ज्ञानेन युक्तं जाम्बवन्तं तु एवं वदन्तं श्रुत्वा, वानरश्रेष्ठः वालिपुत्रः अङ्गदः पुनः इदं वाक्यम् अवदत्। यदि अहं न गच्छेयम्, न च अन्यः कश्चन वानरश्रेष्ठः, तर्हि अस्माकं कार्यसिद्ध्यर्थं केवलं प्रायोपवेशनम् एव शरणम्। हि वानराधिपस्य प्राज्ञस्य आदेशं न सम्पाद्य, यद्यपि तत्र गच्छेम, जीवितरक्षणाय मार्गं न पश्यामि। स हि वानराधिपः, यदा तुष्टः वा कोपितः वा, सर्वेषां श्रेष्ठः; तस्य आज्ञा यदि लङ्घ्यते, तदा यात्रा विनाशाय भवेत्। अतः कार्यसिद्ध्यर्थं अन्यः मार्गः नास्ति; तस्मात् त्वमेव, विषयं विज्ञाय, विचारयितव्यं किम् कर्तव्यम्। अङ्गदेन एवं उक्तः स वीरः वानरर्षभः जाम्बवान् अङ्गदं प्रति उत्तमं वाक्यम् अवदत्। तव अस्मिन कार्ये, वीर, किञ्चित् अपि न वञ्चनीयम्; अहं तं प्रेरयिष्यामि यः कार्यं साधयिष्यति। ततः वानरश्रेष्ठः, एकान्ते सुखेन उपविष्टः, वीरवृत्त्या वानरनायकः हनूमन्तं प्रेरयामास, यो वानरवीराणां श्रेष्ठः। शृणु अधुना कीष्किन्धाकाण्डे श्रीमद्वाल्मीकिरामायणस्य षष्ट्युत्तरषट्षष्टितमं सर्गम्। जाम्बवान्, वानरसैन्यं शतसहस्रसंख्यं विषण्णं दृष्ट्वा, हनूमन्तं इदं वाक्यम् अवदत्। हे वीर, वानरलोके सर्वविद्याविदां श्रेष्ठः, त्वं हनूमन्, एकान्ते उपविश्य, किं मौनं धत्ते? हनूमन्, त्वं वानरराजस्य सुग्रीवस्य तुल्यः, तेजसा बलिना च रामलक्ष्मणयोः समः। अरिष्टनेमिपुत्रः गरुडः, सर्वपक्षिणां बलिष्ठतमः, महाबलश्च प्रसिद्धः। स महाबलः पक्षी, अहं तं बारं बारं समुद्रे दृष्टवान्, सर्पान् उद्यम्य, बलवान्। तस्य पक्षबलं तव भुजबलं तुल्यं; तव धैर्यं वेगश्च तस्य नूनं न हीयते। वानरश्रेष्ठ, तव बलं बुद्धिः तेजः आत्मा च सर्वेषु अतिरिच्यते; किं त्वं न यत्नं करोति? अप्सरसां मध्ये पुण्जिकस्थला श्रेष्ठा, सा अञ्जना नाम केसरिवानरस्य पत्नी। सा त्रिषु लोकेषु अद्वितीयसौन्दर्येन प्रसिद्धा; किं तु, हे प्रिय, शापात् वानरी अभवत्, रूपान्तरेण यथेष्टं चरन्ती। सा महात्मनः वानरराजस्य कुञ्जरस्य कन्या, मानुषरूपं धारयित्वा, यौवनसौन्दर्येन शोभिता। दिव्यहाराभरणैः भूषिता, कदाचित् उत्तमवस्त्रं धारयन्ती, पर्वतशिखरे विचरन्ती, जलदसदृशी। पर्वतशिखरे स्थितस्याः, पीतवस्त्रं रक्तचिह्नितं, वातेन शनैः अपहृतम्। तदा वायुः तां दृष्टवान्—सुस्थितजघनस्थलां, पूर्णसुस्तनां, सुशोभनमुखीं। तां विस्तीर्णश्रोणीं, तन्वीं, दीप्तां, निर्दोषाङ्गीं दृष्ट्वा, वायुः कामेन अभिभूतः मोहितः। वायुः, कामाभिभूतः, दीर्घभुजाभ्यां तां निर्दोषां आलिङ्गितवान्। तत्र विस्मिता धर्मपत्नी इदं वाक्यं अवदत्—"कः एकपत्नीव्रतम् हन्तुम् इच्छति?" अञ्जनायाः वचनं श्रुत्वा, वायुदेवः प्रत्युवाच—"न अहं तव अहितं कृतवान्, सुश्रोणि; तव मनसि भयम् न अस्तु।" "मम मनसा एव त्वां उपसृत्य आलिङ्गितवान्, शोभने; तव पुत्रः बलबुद्धिसम्पन्नः भविष्यति।" "स महात्मा, महातेजाः, महाबलवीर्यवान् भविष्यति; उत्प्लवने गतौ मम तुल्यः भविष्यति।" एवं उक्ता तव माता तुष्टाभवत्, महाबलिनः वानरर्षभस्य गुहायाम् तव जन्म अभवत्। ततः, महावने सूर्यस्य उदयं दृष्ट्वा, बाल्ये त्वं फलं इव आदाय स्पृशितुम् इच्छन्, आकाशे उत्प्लुतवान्। महाबलिनः, त्रिशतयोजनानि व्याप्त्वा, तव शक्त्या न विषण्णः अभवः। त्वं शीघ्रं आकाशं प्राप्तवान्, तदा इन्द्रः, क्रोधदीप्तः, वज्रं तव प्रति प्रक्षिप्तवान्। पर्वतशिखरे तव वामजिह्वा भग्ना अभवत्; ततो हनूमत् नाम प्रसिद्धः अभवः। ततः, तव पतितं दृष्ट्वा, वायुदेवः क्रुद्धः, त्रिषु लोकेषु वातं न प्रवाहितवान्। त्रिलोकविक्षोभे, सर्वदेवा उद्विग्नाः अभवन्; लोकनाथाः क्रुद्धं वायुदेवम् शमयितुं प्रयत्नं अकुर्वन्। वायौ शान्ते, ब्रह्मा तव प्रति वरं दत्तवान्—"युद्धे शस्त्रैः न वध्यः भविष्यसि।" वज्रघातेन तव अनवध्यं दृष्ट्वा, सहस्राक्षः इन्द्रः तुष्टः, तव प्रति उत्तमं वरं दत्तवान्। "तव मृत्युस्त्वया इच्छया एव भविष्यति, प्रभो।" अतः त्वं केसरिपुत्रः, क्षेत्रजः, भीषणवीर्यः। त्वं वायुपुत्रः, तस्य तेजसा तुल्यः; नूनं त्वं वायोः पुत्रः, उत्प्लवने तस्य समः। अद्य अस्माकं जीवितं क्षीणम्, किं तु त्वं अस्माकं मध्ये, कौशलवीर्यसम्पन्नः, अन्यः वानरराज इव स्थितः।