प्रियः सखे, तव बान्धवानां महद् दुःखं त्वया निवारितम्। तव कृते शुभ्राः शुभलक्षणाः प्रमुखा वानराः समागताः। त एव कार्यसिद्ध्यर्थं ऋषीणां कृपया वृद्धवानराणां मन्त्रेण च शुभानि कर्माणि करिष्यन्ति। वृद्धजनानां कृपया त्वं विशालं समुद्रं अतिक्रमितुम् अर्हसि; वयम् च तव आगमनपर्यन्तं एकपदेन स्थित्वा प्रतीक्षामहे। सर्वे वनवासिनः तव आगमनपर्यन्तं जीवितं धारयन्ति; ततः वानरवीरः वनवासिनः प्रति इदं उवाच— "मम वेगेन लङ्घनेन लोके कश्चन स्थातुं न शक्नोति। एते शिलासमृद्धाः शिखरयुक्ताः महेन्द्रगिरिः, तत्र अहं वेगं योजयिष्यामि। विविधवृक्षैः विभूषिताः, रत्नमयैः शिखरैः दीप्ताः, एते महेन्द्रशिखराः मम वेगं धारयिष्यन्ति।" "यदा अहं लङ्घिष्यामि, तदा एते महाशिखराः शतयोजनपर्यन्तं मम वेगं धारयिष्यन्ति।" ततः वातात्मजः वायुसमः वानरः महेन्द्रगिरिं शत्रुनिषूदनं आरुरोह। स पुष्पैः आवृतः, मृगैः विचरितः, लताफलपुष्पसमृद्धः, नित्यपुष्पफलवृक्षैः शोभितः आसीत्। सिंहव्याघ्रैः सह, मदोन्मत्तगजैः विचरितः, पक्षिसमूहैः कूजितः, जलप्रवाहैः पूर्णः स महेन्द्रगिरिः आसीत्। स वीरः महेन्द्रगिरिसमानवीर्यः तत्र विचरन्, तस्य पदप्रहारात् पर्वतः सिंहप्रहारैः मदगजसदृशः गर्जन् निनादम् अकरोत्। पर्वतः जलप्रवाहान् स्रष्टुम् आरभत, शिलाशिखराणि विक्षिप्तानि, मृगगजाः भीता, महावृक्षाः कम्पिताः। गन्धर्वयुगलैः, मदमिश्रितैः, पक्षिसमूहैः, विद्यातरसमूहैः च तत्र पर्वतः शोभितः। पर्वतस्य विशालपृष्ठं त्यक्तम्, महाभुजङ्गाः गुहायाम् लुप्ताः, शिखरशिलाः तस्मिन्नेव काले विक्षिप्ताः। तत्र अर्धनिष्क्रान्तैः श्वसद्भिः नागैः पर्वतः ध्वजैः भूषित इव दृश्यते। भीतैः मुनिभिः त्यक्तः, शिलाशिखराणि पतितानि, पर्वतः महान् वनमध्ये यात्रिकः वाहनेन रहितः इव अवनमत्। स वेगयुक्तचित्तः, शत्रुसैन्यनिषूदनः, महात्मा वानरः, मनसि लङ्कां गत्वा, ध्यानेन तत्र स्थित्वा, सम्पूर्णवेगः आसीत्। एवं श्रीवाल्मीकिरामायणे सुन्दरकाण्डे प्रथमः सर्गः आरभ्यते। अद्भुतकर्म सिद्ध्यर्थं, अतुल्यदुष्करकार्ये इच्छया, वानरः उत्तानशीर्षग्रीवः गोपतेरिव अभवत्। ततः स वीरः हरिः हरितपृष्ठेषु मणिसदृशेषु स्थलेषु, जलसदृशेषु च, विहरन् विराजमानः आसीत्। पक्षिणः व्यथिताः, वक्षसा वृक्षाः भग्नाः, पशवः निपातिताः, स बुद्धिमान् सिंहवत् गच्छन् आसीत्। निलोपलरक्तमञ्जिष्ठपद्मवर्णैः, श्वेतकृष्णैः, निर्मलैः खनिजैः शोभितः पर्वतः आसीत्। तत्र यक्षकिन्नरगन्धर्वैः, देवसदृशैः, नागैः च सह सदा वासं कुर्वन्तः रूपान्तरयुक्ताः निवसन्ति। तत्र पर्वतस्य अधः, नागैः परिवृतः, वानरश्रेष्ठः नागस्य सरसि स्थितः इव आसीत्। स सूर्यं, इन्द्रं, वायुम्, स्वयम्भुवं, पंचभूतानि च अञ्जलिं कृत्वा प्रणम्य, गमनाय चित्तं योजयामास। पूर्वदिशं प्रेक्ष्य, वायुस्वयम्भुवोः प्रति अञ्जलिं कृत्वा, दक्षिणदिशायां गन्तुम् उद्दिश्य, दक्षिणाभिमुखः अभवत्। प्रमुखवानरैः दृष्टः, लङ्घनाय निश्चितः, रामस्य कार्यसिद्ध्यर्थं समुद्रस्य ज्वालायाम् इव वर्धमानः अभवत्। अतुलपरिमाणशरीरः, एकेन लङ्घनेन समुद्रं अतिक्रमितुम् इच्छन्, बाहुपादाभ्यां पर्वतं अभिपीड्य आसीत्। स पर्वतः वानरपिडनात् शीघ्रं कम्पितः, पुष्पितवृक्षशिखराणि पुष्पाणि विसृज्यत। सर्वतः पुष्पगन्धयुक्तं पर्वतम् वृक्षैः विसृज्यते, पुष्पमयमिव शोभितम् अभवत्। स महाबलवान् पर्वतं पिडयन्, पर्वतः गजमदसदृशः जलं विसृज्यत। वानरपिडनात् महेन्द्रपर्वतः सुवर्णं, अञ्जनं, रजतम् धारया विसृज्यत। पर्वतः महाशिलाः विसृज्यत, मध्यभागे ज्वलितः, धूमरेखायुक्तः अग्निरिव शोभितः अभवत्। वानरपिडनात् गुहासु स्थिताः सर्वे जीवाः विचित्रस्वरेण निनादम् अकरोत्। पर्वतपिडनात् उत्पन्नः जीवसमूहस्य महान् निनादः पृथिवीं, दिशः, वनानि च व्याप्यत्। विशालशीर्षाः नागाः स्वस्तिकचिह्नयुक्ताः तीक्ष्णं ज्वालं उच्छ्वास्य, शिलाः दन्तैः दंशन् अभवत्। ते नागदंशिताः शिलासमूहाः विषयुक्ताः ज्वलन्तः, सहस्रधा विक्षिप्ताः। पर्वते औषधिसमूहाः अपि विषनिवारणक्षमाः नागविषं न शमयितुं शक्ता न आसन्। "अतिमानुषैः पर्वतः भिद्यते" इति चिन्तयन्तः तपस्विनः, भीता, स्त्रीसमूहैः सह पलायिता।