देवानां वचनानि श्रुत्वा, सर्वलोकपितामहः ब्रह्मा तान् अमरान् सौम्यैः वाक्यैः सान्त्वयन् एवमुवाच—"यद् गिरिसुतया उक्तम्, तत् स्वपत्नीजनानां प्राणिनां न उचितम्; तस्याः वाक्यं निःसंशयं शुद्धं सत्यं च। एषा दिव्या गङ्गा, यस्याम् अग्निना पुत्रः जन्यते, स देवसेनापतिः शत्रुनाशकः भविष्यति। सा गिरिराजस्य ज्येष्ठा कन्या तं पुत्रं पूजयिष्यति; स च निःसंशयं उमया परमपूजितः भविष्यति।" एवं ब्रह्मणः वचनानि श्रुत्वा, हे रघुनन्दन, सर्वे देवाः स्वं कार्यं सिद्धमिति ज्ञात्वा, ब्रह्माणं प्रणम्य पूजयन्। ततः सर्वे देवाः कैलासं रत्नमयं परमं गत्वा, पुत्रार्थं अग्निं नियोजयन्। ते अग्निं प्रार्थयन्तः ऊचुः—"भगवन्, अस्माकं कार्यसिद्धये त्वं गङ्गायां तेजो विसृज; एषा गिरिसुता गङ्गा।" अग्निः देवैः प्रतिज्ञां कृत्वा गङ्गाम् उपसृत्य उवाच—"देवि, गर्भं धारय; एष देवतानां प्रियतमा कार्यम्।" तस्याः वाक्यं श्रुत्वा, सा दिव्यरूपां धारयामास; तस्याः महत्त्वं दृष्ट्वा, अग्नेः तेजः सर्वदिक् प्रव्याप्तम्। ततः, हे रघुनन्दन, अग्निः सर्वतो देवीम् अभिषिञ्चत्, सर्वाः गङ्गाया नद्यः पूर्णाः अभवन्। ततः गङ्गा सर्वदेवसंघाय उवाच—"भगवन्, त्वत्तः उत्पन्नं तेजः मया धारयितुं न शक्यते।" तेन ज्वलनिना दग्धा, सान्तर्वेदना गङ्गा, तदा अग्निना—देवताहविः प्रेण—इत्युक्ता—"एष गर्भः अत्र हिमालयस्य शिखरे स्थाप्यताम्।" अग्नेः वचनं श्रुत्वा, गङ्गा तं परमतेजस्विनं गर्भं विससर्ज। निष्कलुष, सा गङ्गा स्वस्रोतः प्रवाहितं तेजस्विनं गर्भं विसृज्य, तस्मात् स्वर्णसदृशं दीप्तिमन्तं तेजः निर्गतम्। तस्य तेजसः प्रभवात् सुवर्णं सूर्यसमं भूमिं प्राप्तम्, तथा अतुलं रजतं, ताम्रं, कृष्णायसञ्च अपि तस्य तीक्ष्णत्वात् उत्पन्नम्। तत्र तस्याः अशौचं त्रपु सीसञ्च अभवत्; भूमिं प्राप्त्वा विविधानि धातवः वृद्धिं जग्मुः। तेजसा युक्तः स गर्भः स्थापितः सन्, पर्वतान्तरिते तस्मिन् वनान्तरे सर्वं काञ्चनमयम् अभवत्। तस्मात् कालात्, हे राघव, तत् 'जातरूप' इति प्रसिद्धम्—अग्निसमप्रभं सुवर्णम्; तत्र सर्वे तृणलता, वृक्षा, गुल्माः च काञ्चनमयाः अभवन्। ततः इन्द्रसहिताः सर्वे देवाः, मरुद्गणैः सह, कृतिकाः तं जातं शिशुं पोषणाय नियुक्तवन्तः। ताः कृतिकाः उत्तमसंकल्पं कृत्वा, दुग्धदानाय प्रतिज्ञां कुर्वन्त्यः ऊचुः—"सः सर्वासां नः पुत्रः।" तदा सर्वे देवाः ऊचुः—"सः कार्त्तिकेय इति नाम्ना त्रिषु लोकेषु प्रसिद्धः भविष्यति; अस्माकं पुत्रः निःसंशयं।" एवं वचः श्रुत्वा, तं तेजस्विनं गर्भनिसृतं शिशुं, परमतेजसा स्नापयामासुः, स अग्निसदृशः दीप्तिमान्। देवाः तम् 'स्कन्द' इति चक्रुः—गर्भात् प्रवाहितत्वात्; स कार्त्तिकेयः, काकुत्स्थ, महाबाहुः अग्निसमप्रभः। ततः कृतिकानां उत्तमं दुग्धं प्रादुरभूत्; षड्भिः मुखैः सः षण्णां स्तनात् पयः अपिबत्। एकस्मिन्नेव दिने दुग्धं पीत्वा, स कोमलदेहः महाबलः स्वशक्त्या दैत्यसेनानिकं जितवान्। सर्वे अमराः अग्निप्रमुखाः, तं परमतेजस्विनं देवसेनापतित्वेन अभिषेचयन्। एषा, हे राम, गङ्गायाः कथा, शुभस्य शिशोः जन्म च, सम्पूर्णा मया ते कथिता। हे काकुत्स्थ, यो मनुष्यः पृथिव्यां कार्त्तिकेयभक्तः स्यात्, स पुत्रपौत्रसम्पन्नः स्कन्दलोकं प्राप्नोति। एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये बालकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः समाप्तः। अथाष्टत्रिंशः सर्गः आरभ्यते। एवं मधुरवचनां कथां रामाय निवेद्य, विश्वामित्रः पुनः काकुत्स्थं इदं वचनं उवाच। "पूर्वं अयोध्यायाः राजा सगरो नाम धर्मात्मा बभूव, स पुत्रकामः पुत्रहीनः आसीत्। तस्य ज्येष्ठा भार्या केशिनी नाम, विदर्भराजस्य सुता, सती सत्यवादिनी च। द्वितीया पत्निः सुमतिः, सुपर्णस्य भगिन्यः अरिष्टनेमेश्च दुहिता। सः महाबलिः राजा, ताभ्यां भार्याभ्यां सह, हिमवतः भृगुप्रस्रवणं शिखरं गत्वा, तपः अतीव आचरन्। तदा शतसंवत्सरानन्तरं, सत्यवागृषिः भृगुः तेषां तपसा तुष्टः, सगराय वरं दत्तवान्। "निष्पाप," इत्युक्त्वा, "महान् पुत्रः तव भविष्यति, लोकस्मिन् अतुलां कीर्तिं च प्राप्स्यसि, नरश्रेष्ठ। तव कानिचित् भार्यायाः एकः एव पुत्रः भविष्यति, वंशवृद्धिकरः; अपरायाः षष्टिसहस्राणि पुत्राः भविष्यन्ति।" एवं महर्षिणा उक्तं श्रुत्वा, तौ कन्ये प्रसन्नमनसौ अञ्जलिं कृत्वा तमृषिं प्रहृष्टया वाचा पप्रच्छतुः—"ब्राह्मण, कस्य एकः पुत्रः, कस्य बहवः स्युः? वयं श्रोतुमिच्छामः, ब्रह्मन्; तव वाक्यं सत्यमस्तु।