्गे निर्भरः, पक्षिराजमिव पर्वतम्, शोभमानः व्योम्नि प्रस्थितः। स वानरगजः बलवान् यया गत्या ययौ, तया सागरः कूपवत् सस्मार। स पक्षिराजवत् पतमानः हनुमान्, पक्षिसंघान् भिन्दन्, वायुवद् घनसमूहान् अपाकरोत्। शुक्लाः रक्ताः नीलाः पिङ्गलाः च महाघनाः वानरानुयात्रया दीप्तिमन्तः आसन्। स पुनः पुनः घनमण्डलान् प्रविश्य निर्गम्य च, चन्द्रमाः इव कदाचिद् दृश्यते कदाचिद् अदृश्यते स्म। तं शीघ्रगामिनं वानरं दृष्ट्वा देवाः गन्धर्वाः चारणाः च तत्र पुष्पवृष्टिं चक्रुः। सूर्यः तं वानरपतिं न तपीत, वायुः च तस्मिन्नेव रामकार्यार्थे सेवाम् अकरोत्। ऋषयः व्योम्नि पतन्तं तं स्तुत्वा, देवगन्धर्वाः च अरण्यवासिनं गीतैः संस्तुवन्। नागाः यक्षाः विविधराक्षसाः च तं वानरश्रेष्ठं क्लेशरहितं दृष्ट्वा स्तुत्वा तुष्टुवुः। हनुमतः प्लवमानस्य तस्य वानरव्याघ्रस्य, सागरः इक्ष्वाकुवंशस्य मानार्थं चिन्तयामास—"यदि अहम् एषं वानरपतिं न सहाय्येयं, तर्हि लोकेषु निन्दां प्राप्स्यामि। मया सगरः इक्ष्वाकुकुलाधिपेन वर्धितः, अयं च तस्य मन्त्रिणः; तस्मात् न अहं तस्य विघ्नः कर्तव्यः। एवं कर्तव्यम् यत् एष वानरः मयि विश्रान्त्वा शेषं मार्गं सुखेन गच्छेत्।" एवं बुद्ध्या निश्चित्य, स सागरः सुवर्णनाभिं मेघान्तरनिहितं पर्वतराजं मैनाकं इत्युपगम्य उवाच—"त्रिदिवेशेन महात्मना त्वम् असुरगणानां पातालवासिनां प्रतिघातार्थं अत्र स्थापितः। त्वं तेषां मध्ये प्रसिद्धबलः, अमेयपातालद्वारं रुद्ध्वा स्थितः, यथा ते पुनः नोत्थेयुः। तव बलं सर्वतो व्याप्तम्, तस्मात् उत्तिष्ठ पर्वतराज।" "रामकार्यार्थे महाक्रतुः हनुमान् वायुपुत्रः त्वाम् उपगच्छति। मम कर्तव्यं अस्य सहाय्यं कर्तुम्; इक्ष्वाकवः पूज्याः, तव अपि ते परमपूज्याः। सहाय्यं कुरु, यथा अस्माकं कार्यं न विघ्नितं स्यात्; कृत्यम् अकृतं सतां कोपं जनयति।" "जलात् उत्थाय एषः वानरः त्वयि तिष्ठतु; अतिथिः अस्माकं सः मान्यः, प्लवमानानां श्रेष्ठः। हे मैनाक, सुवर्णशिखरः, देवगन्धर्वसेवितः, हनुमान् त्वयि विश्रान्त्वा पुनः प्रस्थितुम् अर्हति। काकुत्स्थस्य दया, सीताया निर्वासनं, वानराधिपस्य श्रमं च चिन्तयित्वा त्वया उत्तिष्ठितव्यम्।" एवं श्रुत्वा मैनाकः सुवर्णशिखरः शीघ्रं लवणाम्भसः उत्थाय, महद्रुमलतान्वितः, प्रकटितः। स सागरजलं भित्त्वा तस्थौ, यथा भास्करः घनान् विदारयन् विराजते। स पर्वतः जलाच्छन्नः क्षणेन शिखराणि प्रादर्शयत्, यथोद्दिष्टं सागरेण। तस्य शिखराणि सुवर्णरुचिराणि, किन्नरमहोरगालंकृतानि, अरुणोत्थानसमाना, नभः स्पृशन्ति स्म। जाम्बूनदसुवर्णशिखरैः व्योम आभायुक्तम्, सशस्त्रक्षेत्रवत् सुवर्णदीप्त्या विराजते स्म। शुद्धसुवर्णशिखरैः महातेजसा स पर्वतराजः शतसूर्यसमप्रभः बभौ। हनुमान् तं पर्वतं सहसा सागरमध्ये स्थितं दृष्ट्वा, "अयं विघ्नः" इत्यचिन्तयत्। स महावानरः वायुवेगसमः, तं पर्वतराजं वक्षसा ताडयामास, यथा वायुः मेघमुत्क्षिप्येत। तदा तेन पर्वतराजेन स्पृष्टः स वानरः, तस्य बलं ज्ञात्वा, स तुष्टः निनादं चकार। व्योम्नि पतन्तं तं वीरं दृष्ट्वा, स पर्वतः प्रमुदितहृदयः हर्षपूर्णः वानरं प्रति इदं वचनं अब्रवीत्। स्वयं मानुषरूपं धारयित्वा, स्वशिखरे स्थित्वा, स उवाच—"वानरश्रेष्ठ, त्वया दुष्करं कार्यं कृतम्। मम शिखरेषु अवतीर्य सुखेन विश्रान्त्वा, ततः प्रस्थितव्यम्। रघुवंशजैः सागरः वर्धितः।" "रामस्य कार्ये सागरः त्वां पूजयति; कृतगुणस्य प्रतिकारः कर्तव्यः—एष धर्मः सनातनः।