श्रुतं मया पुरातनकाले महदिदं कर्म भविष्यति, तपसा च दृष्टं, श्रवणेन च ज्ञातमस्ति। भविष्यति राजा नाम्ना दशरथः, इक्ष्वाकुवंशवर्धनः; तस्य तेजस्वी पुत्रो राम इति प्रसिद्धः। स सत्यधृतिः सत्यवीर्यश्च पितुः नियमेन भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह वनं यास्यति। तस्य भार्या राक्षसेन्द्रेण रावणेन जनस्थाननिवासिना, देवदानवैरप्रधृष्येण, हरिष्यते। सा मैथिली कामैर्भोज्यैः स्वादुभिश्च लुब्धा सन्ती, शोके मग्ना, न खादिष्यति किञ्चन। तस्यै वैदेह्यै परं भोज्यं विज्ञाय, इन्द्रः दास्यति; तद्भोज्यं सुराणामपि दुर्लभममृतकल्पं। मैथिली तदन्नं लब्ध्वा, इन्द्रप्रदत्तं विज्ञाय, तस्याः अंशं भूमौ रामाय दास्यति। सा वदिष्यति—यदि मे पतिः रामो वा भ्राता लक्ष्मणो वा जीवति, अथवा दिवं गतः, तदन्नं तयोः स्यात्। रामस्य दूताः कपयः तत्र आगमिष्यन्ति; त्वं, हे पक्षिन्, तेषां सीतायाः वृत्तान्तं निवेदय। न त्वं इदानीं गन्तुमर्हसि; कुत्र गमिष्यसि? यथासमयं यथास्थानं प्रतीक्षस्व; तव पक्षौ पुनः लप्स्यसे। अहं तव पक्षौ अद्यैव प्रत्याहरितुं समर्थः; स्थित्वा त्वं लोकानां हितं साधयिष्यसि। एष कार्यो भवतः, तयोः राजपुत्रयोः, ब्राह्मणानां, वृद्धानां, ऋषीणां, इन्द्रस्य च। अहं अपि रामलक्ष्मणौ द्रष्टुमिच्छामि; न चिरं जीवितुमिच्छामि, शरीरं त्यक्ष्यामि। एवं सत्यार्थदर्शी महर्षिः उवाच। एवमुक्त्वा स महर्षिः मां बहुभिः मधुरैः वाक्यैः स्तुत्वा अनुमन्य, स्वमाश्रमं प्रविवेश। अहं पर्वतगुहायाः शनैः शनैः निर्गत्य, विन्ध्यं गत्वा युष्मान् प्रतीक्षमाणः स्थितवान्। एवं काले गच्छति, शतं वर्षाणि अधिकानि च अतीतानि; मुनिवचनं हृदि कृत्वा यथासमयं यथास्थानं प्रतीक्षामि। महद्गमनं सम्प्राप्ते, सोमराजे दिवं गते, बहुविधैः संशयैः परितप्तोऽस्मि। मृत्युविचारः यदा जायते, तदा मुनिवचनेन तं निवर्तयामि; तेन धृत्या जीवितरक्षा मे जाता। सा धृतिः दुःखं नाशयति, यथा दीप्तशिखा तमो नाशयति; अहं च रावणस्य दुष्टबलं विज्ञातवान्। मम पुत्रः कठोरैः वाक्यैः त्रासितः अपि, मैथिलीं कथं न रक्षेत्? साञ्जलिं विलपन्तीं, सीतायाः वियोगं श्रुत्वा, रामलक्ष्मणयोः दुःखं च— न मे पुत्रात् दशरथस्य स्नेहात् किञ्चित् प्रियं लब्धम्। स एवमुक्त्वा कपिसङ्घस्य मध्ये स्थितः। ततः तस्य पक्षौ वनवासिनां पुरतः उत्पेततुः; स्वशरीरं रक्ताभिः पक्षाभिः संयुक्तं दृष्ट्वा, परमं हर्षं प्रपेदे। स कपिभिः उवाच— “सोमराजस्य महात्मनः प्रसादेन, मम पक्षौ सूर्यतेजसा दग्धौ पुनः प्राप्तौ; यौवनस्थं वीर्यं पुनः अद्य अनुभवामि। अस्य पक्षलाभस्य चिह्नेन, नूनं भवतां कार्यसिद्धिः भविष्यति।” एवमुक्त्वा स सर्वान् कपीन् सम्बोध्य, स पक्षिराजः सम्पातिः पर्वतशिखरात् उत्पत्य, स्वबलं परीक्षितुम् उद्यतः। तस्य वचनं श्रुत्वा, कपिवराः हृष्टाः, वीर्ये स्थितचित्ताः, जानक्याः अन्वेषणे प्रवृत्ताः। ततः वातसमानवीर्याः कपिवराः, हर्षोत्फुल्लचित्ताः, दिशं प्रतिपद्य जानक्याः मार्गणाय प्रययुः। संपातेः वचनेन समाहिताः कपयः उत्पत्य, एकत्र समागम्य, हर्षेण गर्जन्तः प्रस्थिताः। रावणविनाशं श्रुत्वा, सीतादर्शनलुब्धाः कपयः सागरं प्राप्तवन्तः। तत्र गत्वा, ते भीमवीर्याः, तत्रैव विश्वस्य महतः प्रतिबिम्बं दृष्टवन्तः। ततो दक्षिणसागरस्य उत्तरतीरं प्राप्त्य, तत्रैव बलवन्तः कपयः निवेशनं कृत्वा स्थितवन्तः। कुतश्चित् सुप्तवत्, कुतश्चित् क्रीडावत्, कुतश्चित् पर्वतसमानैः जलराशिभिः आच्छादितवत् इव दृश्यते। तं सागरं पातालनिवासिभिः राक्षसपतिभिः आकुलं दृष्ट्वा, केशसंशयजनकं, कपिवीराः भीताः अभवन्। तं सागरं गगनसदृशं दुस्तरं दृष्ट्वा, सर्वे कपयः विषण्णाः अभवन्—“कथं कार्यं सम्पाद्यते?” इति। तेषां विषादं दृष्ट्वा, कपिवरः तान् भीतान् प्रोत्साहितवान्। न मनः विषादे पतितव्यम्; विषादः परमं अहितं। विषादः पुरुषं नाशयति, यथा क्रुद्धः सर्पः शिशुं नाशयति। यः कार्यकाले विषादं गच्छति, तस्य कार्यसिद्धिः न भवति, सः शक्तिहीनः भवति। एवं कीर्तिवन्तः कपयः, सम्पातेश्च कथा श्रुत्वा, सीतायाः मार्गणाय, उत्साहेन, हर्षेण च, समुद्रतीरं प्राप्तवन्तः।