स कपिः प्राज्ञः सिंहवृद्ध इव गच्छन् पक्षिणः व्यथयन्, वक्षसा वृक्षान् भिन्दन्, बहून् मृगान् अपातयन् च, अग्रे ससार। स तु नीललोहितमञ्जिष्ठपद्मरागश्वेतकृष्णैः शुद्धैः स्वाभाविकैः निर्मलैश्च रत्नैः भूषितः आसीत्। तत्र तस्मिन् परमगिरौ, यत्र यक्षकिन्नरगन्धर्वदेवसर्पादिभिः सदा सहचरेण सह वस्यमानम्, तस्य पादे, महागुणनागैः परिवृतः, कपिश्रेष्ठः सर्पः सरसि स्थित इव तस्थौ। स सूर्येन्द्रवायुस्वयम्भूभूतादीन् संप्रणम्य, मनः प्रस्थानाय न्यधात्। पूर्वां दिशं प्रेक्ष्य, वायुस्वयम्भूभ्यां कृताञ्जलिः, दक्षिणां दिशं प्रति गन्तुम् उद्यतः। तं कृतोत्साहं प्लवने कपिश्रेष्ठं रामस्यार्थे सागरवेलायाम् इव वर्धमानं अन्ये कपयः अपश्यन्। स तु अप्रमेयकायः, एकेनैव प्लवनेन सागरं तरितुम् इच्छन्, बाहुपादाभ्यां गिरिम् अधः कृतवान्। ततः स कपिना पीडितः पर्वतः क्षणं कम्पितः, सर्वे च पुष्पिताग्राः वृक्षाः पुष्पाणि मुमुचुः। तैः सर्वतः सौरभिकुसुमवृष्ट्या आवृतः स पर्वतः पुष्पमय इव बभौ। तेन महाबलेन पीडितः स पर्वतः मदगज इव जलं स्रावयामास। कपिबलेन पीडितः स महेन्द्रगिरिः सुवर्णान्जनरजतः स्रोतांसि स्रावयामास। महतीः शिलाः स पर्वतः स्रावयन् मध्यज्वालया भूषितः धूमरेखायुक्तः वह्निरिव बभौ। कपिना पीड्यमानः सर्वे गुहागता भूतानि विचित्रैः स्वरैः ननादुः। तेन पर्वतपीडनजनितेन महाशब्देन पृथिवी दिशः वनानि च व्याप्तानि। विस्तीर्णशिरसः नागाः स्वस्तिकचिह्निताः तीक्ष्णं ज्वलनं विसृजन्तः, दंष्ट्राभिः शिलाः ददंशुः। तैः क्रुद्धविषपूर्णैः नागैः दष्टाः शिलाखण्डाः ज्वलिताग्निवत् सहस्रशः विदारिताः। तस्मिन् पर्वते याः विषहराः औषधिगणाः आसन्, ताः अपि तेषां नागानां विषं न शमयितुं शेकुः। "दैवतेनायं पर्वतः भिद्यते" इति चिन्तयन्तः मुनयः सत्रियः सह भीताः पलायन्ते स्म। ते सुरापानस्थले सुवर्णपात्राणि, मूल्यपात्राणि, सुवर्णकुम्भांश्च त्यक्त्वा, विविधान् मधुरान्नपक्वान्नमांसानि, वृषचर्माणि, सुवर्णपट्टशस्त्राणि च परित्यज्य, भूषणविभूषिताः सुरामत्ताः रक्तमाल्यचन्दनधारिणः रक्ताक्षपद्मलोचनाः चाकाशं जग्मुः। स्त्रियः हारनूपुरकङ्कणाभरणधारिण्यः स्वैः प्रियैः सहाकाशे तिष्ठन्त्यः विस्मिताः स्मितमुख्यः आसन्। विद्यार्धरमुनिपुङ्गवाः स्वबलं दर्शयन्तः गगने समवस्थिताः पर्वतम् अपश्यन्। ततः तैः विशुद्धचित्तैः मुनिभिः च, चारणसिद्धैः च, गगनस्थैः स्वरेः श्रुतः। "एष हनुमान् वायुपुत्रः पर्वतसमनुभावः, महावेगः, वारुणालयम् सागरम् तीर्तुम् इच्छति।" इति। "रामकपिसंहितस्य दुःसाध्यस्य कार्यस्य सिद्ध्यर्थम्, सागरपारं गन्तुम् इच्छति।" इति। तेषां विद्यार्धरमुनिनां वचनं श्रुत्वा, तं अप्रमेयकायं कपिसत्तमं पर्वते ददृशुः। स तु रोमाञ्चितः, अग्निवत् कम्पमानः, मेघगर्जितसमनादं महाशब्दं ननाद। स केशवेष्टितं पुछं, अनुक्रमेण वक्रं, प्लवनाय प्रवर्तयन्, पक्षिराजः सर्पम् इव चकार। स तु वेगेन गच्छन्, पृष्ठतः वलयितं पुछं, गरुडेन नीयमानः महाव्याल इव बभौ। स कपिः बाहू लोहोपममहत्, कट्यां संनह्य, पादौ संकुच्य, तिष्ठन् ददृशे। स बाहून् च, कण्ठं च, संहृत्य, तेजसा बलवीर्येण च पूर्णः, आत्मशक्तौ प्रविवेश। दूरात् मार्गं निरीक्ष्य, दृष्टिं व्योम्नि निवेश्य, प्राणं हृदि निगृह्य, व्योमाभिमुखः स्थितः। पादौ प्रगृह्य, महाबलः हनुमान्, कर्णौ संपीड्य, प्लवनाय उद्यतः। स कपिश्रेष्ठः अन्येभ्यः कपिभ्यः इदं वचनम् उवाच— "यथा राघवेन मुक्तः बाणः वेगेन वातसमः गच्छति, एवं अहम् अपि रावणपालितां लङ्कां गमिष्यामि। यदि तत्र लङ्कायां जानकिं न द्रक्ष्यामि, तदा तेनैव वेगेन दिवं यास्यामि, प्रयत्नक्षीणः अपि। अथवा राक्षसराजम् बद्ध्वा रावणम् आनयिष्यामि; सर्वथा सीतया सह सिद्धार्थः प्रत्यागमिष्यामि। अथवा लङ्कां रावणसहितां समूलां चोत्पाट्य आनयिष्यामि।" इति उक्त्वा, हनुमान् कपिश्रेष्ठः...