तत्र बलवान् द्विविदः प्रहृष्टः सञ्ज्ञां दत्तवान्—"अहं सप्ततिं योजनानि गमिष्यामि न संशयः।" ततः सुषेणः, वानराणां श्रेष्ठः, धर्मात्मा च वीर्यवान्, प्रतिजज्ञौ—"मम बलात् अहम् अशीतिं योजनानि गमिष्यामि।" एवं सर्वे वानराः स्वस्वं बलम् अभ्यनुजानन्। तेषां मध्ये ज्येष्ठः जाम्बवान् तान् सर्वान् अभिनन्द्य उवाच— "पूर्वं वयं अपि शीघ्रगामित्वे किंचित् सामर्थ्यम् अलभाम; अधुना तु वयःपर्यन्तम् आगतम्। तथापि कार्यं न विलोपनीयम्, यस्मिन् सुग्रीवः रामश्च दृढनिश्चयौ। अधुना शृणुत यावदस्ति मम वेगः—अहं नवतिं योजनानि गमिष्यामि न संशयः।" सर्वेषां वानराणां मध्ये जाम्बवान् अवदत्—"नैतावान् मम गतिसामर्थ्यस्य पर्यन्तः। पुरा हैमवतीये वैरोचनस्य यज्ञे अहं त्रिभिः पादविक्षेपैः सर्वशक्तिमन्तम् अनन्तम् विष्णुम् प्रदक्षिणीकृतवान्। अधुना तु वृद्धः अस्मि, मम वेगे मन्दता आगता; युवाकाले तु मम बलं अतुलं परमं चासीत्। इदानीं तु स्वयमेव एतावत् गन्तुं शक्नोमि; किन्तु एतेनैव कार्यसिद्धिः न भविष्यति।" तदा हितार्थम् अङ्गदः, प्राज्ञेन महावानरेण जाम्बवता सह मन्त्रयित्वा, पुनरुवाच—"अहं शतम् योजनानि गमिष्यामि; किं तु प्रतिनिवृत्तुं मम बलं अस्ति वा न वेति न निश्चितम्।" तस्मै वानरश्रेष्ठाय जाम्बवान्, वाक्यविशारदः, प्रत्युवाच—"त्वं खलु योजनशतसहस्रं गन्तुं प्रतिगन्तुं च समर्थः; न तु एष धर्मः।" "न हि स्वामी दूतकार्ये प्रेष्यः; त्वया सर्वेऽपि वानराः प्रेषणीयाः। त्वं अस्माकं भार्या इव स्वामित्वे प्रतिष्ठितः; स्वामी सेनायाः भार्या एव नायकोऽपि च। त्वमेव अस्य कार्यस्य मूलम्, तस्मात् सदा रक्ष्यः। कार्यमूलस्य रक्षणम् एव कार्यसिद्धिप्रणीतिः; मूलरक्षिते सर्वगुणफलसम्पत्तिः। तस्मात् त्वमेव अस्य कार्यस्य साधनम्, सत्यवीर्यसमन्वितः, बुद्धिमान् धैर्यवान् च, मुख्यकारणम् अस्य। त्वं च अस्माकं ज्येष्ठः, ज्येष्ठपुत्रश्च वानरश्रेष्ठ; त्वयि आश्रिते वयं कार्यसिद्धौ समर्थाः।" एवं वदन्तं जाम्बवन्तम् अङ्गदः वालिपुत्रः पुनरुवाच—"यदि नाहं गच्छेयम्, न वा अन्यः कश्चन वानरश्रेष्ठः, तर्हि अस्माकं कार्ये एक एव उपायः अवशिष्यते—प्रायोपवेशनम्। हि यावत् वानरेन्द्रस्य प्राज्ञस्य आदेशः न निष्पाद्यते, तावत् गत्वापि जीवितरक्षणस्य उपायः न दृश्यते। वानरेन्द्रः तु कुपितः वा प्रमुदितः वा, सर्वोत्तमः; तस्याज्ञा लङ्घिता चेत्, कार्ये नाशः स्यात्। अतः अस्य कार्यस्य अन्यः उपायः नास्ति; तस्मात् त्वमेव यथायुक्तं चिन्तय।" एवमुक्तः स वानरयूथपतिर्जाम्बवान् अङ्गदं प्रति उत्तमं वाक्यम् अवदत्—"तव कार्ये किंचित् अपि न विलोपनीयम्; तं कार्यसिद्धये प्रेरयिष्यामि।" ततः वानरयूथपतिः, रहसि सुखोपविष्टं, वानरवीर्यश्रेष्ठं हनूमन्तम् प्रेरयामास। इदानीं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकिना किष्किन्धाकाण्डे षट्षष्टितमः सर्गः प्रवर्तते। तत्र जाम्बवान्, लक्षशः वानरसैन्यं विषण्णं दृष्ट्वा, हनूमन्तं इदं वचनम् अब्रवीत्— "वानरलोकविज्ञानवित् श्रेष्ठ, वीर हनुमन्, किमर्थम् त्वं मौनं स्थित्वा एकान्ते उपविष्टः? त्वं खलु सुग्रीवसमः, तेजसा रामलक्ष्मणयोः समः। अरिष्टनेमिसूनुः गरुडः, सर्वपक्षिणां बलवत्तरः, यः महाबलः प्रसिद्धः। तं महाविहङ्गमहम् अपि वारुणालये द्रष्टुम् अभ्यस्यम्—सः सर्पान् उद्यम्य महाबलः। तस्य पक्षयोः बलम् यदस्ति, तव बाह्वोः अपि तादृशम्; धैर्यं वेगश्च तव नूनं तस्मात् न हीयते।" "वानरश्रेष्ठ, बलबुद्धितेजसां साहसं च त्वयि सर्वेषां अतिशयः; किमर्थम् त्वं न प्रवर्तसे? अप्सरसां मध्ये पुण्जिकस्थला नाम उत्तमा, सा एव अञ्जना नाम्ना केसरिवानरस्य भार्या। सा त्रिषु लोकेषु अनुपमरूपेण कीर्तिता; किन्तु शापेन वानरी जाताऽपि, स्वेच्छया रूपमन्तरा। सा महात्मनः वानरराज्ञः कुञ्जरस्य कन्या, मानुषरूपधारिणी, यौवनरूपसमन्विता। सा अद्भुतमाल्याभरणधारिणी, कदाचिद् उत्तमवस्त्रवसनाऽपि, गिरिशिखरे मेघसदृशी विचरन्ती बभूव।" एवं स जाम्बवान् हनूमन्तं प्रेरयन्, कार्यसिद्धये सर्वे वानराः प्रहृष्टाः अभवन्।