जाम्बवान् हनूमन्तम् उवाच— "बाले, त्रिभिः पादविक्षेपैः अहम् एव पृथिवीं पर्वतवनकाननयुताम् एकविंशतिवारं दक्षिणावर्तेन परिक्रमितवान्। तथा देवाज्ञया वयम् औषधीन् समाहृत्य येन अमृतमथनं कृतं, ताभिः च वयं महाबलिनः अभवाम। अधुना तु वृद्धः अस्मि, वीर्यं मम हीनम्; अस्मिन्काले त्वं सर्वगुणसम्पन्नः अस्माकं आश्रयः। अतः त्वं स्वबलं दर्शय, त्वमेव प्लवतां श्रेष्ठः; सर्वे वानरगणाः तव बलं द्रष्टुम् इच्छन्ति। उत्तिष्ठ, प्लवंगमशार्दूल, महोदधिं लंघय; हनुमन्, तव गतिः सर्वभूतानां अतिवर्तते। सर्वे वानराः विषण्णाः, हनुमन्, किमर्थं विलम्बसे? शीघ्रं प्रक्रम, यथा विष्णुः त्रिविक्रमः अभूत्।" एवं वानराधिपेन प्रेरितः पवनसुतः हनुमान् आत्मनः वेगेन विश्वस्तः, वानरवीरगणं हर्षयन्, महद्रूपं धारयामास। तदा स वर्धमानः, शतयोजनव्यतिक्रमाय उद्यतः, शीघ्रं व्योम्नि व्याप्य स्थितः। तम् आलोक्य, दुःखं परित्यज्य, प्रमोदेन वानराः हर्षिताः, हनूमन्तं स्तुवन्ति स्म। विस्मिताः प्रमुदिताश्च सर्वतः तम् अपश्यन्, त्रिविक्रममिव, उत्साहपूर्वकं, जनाः नारायणमिव पश्यन्ति स्म। सर्वैः प्रशंसितः हनुमान् बलवान् वर्धमानरूपः, लाङ्गूलं संकुच्य, हर्षात् बलम् अवाप। वानरवर्यैः वृद्धैः सत्कृतः, तेजसा पूर्णः, तस्य रूपं अतुलं बभूव। स यथा सिंहः विवृतगुहायां प्रसारयति, तथा पवनसुतः आत्मानं प्रसारयामास। तस्य वर्धमानस्य मुखं तेजसा दीप्तम्, प्राज्ञं, अम्बरीषमिव, धूमरहिताग्निमिव। वानरमध्यात् उत्तिष्ठन्, प्रमोदजस्फुरितगात्रः, हनुमान् वृद्धवानरान् प्रणम्य उवाच— "वायुः बलवान् अप्रमेयः, वह्नेस्सखा, पर्वतान् आरोहति, व्योम्नि विचरति। अहं तस्य वायोः सुतः, वेगेन समः; प्लवने अपि तस्य तुल्यः। अहम् एव मेरुं सहस्रशः परिक्रमितुम् अशक्तः, तं न स्पृशन्, यथा व्योम्नि रेखां कुर्यां। बाहुबलेन अहम् एव समुद्रं पर्वतानदीसरोवरयुक्तां पृथिवीं आप्लावयितुम् समर्थः। उरुवेगेन वारुणालयः समुद्रः उत्प्लवेत, महाग्राह इव। अहं पक्षिसंघैः सहितं व्योम्नि विहरन्तं गरुडं भुजगाशनं सहस्रशः परिक्रमितुं समर्थः। उदितं वा अनुदितं वा सवितारं दीप्तं किरणावृतं गन्तुं समर्थोऽहम्। ततः भूमिं अनस्पृशन् पुनः शीघ्रवेगेन प्रतिप्रत्यागन्तुं शक्नोमि, वानरश्रेष्ठ। सर्वेषां आकाशचराणां गतिं अतिवर्तितुं समर्थः; समुद्रान् शोषयितुं, पृथिवीं विदारितुं च। प्लवमानः पर्वतान् विदारयिष्यामि; प्लवमानः वेगेन महोदधिं वहिष्यामि। अद्य व्योम्नि प्लवन्तं मां लता-विटपिफूलानि अनुगमिष्यन्ति। मम गतिः व्योम्नि वायोः गतिवद् भविष्यति, अहं घोरे व्योम्नि प्लवन्तः। सर्वे भूतानि मां पतन्तं द्रक्ष्यन्ति, यूयं च मां मेरुसंनिकाशं पश्यथ। गच्छन्तं मां व्योमावच्छाद्य, नभः पिबन्निव, मेघान् विक्षिप्य, पर्वतान् कम्पयित्वा, दृढनिश्चयेन प्लवमानं, समुद्रं शोषयिष्यामि। गरुडाद् वायोः वा अन्यः कोऽपि मम गतिं अनुसर्तुं न शक्नोति। निमेषमात्रेण व्योम्न्यालम्बनं विना पतिष्यामि, मेघात् विद्युदिव। समुद्रं लंघयन्तं मम रूपं विष्णोः त्रिविक्रमस्य सदृशं भविष्यति। बुद्ध्या अहं निश्चितवान्, मनसा निश्चयं कृतवान्—वैदेहीं द्रक्ष्यामि, वानराः प्रमुद्यन्ताम्। वेगेन वातुलसमः, गरुडसमगमनः अहं, दशसहस्रयोजनानि लंघयितुं निश्चयः। इन्द्रेण वज्रपाणिना, वा स्वयम्भुवा ब्रह्मणा अपि अमृतं हस्तात् बलात् हरिष्यामि। लङ्कामपि उत्थाप्य नेतुं समर्थः अस्मि; इति स वानरश्रेष्ठः अपारतेजाः निनादम् अकरोत्। तत्र प्रमुदितवानराः विस्मयान्विताः तम् अपश्यन्; तस्य वचांसि श्रुत्वा बान्धवानां शोकं निहत्य। तदा जाम्बवान् वानराधिपः अतिप्रीतः हनूमन्तं उवाच— "केशरीनन्दन वीर, शीघ्रगामिन्, पवनसुत! त्वया बान्धवानां महद् दुःखं निहतम्; तव कृते सर्वे शुभलक्षणयुक्ताः वानरश्रेष्ठाः समागताः।