महेन्द्रगिरिः, शिखरैः उन्नतः, बलवान् महेन्द्रसमः महाकपिः तत्र विचरन् आसीत्। तस्य महात्मनः पदाभ्यां पीडितः स पर्वतः सिंहैः आहतः, मदोन्मत्तगजस्य इव गर्जन् अकुरुत। तस्य शिलाशिखराणि विक्षिप्तानि, निर्गतजलप्रवाहः, भीताश्च मृगाः महागजाः, कम्पितमहावृक्षाः च दृष्टाः। तत्र विविधैः गन्धर्वयुगलैः, मदमिश्रितैः, पक्षिणः आकाशं प्रति उडिताः, विद्यातरगणाः अपि तत्र आसन्। विस्तीर्णं तस्य पर्वतः स्थलम् त्यक्तम्, महानागाः गूढाः, शिखराणि शिलाः च तस्मिन्नेव काले उद्विग्नानि अभवन्। तैः नागैः श्वासन्, अर्धोन्मुक्तैः, पर्वतः पताकाभिः भूषितः इव दृष्टः। भीतविप्रकम्पितैः ऋषिभिः त्यक्तः, पतितशिलाशिखरः, पर्वतः प्रपञ्चे यात्रिकः शून्यकाफिले इव पतितः। ततः शीघ्रगामी स वीरः कपिः, शत्रुसैन्यविनाशकः, महात्मा, मनः एकीकृत्य, लङ्कां प्रति चिन्तया गतः। ततः श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे प्रथमः सर्गः आरभ्यते। स कपिः, दुष्करं कृत्यं कर्तुम् इच्छन्, उत्तानग्रीवशिराः, पशुपतेरिव प्रकटितः अभवत्। ततः बलवान् धृतिमान् कपिः, हरितकुञ्जेषु, वैदूर्यसदृशेषु, जलसदृशेषु स्थलेषु, सुखेन विचरन् आसीत्। पक्षिणः उद्विज्य, वक्षसा वृक्षान् भञ्जन्, पशून् निपात्य, धीमान् सिंहवत् गच्छन् आसीत्। नीलरक्तमञ्जिष्ठपद्मवर्णैः, श्वेतकृष्णैः, निर्मलैः, स्वाभाविकैः रत्नैः शोभितः पर्वतः तत्र आसीत्। सदा यक्षकिन्नरगन्धर्वैः, देवोपमैः, नागैः च, स्वसैन्यैः सहितैः, पर्वतः आवासितः आसीत्। तत्र तस्य पर्वतस्य अधस्तात्, नागैः परिवृतः, कपिश्रेष्ठः, सरसि नागवत् स्थितः। स सूर्यं, इन्द्रं, वायुम्, स्वयम्भुवं, भूतेषु च, अञ्जलिं कृत्वा प्रणामं अकरोत्, यात्रा मनसि स्थापयन्। पूर्वदिशं प्रति अञ्जलिं कृत्वा, वायुस्वयम्भुवोः प्रति, दक्षिणदिशं गन्तुं सन्नद्धः अभवत्। श्रेष्ठैः कपिभिः दृष्टः, प्रलम्बनाय निश्चितः, रामार्थे समुद्रवृद्धे इव, आकारे वर्धितः अभवत्। अस्य शरीरं अपरिमितं, एकेन लङ्घनं समुद्रस्य इच्छन्, बाहुपादाभ्यां पर्वतं अधः संपीड्य। स कपिः पर्वतं शीघ्रं कम्पितवान्, पुष्पितवृक्षशिखराणि पुष्पाणि मुमुचुः। सर्वतः पुष्पवर्षेण आवृतः, पर्वतः सर्वपुष्पमयः इव शोभितः। तेन महाबलेन पीडितः पर्वतः जलं मुमुचुः, मदोन्मत्तगजस्य इव। कपिबलात् पीडितः महेन्द्रः सुवर्णस्य, अञ्जनस्य, रजतस्य च प्रवाहान् मुमुचुः। पर्वतः महाशिलाः विसृज्य, मध्यदीप्त्या भूषितः, धूमरेखायुक्ताग्निवत् अभवत्। कपिना पीडितः, गुहाशयाः सर्वे प्राणी विचित्रैः स्वरैः चक्रुः। तस्य पर्वतः पीडनात् उत्पन्नः प्राणिनां महान् निनादः पृथिवीं, दिशः, वनानि च आपूरयत्। विशालमस्तकाः नागाः, स्वस्तिकचिह्निताः, तीक्ष्णं ज्वालां निष्पतन्तः, शिलाः दन्तैः दंशन्तः। तैः नागैः दंष्ट्राग्रदग्धाः शिलासंहता विषैः ज्वलन्त्यः, सहस्रधा विदारिताः। पर्वते औषधिसमूहाः, विषहराः अपि, तेषां नागानां विषं न शमयितुम् अशक्नुवन्। "दैवसमूहैः पर्वतः विक्षिप्यते" इति चिन्तयन्तः, आश्रमवासिनः, स्त्रीसमूहैः सह, भीता पलायन्तः। ते सुरापानस्थले सुवर्णपात्राणि, रत्नकुम्भानि, सुवर्णमृद्भाजनानि च त्यक्त्वा, विविधं मधुरं भोजनम्, मांसानि, वृषचर्माणि, सुवर्णकटकधाराः तलवारः च त्यक्त्वा। रत्नमालाभिः भूषिताः, मदोन्मत्ताः, रक्तपुष्पगन्धलेपिताः, रक्तनेत्राः, पद्मलोचनाः, आकाशं प्रति उड्डीयन्। स्त्रियः हारनूपुरकंकणाभरणैः भूषिताः, आकाशे प्रियैः सह, विस्मिता, हसन्त्यः स्थिताः। विद्यातरमुनयः, बलप्रदर्शनं कुर्वन्तः, आकाशे समवेताः पर्वतं पश्यन्तः स्थिताः। ततः शुद्धचित्तानां ऋषिणां, चारणसिद्धानां च, आकाशस्थाः स्वराः श्रुताः। "अयं हनुमान् वायुसुतः, पर्वतसदृशः, अतिवेगवान्, वरुणालयं समुद्रं लङ्घयितुम् इच्छति। रामकपिसंहितस्य कठिनं कार्यं साधयितुं इच्छन्, दूरं दुर्गमं समुद्रतीरं गन्तुं इच्छति।" इत्येवं विद्यातरमुनिवचनं श्रुत्वा, पर्वते अपरिमितं कपिश्रेष्ठं दृष्टवन्तः। स कपिः रोमाञ्चितः, अग्निवत् कम्पमानः, मेघगर्जनवत् महान् गर्जनं अकरोत्।