संपातिः तदा महाविन्ध्यगिरिस्थः वानरसमूहं प्रति प्रीतिसंयुक्तया वाणीमादधात् – “अद्यैव त्वां पक्षैः सह पुनरपि स्थापयितुं शक्तोऽस्मि। अत्र स्थित्वा त्वया लोकानां हितं साधयितव्यम्। एष कार्यः तव, तयोः राजपुत्रयोः, ब्राह्मणानां, वृद्धानां, ऋषीणां, इन्द्रस्य च। अहमपि रामलक्ष्मणयोः भ्रातरौ द्रष्टुमिच्छामि; दीर्घकालं जीवितुं नाभिलषे, देहं त्यक्ष्यामि।” एवं सत्यार्थदर्शी महर्षिः सन्देशं दत्वा स्वगृहं प्रविष्टः। तस्य किमपि मधुरं वचनं श्रुत्वा अहं शनैः शनैः पर्वतगुहात् निर्गत्य विन्ध्यं समारुह्य त्वाम् प्रतीक्ष्यमाणः स्थितः। एष कालः गच्छति, शतं वर्षाणि अधिकानि च यान्ति; ऋषेः वचनं हृदि स्थापयित्वा उचितं स्थानं, समयं च प्रतीक्षे। चन्द्रराजस्य दिवं यातस्य महाविप्रवासं प्राप्तवान्, तदा दुःखाग्निना सन्तप्तः, संशयान्वितः अभवम्। मृत्युविचारः यदा मनसि आगच्छति, तदा ऋषेः वचनैः तं प्रत्याहारयामि; तेन धृत्या जीवितरक्षणं साधयामि। सा धृतिः दुःखं निवारयति, यथा दीपशिखा तमः नाशयति; रावणस्य दुष्टबलं अपि बोधयति। मम पुत्रः कठोरैर्वाक्यैः त्रासितः अपि, कथं मैथिलीं न रक्षेत्? सीतायाः विलापं श्रुत्वा, तयोः रामलक्ष्मणयोः सीतया वियोगं श्रुत्वा, मम पुत्रात् दशरथस्य स्नेहात् किमपि सुखं न प्राप्तम्। एवं वानरसमूहमध्ये भाषमाणः, तदा तस्य पक्षौ वनवासिनां पुरतः उत्पन्नौ; स्वं शरीरं रक्ताभाभिः पक्षैः संयुतं दृष्ट्वा अतुलं हर्षं प्राप्य वानरान् उवाच – “चन्द्रराजस्य कृपया, अप्रमेयतेजसः राजर्षेः अनुग्रहेण, सूर्यकिरणैः दग्धौ मम पक्षौ पुनः प्राप्तौ। यौवने यः वीर्यं मम आसीत्, तद् अद्य पुनः अनुभवामि। सर्वथा प्रयासं कुरुत, निश्चितं सीतां प्राप्स्यथ। मम पक्षयोः पुनराविर्भावः, भवतः कार्यसिद्धेः संकेतः।” इति वानरसमूहं प्रति उक्त्वा, पक्षिसत्तमः संपातिः पर्वतशिखरात् उत्पत्य, पक्षबलं परीक्षितुम् उत्सुकः अभवत्। तस्य वचनं श्रुत्वा वानरश्रेष्ठाः हर्षपूर्णाः वीर्याय मनः स्थापयामासुः। ततः वायुसमः वानरश्रेष्ठाः, धैर्यं पुनः प्राप्त्वा, दिशं प्रति प्रस्थानं कृत्वा, जनकनन्दिनीं अन्वेष्टुम् उत्सुकाः अभवन्। ततः वानराः, गृध्रराजेन सूचिताः, हर्षसंपन्नाः एकत्रिताः सिंहोपमाः वीराः गर्जन्तः उदतिष्ठन्। संपातेः वचनं रावणवधं विषये श्रुत्वा, सीतादर्शनं कामयमानाः वानराः हर्षेण समुद्रं प्राप्तवन्तः। तत्र गत्वा, भीमवीर्याः वानराः समग्रं विशालं जगत् प्रतिफलितं दृष्टवन्तः। दक्षिणस्य समुद्रस्य उत्तरतीरे प्राप्त्वा, बलिनः वानरवीराः तत्र शिबिरं स्थापयामासुः। तत्र किञ्चित् स्थले सुप्तवत्, अन्यत्र क्रीडावत्, किञ्चित् स्थले पर्वतसमूहजलैः आवृतं दृश्यते। अधोलोकवासिभिः राक्षसराजैः समुद्रं पूर्णं दृष्ट्वा, रोमाञ्चिताः वानरवीराः भयमापन्नाः। आकाशवत् दुर्गमं समुद्रं दृष्ट्वा, सर्वे वानराः विषादमापन्नाः – “कथं कार्यं साधयेम?” इति। सेनायाः विषादं दृष्ट्वा, वानरश्रेष्ठः भयभीतान् उत्साहितवान्। “मनः विषादे न पतितव्यं; विषादः सर्वाधिकं अहितं। विषादः मनुष्यं क्रुद्धः नागः शिशुमिव विनाशयति। यः कार्यकाले विषादं उपगच्छति, तस्य प्रयोजनं सिद्ध्यति न, कारणं तेन बलहीनः भवति।” रात्रिः समाप्तायाम्, अङ्गदः वृद्धवानरैः सह पुनः समागम्य कार्यमन्त्रणां कृतवान्। सेनायाः वानराः अङ्गदं परितः स्थिताः, इन्द्रं वायुसमूहः यथा परितः तिष्ठति, एवं शोभन्ते। तां वानरसेनां अन्यः कोऽपि न नियंत्रयितुं शक्नुयात्, किं तु वालिपुत्रः वा हनुमान् एव। तदा अङ्गदः, दीप्तिमान् शत्रुनिग्रही, वृद्धवानरैः सेनया च मन्त्रयित्वा, अर्थपूर्णं वचनं उवाच – “अत्र कोऽपि महाबलः वानरः समुद्रं लङ्घयितुं शक्नोति? सुग्रीवस्य प्रतिज्ञां को पूरयिष्यति? शतयोजनं समुद्रं को लङ्घयितुं शक्नोति? कोऽस्मान् सर्वान् महाभयात् उद्धरिष्यति? यस्य कृपया कार्यसिद्धिः स्यात्, तस्य कृपया वयं स्वपत्नीः, पुत्रान्, गृहाणि च सुखेन द्रक्ष्यामः। यस्य कृपया वयं हर्षिताः रामं, वीरं लक्ष्मणं, वनवासिनां अधिपं सुग्रीवं च गमिष्यामः। यदि कोऽपि वानरः समुद्रं लङ्घयितुं समर्थः अस्ति, तेन शीघ्रं अस्मभ्यं अभयदानं दातव्यम्।” अङ्गदस्य वचनं श्रुत्वा, कोऽपि किञ्चित् न उवाच; सर्वा वानरसेना स्तब्धवत् मौनं धृत्वा स्थितवती।