सुपार्श्वः मम सर्वं विषयं सम्यक् अवदत्, तथापि श्रुत्वा अपि, मम मनसि किमपि कर्तुं निश्चयः न जातः। यथा विहङ्गः विहीनपक्षः किंचित् कर्म कर्तुं न शक्नोति, तथापि यः शक्यं मम वाक्येन बुद्ध्या च, तदहं करिष्यामि। तव वीर्ये निर्भर्य, यत् अहं वदामि तद् श्रुणु; वाक्येन च बुद्ध्या च यत् सर्वेषां प्रियं तद् अहं करिष्यामि। यत् रामस्य कार्यं, तत् मम अपि कार्यं; अस्य विषये न संशयः। यूयं सर्वे उत्तमविवेकिनः, बलिनः, दृढनिश्चयः च। यूयं वानरराजेन प्रेषिताः, देवाः अपि युष्मान् दृष्ट्वा भयम् अनुभवन्ति; रामस्य लक्ष्मणस्य च गरुडपक्षपिच्छाभिः युक्ताः शराः सज्जाः। त्रिलोकस्य अस्त्राणि यानि तानि अपि तेषां शराणां प्रभावेण नियंत्रितानि स्युः; दशग्रीवः महाबलः, महाशक्तिमान्, तथापि युष्माकं कृते न किञ्चिद् दुष्करम्। अतः विलम्बः पर्याप्तः, दृढनिश्चयः क्रियताम्; यथा यूयं बुद्धिमन्तः, कार्ये विलम्बं न कुर्वन्ति। ततः कीशकिन्धाकाण्डे महर्षेर्वाल्मीकिना रचिते रम्ये रामायणे षष्टितमः सर्गः श्रूयते। तत्र वानरश्रेष्ठाः, जलकर्म कृत्वा स्नात्वा, रम्ये पर्वते तं गृध्रं सर्वतः परिवृत्य उपविशन्। सम्पातिः, हर्षविस्मयसमन्वितः, पुनः वदति—अङ्गदः वानरैः परिवृतः उपविष्टः। मम वचनं माक्षिकाः, मौनिनः, एकाग्रचित्ताः, श्रुण्वन्तु; अहं मैथिली विषये यथार्थं यद् जानामि, तत् कथयिष्यामि। पूर्वं, अनघ, अहं विंध्यशिखरे पतितः, सूर्यतेजसा दग्धः, शरीरं तप्तं। षडहः चेतना प्राप्ता, दुर्बलः, विमूढः, सर्वदिशः निरीक्ष्य, किञ्चित् न अवगच्छम्। ततः, समुद्रान्, पर्वतान्, नदीन्, सरांसि, वनानि, प्रदेशान् निरीक्ष्य, मम बुद्धिः पुनः प्राप्ता। एषः विंध्यः, शिखरकन्दरैः पूर्णः, पक्षिसमूहैः उल्लसितः, दक्षिणसमुद्रतीरे स्थितः। अत्र एकं आश्रमं आसीत्, देवैः अपि पूजितः, यत्र ऋषिः निःशकरः तपः उग्रं अचरत्। अष्टसहस्रवर्षाणि सः ऋषिः पर्वते स्थितः; धर्मात्मा निःशकरः स्वर्गं गतः। विंध्यशिखरात् कठिनेन, शनैः, दुःखेन, धराभूमिं दर्भैः आवृतां प्राप्तवान्। तं ऋषिं द्रष्टुम् इच्छन्, दुःखितः, अत्र आगतः; जातायुः अहं च तं पुनः पुनः उपसृतवन्तौ। तस्य आश्रमस्य समीपे सुगन्धितः वायुः वाति; न कश्चित् वृक्षः पुष्पफलविहीनः दृश्यते। आश्रमं समीपं गत्वा, वृक्षमूलम् आश्रित्य, निःशकरं द्रष्टुम् प्रतीक्षन् स्थितः। तदा, दूरात्, तपोदीप्तं ऋषिं दृष्टवान्, स्नानं कृत्वा, महातेजः, उत्तराभिमुखं प्रत्यागच्छन्। भल्लूकाः, शृगालाः, व्याघ्राः, सिंहाः, सर्पादयः, तं ऋषिं परिवृत्य, जीवदातृवत् उपगच्छन्। ऋषिं आगतम् अवगम्य, तानि प्राणीनि व्रजन्ति, यथा राजा आगच्छन्, मन्त्रिणः सेनायः च निवर्तन्ति। ऋषिः माम् दृष्ट्वा प्रसन्नः, आश्रमं पुनः प्रविष्टः; क्षणात् बहिः आगत्य, मम प्रयोजनं पृष्टवान्। सौम्य, तव पक्षाणां स्थितिं दृष्ट्वा, स्पष्टं ज्ञायते—तव पक्षद्वयं अग्निना दग्धम्, प्राणाः अपि कष्टेन शरीरं धारयन्ति। पूर्वं, अहं द्वौ गृध्रौ दृष्टवान्, वातवेगसमानौ, गृध्रराजौ, भ्रातरौ, यथेष्टवपुर्धारिणौ। तव ज्येष्ठः सम्पातिः, जातायुः तव अनुजः; मनुष्यरूपं धृत्वा, मम पादौ गृहीत्वा आगच्छ। तव रोगस्य कारणं किम्? पक्षद्वयं कथं पतितम्? कः तवायं दण्डः दत्तः? सर्वं पृच्छामि, वद। ततः कीशकिन्धाकाण्डे रम्ये वाल्मीकिरामायणे एकषष्टितमः सर्गः श्रूयते। ततः, तद् भयङ्करं दुष्करं कर्म शीघ्रं कृतम्; सूर्यस्य अनुयायनं सहितं सर्वं ऋषये कथितवान्। भगवन्, तद्व्रणितः, लज्जितः, क्लान्तः, मम इन्द्रियाणि विक्षिप्तानि, स्पष्टीकर्तुं न शक्नोमि। जातायुः अहं च, गर्वेन स्पर्धया च, आकाशे दूरात् उत्पत्य, बलं परीक्षितुं उत्सुकौ। कैलासशिखरे, ऋषिसंनिधौ, स्पर्धायाम्—यः सूर्यं अनुगच्छेत् यावत् सः महान् पर्वतः अस्तमितः। सह यात्रा कृत्वा, भूमौ नगरेषु, रथचक्रसमानानि नगराणि दृष्टवन्तौ, पृथग्भूतानि। कत्रचित् वाद्यध्वनिः श्रुतः, अन्यत्र भूषणध्वनिः; रक्तवस्त्रधारिण्यः स्त्रियः गायन्त्यः दृष्टाः। शीघ्रं आकाशे उत्पत्य, सूर्यपथं प्राप्तवन्तौ; तत्र वनं, हरितमेदसि रम्यं, अधः दृष्टम्। पृथिवी शिलाशिखरैः आच्छादिता, यथा शिलाभिः, नद्या आवृताः, यथा सूत्रैः भूमिं वेष्टयन्ति। हिमालयः, विंध्यः, महमेरुः च पृथिव्यां प्रकाशिताः, यथा महाः नागाः जलाशये। ततः, तीव्रः स्वेदः, श्रान्तिः, भयः च आविष्टौ; भ्रमः अभ्यागतः, ततः भयानकं मूर्छा।