तत्र माकन्दः महाकपिः कपिसंसदि एवमुवाच—“अहम् षष्टिं योजनानि गन्तुं समर्थः।” ततः द्विविदः वीर्यवान् कपिः तत्र अब्रवीत्—“निश्चितम् अहम् सप्ततिं योजनानि गमिष्यामि।” सुसेणः धर्मज्ञः श्रेष्ठः कपिः अवदत्—“मम बलात् अहम् अशीतिं योजनानि गन्तुं प्रतिज्ञामि।” एवं सर्वे कपयः स्वबलं प्रकट्य, तान् सर्वान् अभिप्रायं ज्ञाय, तत्र ज्येष्ठः जाम्बवान् अब्रवीत्—“पूर्वे वयम् अपि वेगेन किञ्चित् सामर्थ्यं आस्म; किन्तु अधुना वयःसीमाम् प्राप्ताः। तथापि कार्यं न लोपयितव्यम्, यस्य हेतुना कपिराजः रामः च दृढनिश्चयौ। अधुना शृणु, यद् वेगः अवशिष्टः—निश्चितम् अहम् नवतिं योजनानि गन्तुं समर्थः।” सर्वेषां कपिस्रेष्ठानां प्रति जाम्बवान् अवदत्—“एषा न मम गतिसामर्थ्यस्य सीमा। पुरा वैरोचनस्य यज्ञे, अहम् त्रिविक्रमस्य विष्णोः त्रिः पादान् परिक्रम्य गतः। अधुना वृद्धः अस्मि, मम प्लवने वीर्यं मन्दम्; यौवने तु मम बलम् अतुलम् अद्वितीयम् आसीत्। अधुना स्वयमेव एतावत् गन्तुं शक्नोमि; किन्तु तेन कार्यसिद्धिः न भविष्यति।” ततः कार्यसिद्ध्यर्थम् अंगदः, जाम्बवानं महाकपिं पूर्वं सन्दर्श्य, पुनः उवाच—“अहम् शतं योजनानि गन्तुं समर्थः; परं प्रतिवर्तने बलं अस्ति वा नास्ति वा, न निश्चितम्।” तस्य कपिस्रेष्ठस्य प्रति जाम्बवान् वाक्यकुशलः प्रत्युवाच—“त्वदीयं गमनबलम् ज्ञातम्, कपिवरव्याघ्र। न केवलं शतसहस्रं योजनानि गन्तुं प्रतिवर्तितुं त्वम् समर्थः; किन्तु एषा व्यवस्था न युक्ता। स्वामि कदापि दूतः न प्रेष्यः; सर्वे एते, कपिस्रेष्ठ, त्वया प्रेष्याः। त्वं अस्माकं पत्न्येव, स्वामिपदस्थः; स्वामी सेनायाः पतिः मार्गदर्शकः च, शत्रुसूदन। कार्यस्य मूलम् त्वमेव, अतः त्वं पत्न्यवत् रक्षितव्यः। कार्यमूलम् रक्षितव्यम्; कार्यसिद्धिविदां नीतिरेषा। मूलरक्षणे सर्वगुणफलानि सम्पद्यन्ते। अतः त्वं कार्यसिद्धिसाधनम्, सत्यवीर्यनिष्ठः, बुद्धियुक्तः, धैर्यसम्पन्नः, मुख्यकारणम् असि, शत्रुसूदन। त्वं अस्माकं ज्येष्ठः, ज्येष्ठपुत्रः च, कपिस्रेष्ठ; त्वयि आश्रित्य वयं कार्यसिद्धये समर्थाः।” जाम्बवानं एवं उक्त्वा, अंगदः वानरश्रेष्ठः वालिपुत्रः पुनः अवदत्—“यदि न अहम् गच्छामि, न अन्यः कपिस्रेष्ठः, तर्हि कार्यस्य एकमेव मार्गः, मृत्युपर्यन्तं उपवासः। हि, कपिस्वामिनः आज्ञां न पालयित्वा, गत्वा अपि जीवितरक्षणं न दृश्यते। स्वामी तुष्टः वा कोपितः वा, स सर्वश्रेष्ठः; तस्य आज्ञा लङ्घिता, विनाशः अनुगच्छेत्। कार्यस्य अन्यः मार्गः नास्ति; अतः त्वमेव, यः अर्थं वेत्ति, चिन्तयितव्यं किम् कर्तव्यम्।” ततः अंगदेन उक्तः, कपिवीर्यनिधिः जाम्बवान् अंगदं उत्तमं वचनम् उवाच—“तव कार्यस्य, वीर, किञ्चिदपि न लोपयितव्यम्; अधुना तं प्रेरयिष्यामि, यः कार्यं साधयिष्यति।” ततः कपिसर्वश्रेष्ठः, एकान्ते सुखासीनः, कपिसंघनायकः वीरः, हनुमन्तं कपिवीर्यश्रेष्ठं प्रेरयामास। इदानीं श्रीवाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, षष्ट्युत्तरषष्टितमः सर्गः आरभ्यते। जाम्बवान्, कपिसैनिकान् लक्षशः विषण्णान् दृष्ट्वा, हनुमन्तं प्रति इदं वचनम् उवाच—“वीर, कपिलोकविज्ञानसर्वज्ञ, हनुमन्, किम् कारणम् त्वं मौनं धृत्वा एकान्ते उपविष्टः?” हनुमन्, त्वं कपिराजसुग्रीवसमः, तेजसा बलसम्पन्नः रामलक्ष्मणयोः तुल्यः। अरिष्टनेमिपुत्रः गरुडः, पक्षिसर्वश्रेष्ठः, महाबलसम्पन्नः, प्रसिद्धः। तं बलवन्तं पक्षिणं अहम् समुद्रे बहुशः दृष्टवान्, नागान् उद्धृत्य, स बलवान्। तस्य पक्षबलम् तव भुजबलम् तुल्यं; तव धैर्यं वेगः च गरुडस्य नूनं न हीनम्। कपिसर्वश्रेष्ठ, तव बलं बुद्धिः तेजः आत्मा च सर्वेभ्यः अतीव श्रेष्ठः; किं त्वं प्रयत्नं न करोति? अप्सरसां मध्ये पुण्जिकस्थलाः श्रेष्ठा; सा अञ्जना नाम, केसरिकपिपत्नि। सा त्रिषु लोकेषु अपूर्वसौन्दर्येन प्रसिद्धा; किन्तु, शापात् कपिरूपिणी अभवत्, इच्छारूपधारिणी। सा महात्मा कपिराजः कुञ्जरस्य कन्या, मानुषरूपं धृत्वा, सौन्दर्ययौवनसम्पन्ना विराजितवती। एवं कपिसंघे बलप्रदर्शनं, वृद्धावस्थायाः सीमासंवादं, कार्यसिद्ध्यर्थं विकल्पविचारं, स्वामिनः रक्षणनीतिं, तथा हनुमन्तस्य प्रेरणां जाम्बवान् अंगदः च कपिसंघस्य समक्षं सप्रेमं विविधानि वचनानि उचतु।