देवाः सर्वे देवानां कार्यसिद्धये पर्वततनयायाः गङ्गायाः गर्भधारणार्थं स्वां तेजः विसृज्य कार्यं सम्पादयितुम् अग्निं याचन्त। ततो देवेषु प्रतिज्ञां कृत्वा अग्निः गङ्गाम् उपगम्य उवाच—"देवि, एषः गर्भः त्वया धार्यः, एष देवतानां प्रियः।" तस्य वचः श्रुत्वा गङ्गा दिव्यरूपधारिणी बभूव; तस्या महिमानं दृष्ट्वा अग्नेः तेजः सर्वतः प्रसृतम्। ततः अग्निः सर्वतः देवीम् अभिषिञ्चत्, तदा गङ्गायाः सर्वाः धाराः पूर्णाः अभवन्। ततः गङ्गा देवसमूहं प्रति उवाच—"देव, त्वत्तः उद्भूतं प्रज्वलितं तेजः मया धारयितुं न शक्यम्।" सा तेन वह्निना दग्धा, चित्तविक्षिप्ता बभूव; तदा अग्निः, यः देवतानां हविः गृह्णाति, तां गङ्गां उवाच—"एषः गर्भः हिमालयस्य शिखरे स्थाप्यताम्।" अग्नेः वचनं श्रुत्वा गङ्गा तं परमतेजस्विनं गर्भं विससर्ज। निष्पाप, तस्याः धाराभ्यः स महत्तेजस्वी गर्भः निष्क्रान्तः, यः सुवर्णपिण्डवत् दीप्तिमान् आसीत्। सूर्यसङ्काशं सुवर्णं भूमिम् आगतम्, तथा अनुपमं रजतम् अपि; तस्य तीक्ष्णतया ताम्रं कृष्णायसम् अपि उत्पन्नम्। तत्र तस्या मलः सिसकं सीसम् च अभवत्; भूमिम् आगत्य तत्र विविधानि धातवः वर्धिताः। तेजसा संयुक्तं गर्भं निषिक्ते तदा पर्वतसंवृतं समस्तं काननं सुवर्णमयं जातम्। तस्मात् कालात् 'जातरूपं' इति तस्य सुवर्णस्य नामाभवत्, यः वह्नेः सदृशं दीप्तिमान्; तत्र सर्वाणि तृणानि, वृक्षाः, लता, गुल्माः च सुवर्णमयाः अभवन्। ततः देवा इन्द्रपुरोगमाः च, वायुदेवगणैः सह, कृत्तिकाभ्यः तं जातमात्रं बालं पोषयितुं नियुक्तवन्तः। ताः कृत्तिकाः उत्तमं संकल्पं कृत्वा, स्तन्यदानाय समायुक्ताः, "एषः अस्माकं सर्वासां पुत्रः" इति ऊचुः। ततः सर्वे देवा ऊचुः—"सः कार्त्तिकेय इति प्रसिद्धिं गमिष्यति; त्रिषु लोकेषु अस्माकं पुत्रः भविष्यति—न संशयः।" ततः तं तेजस्विनं गर्भधारात् निष्क्रान्तं दिव्यतेजसा युक्तं स्नापयामासुः, स इव प्रज्वलितः वह्निः आसीत्। देवा तम् 'स्कन्द' इति चक्रुः, यतः सः गर्भात् स्रुतः आसीत्; स एव कार्त्तिकेयः, महाबाहुः, वह्निसमप्रभः। ततः कृत्तिकानां उत्तमं स्तन्यं प्रादुरभूत्; षड्भिः मुखैः सः षड्भ्यः स्तन्यं पपौ। एकस्मिन्नेव दिने स्तन्यं पीत्वा, सौम्यशरीरः सन्, सः स्वशक्त्या दैत्यसेनान्यः विजिग्ये। ततः सर्वे अमराः अग्निप्रधाना, तं महातेजसं देवसेनान्यं अभिषिच्य नियुक्तवन्तः। एवं गङ्गायाः कथा शुभा च बालस्य जन्म च सम्पूर्णं तव आख्यातम्, हे राम। कार्त्तिकेयभक्तः नरः, पुत्रपौत्रसमन्वितः, स्कन्दस्य लोकं प्राप्नुयात्। एवं श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे बालकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः समाप्तः। अष्टात्रिंशः सर्गः आरभ्यते। एवं मधुरं तां कथां रामाय निवेद्य, विश्वामित्रः पुनः काकुत्स्थं इदम् अवदत्—"हे वीर, अयोध्यायाः राजा कश्चन आसीत्, धर्मात्मा सगरः नाम, स पुत्रार्थी सन् अपुत्रः आसीत्। तस्य ज्येष्ठा पत्नी केशिनी नाम, विदर्भराजस्य कन्या, साध्वी, सत्यवादिनी च। द्वितीया पत्नी सुमति, सुपर्णस्य भगिनी, अरिष्टनेमेः कन्या च आसीत्। सः महाबलः राजा पत्न्याभ्यां सह हिमवत्पर्वतं भृगुप्रस्रवणं गत्वा घोरं तपः तप्तवान्। शतसंवत्सरं गते, सत्यवादिनां श्रेष्ठः भृगुः तैः तपसा प्रसन्नः सगराय वरं दत्तवान्। "निष्पाप, त्वं महाप्रजां प्राप्स्यसि, लोके चाप्रतिमां कीर्तिं लप्स्यसे, नरश्रेष्ठ।" "एकस्याः तव भार्यायाः एकः पुत्रः वंशधरः भविष्यति; अन्यायाः षष्टिसहस्रं पुत्राः भविष्यन्ति।" तस्य वचनं श्रुत्वा, तौ राजपुत्र्यौ प्रहृष्टचित्ते, कृताञ्जलिः मुनिं प्राञ्जलयः पप्रच्छतुः—"ब्राह्मण, कस्य एकः पुत्रः, कस्य वा बहवः स्युः? इच्छामः श्रोतुम्, ब्रह्मन्, तव वाक्यं सत्यम् अस्तु।" तयोः वचनं श्रुत्वा धर्मात्मा भृगुः उत्तमं वाक्यं उवाच—"यथेष्टं भवतु; या यद् इच्छति सा तत् प्राप्नुयात्।" "एकस्याः वंशधरः पुत्रः, अन्यायाः बलवन्तः, कीर्तिमन्तः, तेजस्विनः पुत्राः—यथा इच्छथः तथास्तु।" रघुनन्दन, मुनिवचनं श्रुत्वा केशिनी राज्ञः सन्निधौ एकं वंशधरं पुत्रं वव्रे। ततः सुपर्णस्य भगिनी सुमति षष्टिसहस्रं तेजस्विनः कीर्तिमन्तः पुत्रान् वव्रे। ततः तं मुनिं प्रदक्षिणीकृत्य, प्रणम्य, राजा पत्न्यौ च स्वपुरीं प्रतिजग्मुः। ततः कालेन केशिनी सगराय ज्येष्ठं पुत्रं अजनयत्, यः असमञ्जः इति प्रसिद्धः अभवत्।