जाम्बवान् तु वानराणां लक्षशः संख्यातानां सेनां विषण्णां दृष्ट्वा, हनूमन्तम् उपविशन्तम् एकान्ते मौनिनं च समालोक्य, तं हनूमन्तं वाक्यम् अब्रवीत् — "हे वीर, वानरलोकस्य सर्वशास्त्रविदां श्रेष्ठ, किं त्वं, हनूमन्, मौनं स्थित्वा पृथग् एकान्ते उपविशसि? त्वं हि सुग्रीवस्य वानरराजस्य समः, तेजसा बलवता च रामलक्ष्मणयोः अपि तुल्यः। यथा गरुडः अरिष्टनेमिसुतः, पक्षिणां मध्ये पराक्रमेण विख्यातः, तथा त्वमपि तेजस्वी समरः। स देवपक्षी महाबलः सर्पान् उद्धरन्तं मम वारंवारं दृष्टः—स बलवान् महाबलश्च। तस्य पक्षयोः यत् बलं, तदेव तव बाहुषु; तव साहसं वेगश्च तेन न हीयते। त्वं हि वानरश्रेष्ठ, तव बलं बुद्धिः तेजः उत्साहश्च सर्वेषां प्राणिनां अतिक्रान्तम्; किं न स्वशक्तिं प्रयुङ्क्षे? अप्सरसां मध्ये पुण्जिकस्थला नाम श्रेष्ठा, सा एव अञ्जना इति, केसरिणः वानरस्य भार्या अभवत्। सा त्रिषु लोकेषु अनुपमया रूपसम्पद्विशिष्टा पृथिव्याम् प्रसिद्धा आसीत्; सा तु शापेन वानरी जाताऽन्यथा कामरूपिणी। सा महात्मनः वानरराजस्य कुञ्जरस्य कन्या, मानुषरूपिणी, यौवनशोभायुक्ता च आसीत्। सा दिव्यैः माल्यैः भूषणैः शोभिता, कदाचित् उत्तमवस्त्रधारिणी, गिरिशिखरे भ्रमन्ती मेघसङ्काशा बभूव। सा तु तस्मिन् गिरिशिखरे स्थित्वा, पीतवासाः रक्तलाञ्छिता, तस्याः वसनं वायुः शनैः अपाहरत्। तदा वायुः तां अपश्यत्—सुसंहतजघनां, सुश्रोणिं, समच्छायां, सुस्मितां, सुशोभनमुखीं च ताम्। तस्याः विस्तीर्णस्फिग्भागां तन्व्यङ्गीं सर्वाङ्गसुन्दरां दृष्ट्वा, वायुः कामेन समाक्रान्तः सञ्जातमदनः अभवत्। स वायुः तां निर्दोषां दीर्घबाहुभ्यां परिष्वज्य कामवशं गतः। तत्र च साभिभूता साध्वी इदं वचनम् अब्रवीत् — 'कः एष एकपतिव्रतां धर्मं नाशयितुम् इच्छति?' तस्याः वचनं श्रुत्वा पवनः प्रत्युवाच — 'नाहं त्वां हिंसितवान्, सुश्रोणि; मा ते मनसि भीः अस्तु। केवलं मनसा त्वां सम्प्राप्तवान् परिष्वक्तवान् च, सुभगे; तव पुत्रः बलबुद्धिसम्पन्नः भविष्यति।' 'स उत्तमतेजाः महात्मा महाबलपराक्रमः च भविष्यति; प्लवने गमने च मम समः भविष्यति।' इति उक्त्वा तव माता तेन सन्तुष्टा अभवत्, हे महाबलिन्; सा गुहायाम् त्वां जनयामास, बलवन्तं वानरर्षभम्। ततः महावने सूर्यस्योदयम् दृष्ट्वा, बाल्ये त्वं तं सूर्यं फलं इव ग्रहीतुं इच्छन्, आकाशे प्लुतवान्। त्रिशतयोजनं गत्वा, तव तेजसा प्रेरितः, त्वं न खिन्नः अभवः। त्वं शीघ्रं व्योम्नि गच्छन्, हे महाबलिन्, इन्द्रः कोपसमन्वितः, स्वेन वज्रेण त्वां प्राहिणोत्। तदा पर्वतशिखरे तव वामहनुः भग्ना, तस्मात् त्वं हनूमानिति ख्यातिं आप्तवान्। त्वां भग्नं दृष्ट्वा, वायुः स्वयम् क्रुद्धः त्रिषु लोकेषु वातान् न प्रववाहित। त्रीणि लोकानि विक्षुब्धानि, सर्वे देवाः संतप्ताः, लोकनाथाः तं क्रुद्धं वातम् शमयितुम् प्रयत्नं अकुर्वन्। वातस्य शमने ब्रह्मा त्वां वरम् अदात् — 'हे सत्यवीर्य, त्वं युद्धे शस्त्रैः न हन्यसे।' वज्रप्रहारात् त्वयि अक्षते दृष्ट्वा, सहस्राक्षः इन्द्रः तुष्टः सन्, परमं वरम् अदात् — 'मृत्युः तव स्वेच्छया एव, नान्यथा।' एवम् त्वं केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजः, घोरपराक्रमः। त्वं हि पवनस्य आत्मजः, तेजसा समः; वायोः एव आत्मजः, तेन तुल्यः प्लवनेऽपि। अद्य तु अस्माकं आयुः समाप्तः, त्वं तु अस्माकं मध्ये सर्वशास्त्रविद् पराक्रमी वर्तसे, अन्य इव वानरराजः। 'त्रिभिः पादैः अहम् एव पृथिवीं पर्वतवनगुल्मयुक्तां एकविंशतिवारं प्रदक्षिणं कृतवान्।' 'देवानां आज्ञया अपि, वयं औषधीन् संप्रहृत्य, येन अमृतं मन्थितम्, महाबलिनः अभवाम।' 'इदानीं तु वयो मम गतं, वीर्यम् अपि हीनम्; त्वं तु सर्वगुणसम्पन्नः अस्माकं आधारः।' अतः त्वं स्वबलं दर्शय, त्वं हि प्लवनानां श्रेष्ठः; सर्वे वानराः तव वीर्यं द्रष्टुम् इच्छन्ति। उत्थाय, वानरशार्दूल, महोदधिं प्लवस्व; हनूमन्, तव गतिः सर्वेषां प्राणिनां अतिक्रान्ता। सर्वे वानराः विषण्णाः, हनूमन्, त्वं किमर्थं विलम्बसे? महावेगेन गच्छ, विष्णोः त्रिपदवत्। तदा वानरवर्येण प्रेरितः, पवनसुतः, स्ववेगेन विश्वस्तः, वानरवीरगणं प्रहृष्टं चकार, महद्रूपं च धारयामास। इति सप्तषष्टितमः सर्गः श्रोतव्यः। अथ तं महाकायं, शतयोजनप्लवाय संकल्पितं, व्योम्नि शीघ्रं व्याप्तवन्तं, वानरश्रेष्ठः अपश्यत्।