संपातिः कथां प्रवर्तयति – “पितः, उचिते काले मांसस्य कामनया, आकाशमार्गे विहाय महेन्द्रपर्वतस्य द्वारमाश्रितवान्। तत्र, समुद्रयोः मध्ये विचरन्ति सहस्रशः प्राणीः, तेषु केवलं अहं मार्गं रुद्ध्वा, मूकं मुखं कृत्वा स्थितवान्। तत्र, उदयन्तमिव सूर्यं दीप्तिमन्तं, स्त्रीं वहन्तं, चूर्णितं कज्जलपिण्डमिव कृष्णं गच्छन्तं किञ्चन दृष्टवान्। तौ दृष्ट्वा, मनसि निश्चयमाकल्प्य, सौम्यैः प्रियैः वाक्यैः तस्मात् मार्गं याचितवान्, भोजनार्थम्। सत्यं, पृथिव्यां कोऽपि तेषां निःस्वार्थं समीपं गच्छन्तं न ताडयति; अधमेषु अपि, कः तर्हि, विशेषतः मम सदृशः? ततः स आकाशे वेगेन व्योमावकाशं संपीड्य यथावत् गच्छति; अहं दिव्यैः भूतोपैः सम्मानितः अभ्यागतः। महर्षयः माम् ऊचुः – ‘भाग्येन सीता जीवति; पतिसंयोगात् वियुक्ता अपि, सा सुरक्षितं गतवती, न संशयः।’ तथा दिव्यप्रभैः सिद्धैः संबोधितः, राक्षसाधिपः रावणः मम सूचितः। दशरथस्य पुत्रस्य रामस्य पत्नी जनकनन्दिनी, भूषणवस्त्रविहीना, शोकवेगेन अभिभूता, दृष्टा मया। तस्या मुक्तकेशा, रामलक्ष्मणयोः नामानि उच्चैः विलपन्त्या – एष समयः गतः, वाग्विदां श्रेष्ठैः निगदितः। सुपार्श्वः मम सर्वं पूर्णतया आख्यातवान्; तथापि, श्रुत्वा अपि, किमपि कर्तुम् न निश्चितवान्। पक्षहीनः पक्षी कथं किमपि कर्म कर्तुं शक्नुयात्? यद्यपि वाक्यबुद्ध्या यथाशक्ति यत्कर्तुं शक्यं, तद्वदामि। शृणु, यदहं वदामि, तव वीर्ये आश्रित्य; वाक्यबुद्ध्या यद्वः प्रियं तद्व करिष्यामि। रामस्य यद् कार्यं, तद् मम अपि निःसंशयं; यूयं सर्वे उत्तमविवेकाः, बलिनः, दृढनिश्चयाः। कपिराजेन प्रेषिताः यूयं देवैः अपि दुष्प्राप्याः; रामलक्ष्मणयोः गरुडपक्षयुक्ता बाणाः सज्जाः। त्रिलोकास्त्राण्यपि यत् पर्याप्तम्, दशग्रीवः महाबलपराक्रमवान्; तथापि, यूयं समर्थाः, किमपि दुष्करं नास्ति। अतः विलम्बः पर्याप्तः – दृढनिश्चयः क्रियताम्; यथा बुद्धिमन्तः कार्ये न विलम्बयन्ति। ततः, कीष्किन्धाकाण्डे वाल्मीकि-रामायणे, षष्टितमः अध्यायः श्राव्यः। ततः, जलक्रियां कृत्वा स्नात्वा, कपिश्रेष्ठाः सुन्दरपर्वते तं गृध्रं सर्वतः परिवृत्य उपाविशत्। संपातिः हर्षोत्फुल्लः, विश्वासपूर्णः, पुनः वदति – अङ्गदं सर्वकपिभिः परिवृतं दृष्ट्वा। कपयः मौनाः, एकाग्रचित्ताः, मम वचनानि शृण्वन्तु; मैथिल्याः यथातथ्यं यद्विदितं तद्वः वक्ष्यामि। पूर्वं, निष्पापः, अहं विंध्यपर्वतस्य शिखरे पतितः, सूर्यरश्मिभिः दग्धशरीरः, सूर्यतापेन क्लिष्टः। षड्रात्रेण चेतनां पुनः प्राप्तवान्, दुर्बलः, मोहितः, सर्वतः दृष्ट्वा किमपि न ज्ञातवान्। ततः, समुद्रान्, पर्वतान्, सर्वनदीः, सरांसि, वनोपवनानि, प्रदेशान् निरीक्ष्य, बुद्धिः पुनः प्राप्ता। एष विंध्यः, शिखरगुहायुक्तः, पक्षिसंघैः हृष्टः, दक्षिणसमुद्रतीरे स्थितः। अत्र दिव्यैः अपि पूजितं तपोवनं आसीत्, यत्र निशाकरः ऋषिः घोरं तपः आचरन्। अष्टसहस्रवर्षाणि स ऋषिः पर्वते वासं कृतवान्; धर्मात्मा निशाकरः स्वर्गं गतः। विंध्यशिखरात् कठिनेन, शनैः, क्लेशेन, तीक्ष्णदर्भसंपन्नां भूमिं दुःखेन प्राप्तवान्। तं ऋषिं द्रष्टुम् इच्छन्, अत्र आगतः, अत्यन्तदुःखितः; जातायुः मया च तं ऋषिं बहुशः उपसृतः। तस्य आश्रमसमीपे सुगन्धि वाताः वहन्ति; किमपि वृक्षः न पुष्पहीनः, न फलहीनः दृष्टः। आश्रमं समीपं गत्वा, वृक्षमूलं शरणं कृत्वा, निशाकरं द्रष्टुम् प्रतीक्षाम् आस्थाय स्थितवान्। तदा दूरात् ऋषिं दीप्ततेजसम्, स्नानं कृतवान्, भीषणं, उत्तराभिमुखं प्रत्यागच्छन्तं दृष्टवान्। भल्लूकाः, शृगालाः, व्याघ्राः, सिंहाः, विविधाः सर्पाः तं ऋषिं परिवृत्य आगच्छन्ति, जीवदातारं यथा प्राणीः। ऋषिं आगतम् अवगम्य, तानि प्राणीनि प्रस्थितानि, नृपस्य आगमनं यथा समस्तसेनायाः। स ऋषिः माम् दृष्ट्वा प्रसन्नः, आश्रमं पुनः प्रविष्टः; क्षणात् बहिः आगत्य, मम प्रयोजनम् अपृच्छत्। ‘सौम्य, तव पक्षाणां स्थितिं दृष्ट्वा, स्पष्टम् – अग्निना दग्धे, जीवाः कठिनेन शरीरस्थाः। पूर्वं द्वौ गृध्रौ दृष्टवान्, वातवेगसमौ, गृध्रराजौ, भ्रातरौ, यथेष्टं रूपं धारयन्तौ। त्वं ज्येष्ठः संपातिः, जातायुः तव अनुजः; मानवमूर्तिं धारयित्वा, मम चरणौ गृहीत्वा आगच्छ। तव रोगस्य कारणं किम्? पक्षौ कथं पतितौ? कः तव दण्डं दत्तवान्? सर्वं पृच्छामि, वद।’ एवं कीष्किन्धाकाण्डे वाल्मीकि-रामायणे, एकषष्टितमः अध्यायः श्राव्यः।