तदा महात्मनः तस्य पादप्रहाराभिहतेन महावीर्येण तेन पर्वतः सिंहैः ताडित इव मदोन्मत्तगज इव निनादमकरोत्। तस्य शिलाशिखराणि विक्षिप्तानि, निर्गच्छद्भिः जलधाराभिः सः पर्वतः सशङ्कितमृगगजः, कम्पमानमहावृक्षः, सञ्जज्ञे। तत्र विविधैः गन्धर्वयुगलैः, मदसंयुक्तैः, पक्षिभिः समुत्पतद्भिः, तथा च विद्यासुरगणैः सह सः पर्वतः सम्पूर्णः अभवत्। तस्य परमविशालस्य शैलस्य शृङ्गशिलाः उत्थिताः, महाभोगिनः गुहासु निलीनाः, तदा तस्य पर्वतः शिखराणि विक्षिप्तानि। तदा तैः सर्पैः निष्श्वसितैः, अर्धनिष्क्रान्तैः, पताकाभिरलङ्कृत इव सः पर्वतः अदृश्यत। भीतैः मुनिभिः परित्यक्तः, कम्पमानशिलाशिखरः, सः पर्वतः महावने यातायातविहीनः पन्थानमिव निमग्नः। ततः सः वेगसमन्वितचित्तः, हनूमान् नाम महाकपिः, रिपुसैन्यविनाशनः, महात्मा, मनसा लङ्कां प्रति गतवान्। एवं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे प्रथमोऽध्यायः आरब्धः। कठिनं कार्यं कर्तुम् इच्छन्, अप्रतिमं च, सः कपिः उत्तानशिरः स्कन्धः च, गवां पतिरिव बभूव। ततः स बलवान् स्थिरधीः, हरिः, हरितमणिसदृशेषु सुषु प्रपेषु, जलोपमेषु स्थलेषु च, स्वच्छन्दं विचचार। पक्षिणः उद्वेजयन्, वक्षसा वृक्षान् भञ्जन्, बहून् मृगान् निपातयन्, सः बुद्धिमान् सिंहः इव विचरन्। निःकलङ्कैः नीलैः रक्तैः मञ्जिष्ठैः पद्मवर्णैः श्वेतकृष्णैश्च शिलारत्नैः भूषितः सः पर्वतः बभूव। तत्र सदा रूपान्तरैः, यक्षकिन्नरगन्धर्वैः, देवोपमैः, सर्पैश्च सहितः, सः पर्वतः वासितः। तत्र तस्य पर्वतस्य अधः, नागश्रेष्ठैः परिवृतः, सः कपिश्रेष्ठः, सरसि भुजग इव तस्थौ। सः सूर्यं, इन्द्रं, वायुम्, स्वयम्भुवम्, भूतानि च, अञ्जलिं कृत्वा प्रणम्य, प्रस्थानाय मनः कृतवान्। पूर्वदिशं प्रति मुखः, वायवे स्वयम्भुवे च अञ्जलिं कृत्वा, दक्षिणां दिशं प्रति गन्तुं उद्युक्तः अभवत्। कपिश्रेष्ठैः दृष्टः, प्लवने निश्चितः, सः रामकार्यार्थं सागरः इव पूर्णे वर्धमानः महाकायः अभवत्। अपरिमितकायः सः हनूमान्, एकेनैव प्लवनेन सागरं तीर्तुम् इच्छन्, भुजपादाभ्यां पर्वतम् अधः कृतवान्। तस्य कपिना पीडितः सः पर्वतः क्षणमात्रं वेगेन चचाल, पुष्पिताग्रवृक्षेषु पुष्पाणि पेतुः। सर्वतः सुरभिणा पुष्पवृष्ट्या आच्छादितः सः पर्वतः समन्तात् पुष्पमय इव बभूव। तेन महाबलिना पीडितः पर्वतः मदोन्मत्तगज इव जलं सस्राव। महेन्द्रपर्वतः तेन महाबलिना कपिना पीडितः सुवर्णस्य, कज्जलस्य, रजतस्य च धाराः सस्राव। सः पर्वतः महान् समशिलाः निष्पिपात, मध्ये ज्वलनदीप्तः अग्निरिव धूमरेखाभिः शोभितः। तेन कपिना पीडितः, गुहासु निलीनाः सर्वे प्राणिनः विचित्रैः शब्दैः व्याहरन्त। तस्य पर्वतस्य पीडनात् उत्पन्नः सः प्राणिसमूहनिनादः पृथिवीं, दिशः, वनानि च आपूरयत्। तेषां विततानां नागानां, स्वस्तिकचिह्नितानां, विशालशिरसां, तीक्ष्णज्वालाः निष्पिपातुः, शिलाश्च दंष्ट्राभिः अदंशयन्। तैः क्रुद्धैः विषपूर्णैः नागैः दष्टाः शिलाखण्डाः दीप्यमानाः सहस्रशः भग्नाः। तत्र तस्य पर्वतस्य औषधिगणाः अपि, विषप्रशमने समर्थाः, तेषां सर्पाणां विषं न शमयितुं शेकुः। 'दैवतेनायं पर्वतः विदारितः' इति चिन्तयन्तः, तपस्विनः, भयभीताः, स्त्रीगणैः सह पलायिताः। ते मद्यपानस्थलेषु सुवर्णकुम्भान्, रत्नपात्राणि, सुवर्णकटकानि च परित्यज्य ययुः। विविधान्नानि, मांसानि, महिषचर्माणि, सुवर्णकटकधारिणः खड्गांश्च त्यक्त्वा जग्मुः। रमणीयैः हारैः भूषिताः, सुरापानमत्ताः, रक्तमाल्यालिप्ताः, रक्ताक्ष्यः पद्मलोचनाः, दिवम् उत्पतन्तः। तासां स्त्रीणां हारनूपुरकङ्कणाभरणधारिण्यः, प्रियैः सह, आकर्ण्य हसन्त्यः, विस्मिताः, गगने स्थिताः। विद्याधरमुनयः, महात्मानः, स्वबलं दर्शयन्तः, गगने स्थित्वा पर्वतम् अपश्यन्। तदा ते शुद्धात्मनां मुनिनां, चारणानां, सिद्धानां च, गगनस्थां वाचं शुश्रुवुः। 'एष हनूमान्, वायुपुत्रः, पर्वतसन्निभः, अतिवेगेन, सागरं, वरुणालयं, तरितुम् इच्छति। रामस्य च वानराणां च कृते दुष्करं कार्यं साधयितुम् इच्छन्, सागरस्य पारं गन्तुम् इच्छति।' एवं विद्याधरमुनिवचनानि श्रुत्वा, ते तं कपिश्रेष्ठं पर्वते अपरिमितं दृष्टवन्तः। सः रोमाञ्चितः, अग्निवत् कम्पमानः, मेघगर्जितनिस्वनः, महान् निनादं मुमोच। सः पुछं रोमशं, परम्परया वक्रं, व्यावर्त्य, प्लवने उद्यतः, पक्षिराजः भुजगमिव बभूव।