सः तु, तेन आहारनिरोधेन पीडितः, मम हर्षं वर्धयन्, अनुमतिः सन्, सत्यमेव वचनम् अवदत्। “पितः, काले समुपस्थिते मांसकामः अहम् आकाशे प्लुत्वा महेन्द्रपर्वतस्य द्वारमुपगमम्। तत्र, समुद्रयोः मध्ये विचरद्भिः सहस्रशः प्राणिभिः मध्ये, अहमेवैकः मार्गं रुद्धवान्, मम मुखं निःशब्दं निःस्पन्दं च। तत्र, रविसमप्रभं काञ्चन्यां स्त्रियम् आदाय गच्छन्तं, भिन्नं कालाञ्जनसमूहमिव, एकं जनं अपश्यम्। तौ दृष्ट्वा, मनसि निश्चित्य, सौम्यैः स्निग्धैः वचोभिः तस्मात् मार्गं याचितवान्, आहारार्थम्। न हि पृथिव्याम् अस्ति कश्चित् प्रीयमाणानां तिरस्कर्ता; नीचेष्वपि कः, किं पुनः मम सदृशः? सः तु, आकाशं वेगेन व्योम्नि गच्छन्, दिव्यानां सन्मानं प्राप्य, मामुपागमत्। महर्षयः मे प्रोचुः—“शुभं, सीता जीवति; सा पतिसंयोगवियोगेनापि निःसंशयं सुरक्षिताऽभूत्।” इति तैः परमप्रभैः सिद्धैः उक्तः राक्षसाधिपः रावणः मया ज्ञापितः। अहम् अपि दशरथात्मजस्य रामस्य भार्यां जनकात्मजां सीतां, भूषणवस्त्रविहीनां, शोकवेगाभिभूतां, अपश्यम्। सा विमुक्तकेशा, रामलक्ष्मणयोः नामानि उच्चैः क्रोशन्ती—एष एव कालः अतीतः, वाक्यविशारदैः उक्तः। सुपार्श्वः अपि मम सर्वमाख्यातवान्; तथापि, श्रुत्वाऽपि, मम कर्तव्ये निश्चयः न जातः। विहङ्गमः विहीनः किम् कर्तुं शक्नोति? यद् यद् शक्यमस्ति, वाक्यबुद्ध्या यथाशक्ति—इदानीं मे वचनं शृणुध्वम्, वीर्ये स्थायिनः भवन्तः, मम वाक्यबुद्ध्या सर्वं प्रियं करिष्यामि। रामस्य कार्यं मम कार्यं निःसंशयम्; भवन्तः सर्वे उत्तमविवेकाः, बलवन्तः, दृढनिश्चयाः च। कपीन्द्रेण प्रेषिताः भवन्तः देवेष्वपि दुर्जयाः; रामलक्ष्मणयोः शराः सुपर्णपक्षधाराः सज्जाः। त्रैलोक्यास्त्राणि अपि निग्रहीतुं समर्थाः, दशग्रीवः महाबलपराक्रमसम्पन्नः स्यात्; किन्तु भवत्सु समर्थेषु न किञ्चिद् दुर्लभम्। अतः, विलम्बस्य पर्याप्तम्—दृढनिश्चयः क्रियताम्; युष्मद्वद्विप्रकृष्टबुद्धयः कार्ये न विलम्बन्ते। एवं किष्किन्धाकाण्डे श्रीमद्वाल्मीकिरामायणे षष्टितमः सर्गः श्रोतव्यः। ततः, सलिलक्रियाम् आचर्य स्नाताः कपिश्रेष्ठाः रम्ये गिरौ तं गृध्रं सर्वतः परिवृत्य उपविविशुः। सम्पातिः, हर्षसमन्वितः, आत्मविश्वासेन युक्तः, पुनः वचनम् अवदत्, यत्राङ्गदः सर्वैः कपिभिः परिवृतः उपविष्टः। “मौनिनः श्रुतिसम्पन्नाः कपयः मम वचनं शृण्वन्तु; मैथिल्याः यथातथ्यं यद् ज्ञातं तत् कथयामि। पूर्वं, अनघ, अहम् अस्मिन्विन्ध्यशिखरे पतितः, सूर्यस्यातपे दग्धः, सूर्यरश्मिभिः संतप्तः। षट् रात्रानन्तरम्, चेतना प्राप्ता, दुर्बलः, मोहग्रस्तः, सर्वतः अपश्यं, किन्तु किञ्चिदपि न अवेदीषम्। ततः, समुद्रान् पर्वतान्, सर्वान् नद्यः, सरांसि, वनानि, देशांश्च निरीक्ष्य, मे बुद्धिः प्रत्यागता। एष विन्ध्यः नूनं, शिखरगुहासम्पन्नः, प्रमदगणैः पक्षिसंघैः क्रीडितः, दक्षिणसागरतीरे स्थितः। अत्र, पुण्यं आश्रमं दृष्टवान्, देवैः अपि पूजितम्, यत्र निष्करः नाम मुनिः घोरं तपः आचरन्। अष्टसहस्रवर्षाणि सः मुनिः अत्रैव पर्वते निवसत्; स धर्मात्मा निष्करः स्वर्गं गतः। ततः, विन्ध्यशिखरात् कठिनेन यत्नेन, शनैः शनैः क्लेशेन, तीक्ष्णदर्भच्छन्ने भूमौ पीडया पुनरागतवान्। तं मुनिं द्रष्टुम् इच्छन्, दुःखितः, अत्र आगतः; सः मया, जातायुषा च, बहुशः उपगमितः। तस्य आश्रमस्य समीपे सुगन्धितः वातः वाति स्म; न कश्चित् वृक्षः पुष्परहितः, न कश्चित् फलरहितः। पुण्याश्रममुपेत्य, वृक्षस्य मूलम् आश्रित्य, तं भगवन्तं निष्करं द्रष्टुम् इच्छन् तिष्ठामि स्म। तदा, दूरात् तमृषिं तेजसा दीप्तं, स्नानं कृत्वा, उग्ररूपं, उत्तराभिमुखं प्रतिनिवर्तमानं अपश्यम्। भल्लूकाः, शृगालाः, व्याघ्राः, सिंहाः, विविधानि च सर्पजातानि, तमृषिम् उपगच्छन्तं परिवव्रुः, यथा प्राणदातारं प्रजाः। तस्य आगमनं विज्ञाय, ते प्राणीः तं मुनिं समुपस्थित्य, राज्ञः प्रवेशनिवृत्तमिव, त्वरया निर्गताः। स मुनिः, माम् अपश्यन्, प्रसन्नः, आश्रमम् प्रविश्य, क्षणात् बहिर्गम्य, मम आगमनहेतुम् अपृच्छत्। “सौम्य, तव पक्षयोः स्थितिं दृष्ट्वा, नूनम् अग्निना दग्धे; प्राणाः अपि कठिनेन शरीरे स्थिताः। पूर्वं द्वौ गृध्रौ मया दृष्टौ, वातवेगसमौ, गृध्रराजौ, भ्रातरौ, कामरूपिणौ। त्वं ज्येष्ठः सम्पातिः, जटायुः तव अनुजः; मानुषरूपेण आगत्य, मम पादौ स्पृश। तव व्याधेः कारणं किम्? किमर्थं तव पक्षौ पतितौ? कः तव एष दण्डः? सर्वं पृच्छतः मे आख्याहि।