यदा तु रामस्य पुत्रः कठोरैः वाक्यैः भीषयितः अपि मैथिलीं रक्षितुं न अशक्नोत्, तदा सीतायाः विलापं श्रुत्वा तौ रामलक्ष्मणौ तस्याः वियोगेन दुःखितौ आस्ताम्। न च दशरथस्य स्नेहात् मम पुत्रात् किञ्चित् सुखं प्राप्तम्। एवं सः वानरसमुदाये मध्ये उक्तवान्। तस्मिन्नन्तरे विहगश्रेष्ठस्य सम्पातेः पक्षा तस्य वनवासिनां पुरतः स्फुटिताः, स्वशरीरात् रक्ताभान् पक्षान् निर्गच्छतः दृष्ट्वा सः अतुलं हर्षं प्राप्य वानरान् उवाच—"सोमसुतस्य, तस्य राजर्षेः अनन्तवीर्यस्य प्रसादेन, मम ये पक्षा पूर्वं सूर्यरश्मिभिः दग्धाः, ते पुनः प्राप्ताः। यत् बाल्ये मम वीर्यं आसीत्, तदेव अद्य अहं पुनः पश्यामि। सर्वथा यत्नं कुरुत, नूनं सीतां प्राप्स्यथ। मम पक्षा पुनः प्राप्ताः, अयं सफलस्य कार्यस्य संकेतः।" एवं सर्वान् वानरान् उक्त्वा पक्षिराजः सम्पातिः पर्वतशिखरात् उत्तमं वेगं प्राप्य उड्डयनाय उत्सुकः उत्थितः। तस्य वाक्यानि श्रुत्वा वानरश्रेष्ठाः हृष्टाः अभवन्, वीर्ये च मनांसि न्यधुः। ततो वायुवेगसमाः वानरश्रेष्ठाः हर्षं पुनः प्राप्य, दिशं व्योम्नः प्रति जनकात्मजायाः अन्वेषणाय प्रययुः। इदानीं श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे किष्किन्धाकाण्डे चतु:षष्टितमोऽध्यायः शृणु। तदा गृध्रराजस्य सम्पातेः सूचनया वानराः उत्पत्य, एकत्र समागताः, सिंहोपमाः ते हृष्टाः निनदन्। सम्पातेः रावणवधसम्बन्धिन्यः वाचः श्रुत्वा, सीतादर्शनकाङ्क्षिणः वानराः प्रमुदिताः सागरं प्राप्नुवन्। तत्र गत्वा, भीमवीर्याः ते वानराः तत्रैव लोकस्य विशालस्य प्रतिबिम्बं अपश्यन्। दक्षिणस्य सागरस्य उत्तरतीरे प्राप्ताः, बलवन्तः वानरवीराः तत्रैव निवेशनं कृतवन्तः। क्वचित् निद्रायामिव, क्वचित् क्रीडायामिव, केषुचित् स्थलेषु पर्वतसमुच्चितैः वारिसमूहैः आवृतं तं सागरं दृष्टवन्तः। तत्र पातालवासिनां राक्षसराजानां समूहैः संकीर्णं, रोमाञ्चकारिणं तं सागरं दृष्ट्वा वानरवीराः भीताः अभवन्। आकाशवत् दुस्तरं तं सागरं दृष्ट्वा सर्वे वानराः विषण्णाः, "कथं अयं कार्यः साध्यः?" इति उक्तवन्तः। तं सागरदर्शनजनितं विषादमवलोक्य, वानरश्रेष्ठः भयभीतान् वानरान् उत्साहितवान्। "न कदापि मनः विषादे पतितुं अर्हति; विषादः परमं अनर्थकरः। विषादः क्रुद्धः सर्पः शिशुं इव नाशयति। यः कर्तव्ये विषादं प्राप्नोति, तस्य कार्यसिद्धिः न भवति, वीर्यस्य हानिः भवति।" रात्रौ व्यतीतायाम्, अङ्गदः वृद्धवानरैः सह पुनः मन्त्रयित्वा, कार्योपायं चिन्तयामास। तं अङ्गदं समन्तात् वानरसेना परितः स्थितवती, इन्द्रं परिवृत्य वातगणः इव। वालिसुतात् अथवा हनूमतः ऋते, तां वानरसेनां अन्यः कः निग्रहीतुं शक्तः? तदा तेजस्वी अङ्गदः वृद्धवानरैः सेनया च सह मन्त्रित्वा अर्थपूर्णं वचनं उवाच—"कः वः वीर्यवान् वानरः इमं सागरं लङ्घयितुं शक्नोति? कः सुग्रीवस्य प्रतिज्ञां पालयिष्यति? कः वानरवीरः शतयोजनं प्लवेत्? कः एतान् सर्वान् वानरश्रेष्ठान् अस्मात् महाभयात् त्रातुं शक्नोति? यस्य प्रसादात् वयं कृतार्थाः सन्तः, सुखेन स्वगृहं पत्नीन् पुत्रान् च द्रक्ष्यामः? यस्य प्रसादात् प्रमुदिताः रामं, बलिनं लक्ष्मणं, सुग्रीवं च वनचराधिपं प्राप्स्यामः? यदि कश्चन वानरः अस्य सागरस्य लङ्घने समर्थः अस्ति, सः शीघ्रं अस्मभ्यं अभयं ददातु।" अङ्गदस्य वचनं श्रुत्वा, कोऽपि किञ्चित् न उवाच; सर्वा वानरसेना तत्र स्तम्भितवत्, निश्चेष्टेव अभवत्। पुनः अङ्गदः वानरश्रेष्ठः तान् वानरान् उवाच—"यूयं सर्वे बलिनः, स्थिरवीर्यः, श्रेष्ठकुलसम्भवाः, पुनःपुनः पूजिताः। यात्रायां कदापि विघ्नः न भविष्यति; प्रत्येकः स्वशक्त्या प्लवने वदतु।" शृणु श्रीमद्वाल्मीकीयरामायणे किष्किन्धाकाण्डे पञ्चषष्टितमोऽध्यायः। ततोऽङ्गदवचनं श्रुत्वा सर्वे वानरश्रेष्ठाः, क्रमशः स्वस्वोत्साहं प्रकाशयामासुः। गजः, गवाक्षः, गवयः, शरभः, गन्धमादनः, मैन्दः, द्विविदः, सुषेणः, जाम्बवान् च तत्र आसन्। तत्र गजः—"अहं दशयोजनं प्लवितुं शक्नोमि" इति उक्तवान्। गवाक्षः—"अहं विंशतियोजनं गमिष्यामि" इति उक्तवान्। तत्र शरभो वानरः—"ओ प्लवगाः, अहं त्रिंशद्योजनं गमिष्यामि" इति उक्तवान्। तत्र ऋषभो वानरः—"निःसन्देहं चत्वारिंशद्योजनं गमिष्यामि" इति उक्तवान्। ततो गन्धमादनः महाबलः—"निःसन्देहं पञ्चाशद्योजनं गमिष्यामि" इति उक्तवान्। तत्र मैन्दः वानरः—"अहं षष्टियोजनं प्लवितुं समर्थः अस्मि" इति उक्तवान्। एवं तेषां वीर्यपरिक्षये, वानरसेना उत्साहेन, कृतनिश्चयाः, सीतायाः अन्वेषणाय, कार्यसिद्धये च, परस्परं प्रेरयन्ति स्म।