रात्र्यतीते तु तस्मिन्नहनि, अंगदः वरिष्ठैः कपिवरैः सहितः पुनः समागत्य स्वकार्ये विचारयामास। तं कपिसैन्यं सर्वतोऽंगदं परिवृत्य तस्थौ, इन्द्रं यथा मरुतां गणाः परिवेष्टयन्ति, एवं स तेजस्वी कपिगणः शोभां जगाम। तं कपिसैन्यं वलिसुतो वा हनूमान् वा च विना अन्यः कोऽपि निग्रहीतुं न शशाक। अथ अंगदः प्रतापवान् पराक्रमवान् वरिष्ठैः कपिभिः समेत्य, सेनां च सम्प्रधार्य, अर्थपूर्णं वचनमुवाच— “कोऽत्र भवतः प्राज्ञः पराक्रमी वा, यः सागरमतिक्रम्येत? कः सुग्रीवस्य प्रतिज्ञां सम्पालयिष्यति? केन वा कपिवीर्येण शतयोजनं लङ्घयिष्यामः? कः सर्वान् अस्मान् महतस्तरस्योद्धरिष्यति? यस्य प्रसादात् वयं कृतकार्याः सन्तः स्त्रीपुत्रगृहाणि हृष्टाः पुनः पश्येम? यस्य प्रसादेन च रामं महाबलिनं लक्ष्मणं च, सुग्रीवं च वनेश्वरं हर्षयन्तः प्राप्नुयाम? यदि कश्चिद् भवतः कपीनां सागरमतिक्रमितुं समर्थः, स शीघ्रं अस्मान् अत्र अभयं ददातु।” एवमुक्ते तु तेन, सर्वे कपयः मौनिनः अभवन्, तत्र कपिसैन्यं स्तम्भितमिव तुष्णीमासीत्। पुनरपि अंगदः कपिसत्तमः तान् कपीन् उवाच— “यूयं सर्वे बलशालिनः, स्थिरवीर्याः, कुलीनाः, सततं पूजिताः च। युष्माकं गमनाय कदापि विघ्नो न भविष्यति; अतः स्वस्वबलं प्रकटयत, कः कियद् योजनं लङ्घयितुम् अर्हति?” एतस्मिन्नन्तरे वाल्मीकिना रामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चषष्टितमोऽध्यायः प्रवर्तते। तत्र, अंगदस्य वचः श्रुत्वा, सर्वे कपिवराः स्वस्वोत्साहं क्रमशः प्राकाशयन्। गजः, गवाक्षः, गवयः, शरभः, गन्धमादनः, मैन्दः, द्विविदः, सुषेणः, जाम्बवान् च तत्र उपस्थिताः। तत्र गजः उवाच— “अहं दशयोजनं लङ्घयिष्यामि।” गवाक्षः— “अहं विंशत्याः योजनेषु गमिष्यामि।” शरभः— “अहं त्रिंशद्योजनं लङ्घयिष्यामि।” ऋषभः— “चत्वारिंशद्योजनं न संशयः।” गन्धमादनः— “पञ्चाशद्योजनं गमिष्यामि।” मैन्दः— “षष्टियोजनं लङ्घयितुं समर्थोऽहम्।” द्विविदः— “सप्तत्याः योजनेषु गमिष्यामि।” सुषेणः— “अष्ट्याः योजनेषु बलात् गमिष्यामि, प्रतिजाने।” एवं सर्वे स्वबलं निवेद्य, तेषां वरिष्ठः जाम्बवान् उवाच— “पूर्वं वयमपि शीघ्रगामित्वे पराक्रमवन्तः स्म, किन्तु अधुना वयःसीम्नि स्थिताः। तथापि कार्यं न विलोपनीयम्, यत्र कपिराजस्य रामस्य च दृढनिश्चयः। अधुना यावद् वेगः अस्माकं शेषः, तावद् शृणुत— अहं नवत्याः योजनेषु गमिष्यामि। न हि एष मे पूर्वपराक्रमः; पुरा वैरोचनस्य यज्ञे त्रिविक्रमं विष्णुं प्रदक्षिणीकृत्य, तदानीं मम वेगः अतुलनीयः आसीत्। अधुना वृद्धत्वात् मम वेगः मन्दः जातः; यौवने तु पराक्रमोऽप्रमितः आसीत्। अद्य तु एतावत् एव गन्तुं शक्नोमि; परं कार्यसिद्धिर्नैव स्यात्।” एवं जाम्बवत्संवादं श्रुत्वा, अंगदः पुनः धर्मार्थं वचनमुवाच— “अहमेव शतयोजनं गन्तुम् इच्छामि; परन्तु प्रतिनिवृत्तुं शक्तिर्वा, न वा, न निश्चितम्।” तस्मै जाम्बवान् वाक्यविशारदः प्रत्युवाच— “तव गमनशक्तिः प्रसिद्धा, हे कपिवर, ऋक्षवर! शतसहस्रयोजनमपि त्वं गत्वा प्रत्यागन्तुं समर्थः; परं न एष धर्मः। स्वामी कदापि दूतकार्ये न नियोज्यते; सर्वे एते त्वया प्रेषणीयाः। त्वं अस्माकं पत्न्येव, स्वामी च सेनायाः, नायकश्च। कार्यमूलं त्वमेव; अतः त्वं नित्यं रक्षितव्यः यथा पत्न्याः। कार्यमूलस्य रक्षणं कार्यसिद्धौ नीतिः; मूलरक्षणे सर्वगुणाः फलानि च सिध्यन्ति। अतः त्वमेव कार्यसिद्धये साधनं, सत्यवीर्यसमन्वितः, प्रज्ञावान् धैर्यवान् मुख्यकारणं च। त्वं वरिष्ठः वरिष्ठपुत्रश्च; त्वय्याश्रिताः वयं कार्यसिद्धये समर्थाः।” एवं तत्र कपिवराः परस्परं समाश्वास्य, पराक्रमं च दर्शयन्तः, कार्यसिद्ध्यै प्रयत्नं कर्तुं प्रवृत्ताः।