यदा गृध्रराजेन सम्यक् सूचिताः कपयः, ततः ते सर्वे सिंहोपमाः वीराः उत्साहेन एकत्रिताः हर्षपूर्णाः ऊर्ध्वं प्रतिपेदिरे। सम्पातिनः वचः श्रुत्वा, यत्र रावणस्य विनाशस्य सूचना अभवत्, कपयः सीतादर्शनकाङ्क्षया आनन्देन समुद्रं प्राप्तवन्तः। तत्र आगत्य, ते भीमविक्रमाः कपयः समग्रं विशालं लोकस्य प्रतिबिम्बं तत्र ददृशुः। दक्षिणस्य समुद्रस्य उत्तरतीरे प्राप्ताः बलवन्तः कपिवीराः तत्र स्वशिबिरं स्थापयामासुः। एकत्र तत्र शिबिरं शयितवत् इव, अन्यत्र क्रीडितवत् इव, केषुचित् स्थलेषु पर्वतसमूहेषु जलराशिभिः आच्छादितम् इव अभवत्। तत्र अधोलोकस्थैः राक्षसराजैः समुद्रं पूर्णम् इत्येव दृष्ट्वा, यत्र केशो रोमाञ्चितः भवति, कपिवीराः भयग्रस्ताः अभवन्। आकाशवत् अतीव दुर्गमं समुद्रं दृष्ट्वा, सर्वे कपयः एकत्र दुःखिताः, "कथं कार्यं सिद्ध्यति?" इति विषण्णाः अभवन्। सेनां समुद्रदर्शनात् विषण्णां दृष्ट्वा, कपिसत्तमः तत्र भयभीतान् कपीन् उत्साहयामास। "न मनः विषादे पतितम् अनुमन्येत। विषादः सर्वथा अनर्थकरः। विषादः जनं तद्वत् नाशयति यथा क्रुद्धः सर्पः शिशुं नाशयति।" इति सः अवदत्। "यः कार्ये विषादं गच्छति, तस्य प्रयोजनं न सिद्ध्यति। सः ऊर्जा-हीनः भवति।" रात्रिः यदा व्यतीता, तदा अङ्गदः वृद्धैः कपिभिः सह पुनः एकत्रितः, कार्यविचारं चक्रे। अङ्गदं परिवृत्य कपिसेनाः इन्द्रं वातगणाः यथा, शोभाम् अधत्त। तां कपिसेनां अङ्गदः अथवा हनुमान् एव नियंत्रयितुं शक्ता इति। ततः अङ्गदः, शत्रुनिग्राही, वृद्धैः कपिभिः सेनया च मन्त्रयित्वा, अर्थपूर्णं वचनं उवाच। "कः इदानीं, महाबलसम्पन्नः, समुद्रं लङ्घयितुं शक्नोति? कः सुग्रीवस्य प्रतिज्ञां पूरयितुं शक्नोति? कः कपिवीरः शतयोजनं लङ्घयितुं शक्नोति? कः सर्वान् कपिप्रमुखान् महाभयात् उद्धरिष्यति? कस्य कृपया वयं कार्यं सम्पाद्य, सुखेन स्वदारान् पुत्रान् गृहाणि च पुनः द्रक्ष्यामः? कस्य कृपया वयं रामं, बलिनं लक्ष्मणं, वनवासिनां नाथं सुग्रीवं च हर्षेण गमिष्यामः? यदि कश्चन कपिः समुद्रं लङ्घयितुं समर्थः अस्ति, सः शीघ्रं अस्माकं अभयदानं ददातु।" अङ्गदस्य वचनं श्रुत्वा, तत्र कश्चन न वदति स्म। सर्वा कपिसेनाः मूकवत् स्थिता। पुनः अङ्गदः, कपिसत्तमः, तान् कपीन् उवाच—"यूयम् सर्वे बलिनः, स्थिरविक्रमाः, श्रेष्ठकुलोत्पन्नाः, पुनःपुनः सम्मानिताः। यात्रा एव कदापि विघ्नः न भविष्यति। प्रत्येकः स्वबलं लङ्घने कथयतु।" इदानीं श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, पञ्चषष्टितमोऽध्यायः आरभ्यते। तदनन्तरं, अङ्गदस्य वचनं श्रुत्वा, सर्वे कपिसत्तमाः, एकैकः स्वयम् उत्साहं प्रकटयामासुः। गजः, गवाक्षः, गवयः, शरभः, गन्धमादनः, मैन्दः, द्विविदः, सुसेणः, जाम्बवान् च तत्र आसन्। तत्र गजः अवदत्—"अहं दशयोजनं लङ्घयितुं शक्नोमि।" गवाक्षः—"अहं विंशत्योजनं गमिष्यामि।" शरभः—"अहं त्रिंशद्योजनं गमिष्यामि।" ऋषभः—"अहं चत्वारिंशद्योजनं निःसन्देहं गमिष्यामि।" गन्धमादनः—"अहं पञ्चाशद्योजनं गमिष्यामि।" मैन्दः—"अहं षष्टियोजनं लङ्घयितुं समर्थः।" द्विविदः—"अहं सप्ततियोजनं निःसन्देहं गमिष्यामि।" सुसेणः—"अहं अशीतियोजनं बलात् गमिष्यामि।" एवं सर्वे वदन्तः, तान् सर्वान् अनुमोद्य, वृद्धतमः जाम्बवान् तत्र उवाच—"पूर्वं वयं अपि गतौ किञ्चित् बलं आस्म। किंतु अधुना वयःसीमां प्राप्तवन्तः। तथापि कार्यं न त्याज्यम्, यस्मात् कपिराजः रामः च दृढनिश्चयौ। अधुनापि यः गतिशेषः अस्ति, तं शृणु—अहं नवतियोजनं निःसन्देहं गमिष्यामि।" सर्वे कपिसत्तमाः जाम्बवान् उवाच—"एषा मम गतिसामर्थ्यस्य सीमा नासीत्। वैरोचनस्य यज्ञे, कदाचित् अहं शाश्वतं सर्वशक्तिमन्तं विष्णुं त्रिविक्रमं प्रदक्षिणं कृतवान्।" "अधुना वृद्धः अस्मि, मम लङ्घनविक्रमः मन्दः। यौवने मम बलं अद्वितीयं, अत्युत्कृष्टं आसीत्। इदानीं केवलं तावद् गन्तुं शक्नोमि; परन्तु एतेन कार्यसिद्धिः न भविष्यति।