त्वं हि वयस्योऽपि वृद्धोऽपि च वयस्यपुत्रोऽपि च अस्माकं, कपिश्रेष्ठ, त्वयि आश्रित्य एव वयं कार्यसिद्ध्यर्थं समर्थाः स्म। इत्येवं जाम्बवता उक्तः वानरश्रेष्ठः वालिपुत्रः अङ्गदः तं प्रत्युवाच। यदि अहं न गच्छेयम्, न च अन्यः कश्चन वानरश्रेष्ठः, तर्हि अस्माकं कार्यसिद्ध्यर्थं एकमेव उपायः शेषः—सर्वे मृत्युपर्यन्तं उपवासं कर्तव्यः। यः हि बुद्धिमान् वानराधिपस्य आज्ञां न पालनं कुर्यात्, तस्य जीवितरक्षणे न किञ्चित् उपायं पश्यामि, यद्यपि तत्र गच्छेत्। वानराधिपः हि तुष्टः वा कोपितः वा सर्वेषु श्रेष्ठः; तस्य आज्ञालङ्घनेन यात्रा विनाशाय एव भविष्यति। अतः अस्य कार्यस्य अन्यः उपायः नास्ति; तस्मात् त्वमेव, यः तत्त्वं वेद, विचिन्तय किं कर्तव्यम्। इत्येवमङ्गदेन उक्तः वीरः वानरवरः जाम्बवान् अङ्गदं प्रति उत्तमं वचनं प्रोवाच। तव कार्यस्य, वीर, किञ्चित् अपि न लुप्तव्यम्; अहम् अधुना तं प्रेरयिष्यामि यः कार्यं साधयिष्यति। ततः वानरश्रेष्ठः, एकान्ते सुखमासीनः, वीरवानरनायकः जाम्बवान् तं प्रेरयामास—हनुमन्तं वानरवीरश्रेष्ठं। एतत् किष्किन्धाकाण्डे श्रीवाल्मीकि-रामायणे षट्षष्टितमः सर्गः आरभ्यते। तत्र जाम्बवान्, वानरसैन्यं शतसहस्रशः क्लान्तं दृष्ट्वा, हनुमन्तं इदं वचनं उवाच। वीर, वानरलोकस्य सर्वविद्याविदां श्रेष्ठ, हनुमन्, त्वं किमर्थं मौनं स्थित्वा एकान्ते उपविष्ठः असि? हनुमन्, त्वं सुग्रीवस्य वानरराजस्य तुल्यः, तेजसा बलवता च रामलक्ष्मणयोः अपि तुल्यः। अरिष्टनेमिपुत्रः गरुडः सर्वपक्षिणां बलश्रेष्ठः कीर्तिमान्, तस्य महाबलम् प्रसिद्धम्। अहम् तं महाविहङ्गं समुद्रे बहुवारं दृष्टवान्, सर्पान् उद्यम्य गच्छन्तं—सः बलवान् महाबलः। तस्य पक्षयोः बलम् तव भुजयोः बलस्य तुल्यम्; तव धैर्यं वेगः च तस्य न न्यूनम्। वानरश्रेष्ठ, तव बलम्, बुद्धिः, तेजः, उत्साहः सर्वेषु प्राणिषु अतिशयः; किमर्थं त्वं न यत्नं करोति? अप्सरसां मध्ये पुण्जिकस्थला श्रेष्ठा इति प्रसिद्धा; सा अञ्जना नाम केसरिवानरस्य पत्नी। सा त्रिषु लोकेषु अद्भुतरूपेण पृथिव्यां प्रसिद्धा; किंतु, हे प्रिय, शापेन वानरी अभवत्, यद्यपि इच्छया रूपं परिवर्तयितुं शक्नोति। सा महात्मा वानरराजः कुञ्जरस्य कन्या, मानुषीं देहं धृत्वा सौन्दर्ययौवनसम्पन्ना स्फुरति। सा दिव्यहाराभरणैः भूषिता, कदाचित् उत्तमवस्त्रं धारयन्ती, पर्वतशिखरे विचरन्ती मेघसमानवर्णा आसीत्। पर्वतशिखरे स्थितायाः तस्याः पीतवस्त्रं रक्तचिह्नितं वायुः शनैः अपाकर्षत्। तदा वायुः तां दृष्टवान्—सुशोणितजघनां, उत्तमवक्षःस्थलां, सुन्दरमुखीं। तां विस्तीर्णजघनां, तन्वीमध्यां, उज्ज्वलाङ्गीं, सर्वाङ्गसौन्दर्ययुक्तां दृष्ट्वा, वायुः कामेन आकृष्टः अभवत्। वायुः कामवशेन, दीर्घबाहुभिः, तां निष्कलङ्करूपां आलिङ्गितवान्। तत्र विस्मिता सा पतिव्रता स्त्री इदं वचनं उवाच—"कः एकपतिसंयमं भङ्क्तुम् इच्छति?" अञ्जनायाः वचनं श्रुत्वा, वायुदेवः प्रत्युवाच—"न अहं तव अहितं कृतवान्, सुशोणितजघने, तव मनसि भयम् मा अस्तु।" "मम मनसा एव अहं तव समीपं आगतः, आलिङ्गितवान्, दिव्ये; तव पुत्रः बलबुद्धिसम्पन्नः भविष्यति।" "सः महोत्साहः महातेजाः महाबलपराक्रमः च भविष्यति; लङ्घनप्लवने मम तुल्यः भविष्यति।" इत्येवं उक्ता तव माता तुष्टा अभवत्; गुहायां तव जन्म कृतवती, बलिनं वानरवरं। ततः, महावने सूर्यस्य उदयम् दृष्ट्वा, बालः हनुमान् तं फलं इव ग्रहणाय आकाङ्क्षन्, आकाशं लीलया लङ्घितवान्। त्रिशतयोजनं व्यपेत्य त्वं, उत्साहेन, न क्लान्तः अभवः। त्वं शीघ्रं आकाशं प्राप्तः, तदा इन्द्रः क्रोधात् तेजसा च, वज्रं त्वयि प्राक्षिपत्। पर्वतशिखरे तव वामजिह्वा भग्ना अभवत्; तस्मात् त्वं "हनुमान्" इति प्रसिद्धः अभवः। ततः, तव भग्नं दृष्ट्वा, वायुदेवः, क्रुद्धः, त्रिषु लोकेषु वातं न प्रवाहितवान्। त्रिलोकव्याकुले, सर्वे देवाः व्यथिताः अभवन्; लोकपालाः वायुदेवं प्रशमयितुं यत्नं कृतवन्तः। वायौ प्रशमिते, ब्रह्मा त्वं वरं दत्तवान्—"युद्धे शस्त्रैः न वधः भविष्यति, वीर।" वज्राघातेन अपि त्वं अभिहतः न अभवः, तदा सहस्राक्ष इन्द्रः, हृष्टः, उत्तमं वरं दत्तवान्—"तव मृत्युः तव इच्छायामेव भविष्यति, प्रभो।" अतः त्वं केसरिपुत्रः, क्षेत्रजः, महापराक्रमः। त्वं वायुपुत्रः, तस्य तेजसः तुल्यः; नूनं, बाल, त्वं वायोः पुत्रः, तस्य तुल्यः लङ्घने च।