ततः गृध्रराजस्य मधुरमिवामृतोपमं वचनं श्रुत्वा ते वानरश्रेष्ठाः प्रमुदितमनसः समुत्सुकाः सन्तः परस्परं समभाषन्त। तत्र वानराणां श्रेष्ठः जाम्बवान् सर्वैः वानरैः सह शीघ्रं भूमिं समुत्थाय गृध्रराजम् उद्दिश्य वाक्यमुवाच। "क्व साऽसौ सीता? केन दृष्टा? केन मैथिली हृता? सर्वमेतद् वद, वनवासिनां मार्गदर्शकः भूत्वा नः पश्य," इति पप्रच्छ। "कः नाम न पश्यति दशरथात्मजस्य बाणानां विक्रमं, ये लक्ष्मणेन मुक्ताः वज्रसमवेगेन पतन्ति?" इति च तं समाश्वास्य वानरान्, ये मुक्ताः सीतान्वेषणाय प्रवृत्ताः आसन्, स सन्तुष्टः वचः प्रोवाच। "शृणुत, कथं अहं वैदेह्याः हररणं श्रुतवान्, केन मम उक्तं, च सा विशाललोचना कुत्र स्थितेति। अहं चिरकालं गिरिदुर्गेऽस्मिन्युपविष्टः वृद्धः शक्तिहीनः चिरनिपतितः अस्मि। मम सुपार्श्वः नाम पुत्रः, पतत्रिणां श्रेष्ठः, स एव काले काले मां आहारैः पालयति। गन्धर्वाणां कामः तीव्रः, पन्नगानां क्रोधः तीव्रः, मृगाणां भीः तीव्रा, तस्मादस्माकं क्षुधापि तीव्रा। एकदा क्षुधया पीडितः, मांसलोलुपः, सायं सुपार्श्वः मम समीपं समागतः, स मांसं न भुक्त्वा, मम प्रियं वर्धयन्, अनुमत्योक्तवान्। 'पितः! काले मांसलोलुपः अहं गगनं विहाय महेन्द्रपर्वतस्य द्वारे अवस्थितः। तत्र सहस्रशः प्राणिनां मध्ये, अहमेव मार्गं रुद्धवान्, मूकः तिष्ठन्। तत्र अहं एकं पुरुषं दृष्टवान्, उदयार्कसमप्रभं, स्त्रियं वहन्तं, श्यामवर्णमिव मेघपिण्डं गच्छन्तं। तौ दृष्ट्वा, निश्चित्य, सान्त्वपूर्वकं स्नेहपूर्णं वचनं उक्तवान्, मार्गं याचमानः। न हि पृथिव्यां कोऽपि सान्त्वनमुपगतान् ताडयति; किं पुनः मम सदृशः। तदा स गगनं वेगेन व्यचरन्, दिवं संपीड्येव, मम समीपं समुपेत्य, देवगणैः पूजितः। तत्र महर्षयः मामूचुः—'धन्यं सीता जीवति; सा पतिसंयोगवियोगेनापि निःसंशयं रक्षिता।' एवं तैः सिद्धैः प्रोक्तः रावणो राक्षसाधिपः मया विज्ञातः। अहं च दशरथात्मजस्य भार्यां, जनकात्मजां, भूषणवस्त्रविहीनां, शोकवेगेन पीडितां दृष्टवान्। सा विकीर्णकेशी, रामलक्ष्मणयोः नामानि क्रोशन्ती, इत्येष कालः अतीतः इति वाक्यविशारदैः उक्तम्। सुपार्श्वः मम सर्वमिदं निवेदितवान्; तथापि श्रुत्वा अपि न किञ्चिद् कर्तुम् अशक्नुवम्। विहङ्गमः पक्षा विना किं करिष्यति? यद्यपि, यत्कर्तुं शक्यं, वाक्यबुद्ध्या युक्तं, तत् करिष्यामि। इदानीं मे वचः शृणुत, यूयं वीर्येण सह स्थिताः; वाक्यबुद्ध्या यत् साध्यं, तत् सर्वं करिष्यामि। रामस्य कार्यं मम अपि कार्यमेव न संशयः; यूयं धृतिमन्तः, बुद्धिमन्तः, बलवन्तश्च। यूयं वानरराजेण प्रेषिताः, देवैरपि दुष्करं कार्यं कर्तुं समर्थाः; रामलक्ष्मणयोः शराः सुपर्णपक्षधारिणः सज्जाः। त्रैलोक्यास्त्रनिग्रहाय पर्याप्ताः; दशग्रीवो महाबलः, महातेजाः, परन्तु भवद्भ्यः न किञ्चिद् दुष्करम्। अतः विलम्बः पर्याप्तः; निष्कर्षः क्रियताम्; बुद्धिमन्तः कार्ये न विलम्बन्ति।" एवं श्रीमद्रामायणे वाल्मीकीय आदिकाव्ये किष्किन्धाकाण्डे एकषष्टितमोऽध्यायः श्रोतव्यः। ततः सलिलक्रियाम् आचर्य स्नात्वा वानरयूथपाः रम्ये गिरेः शिखरे तं गृध्रं सर्वतोऽभिगम्य उपविविशुः। तत्र सम्पातिः प्रमुदितः, आत्मविश्वासयुक्तः, पुनः वाक्यमुवाच, अङ्गदं तत्र स्थितं सर्वैः वानरैः परिवृतम्। "वानराः मम वचनं शृण्वन्तु, मौनिनः, एकाग्रचित्ताः; यथाश्रुतं मैथिल्याः वृत्तान्तं कथयिष्यामि। पुरा, अनघ, अहं विन्ध्यशिखरे पतितः, सूर्यरश्मिभिः दग्धदेहः, तप्तः। षडह्नात् चेतना लब्ध्वा दुर्बलः, विमूढः, सर्वतः निरीक्ष्य किमपि न अभिज्ञातवान्। ततः समुद्रान्, पर्वतान्, सर्वान् नद्यः, सरांसि, वनानि, देशांश्च निरीक्ष्य, मम चेतना प्रत्यागत। अयं विन्ध्यः, शिखरगुहासम्पन्नः, विहगसङ्घैः कूजन्तः, दक्षिणसागरतीरे स्थितः। अत्र पुण्याश्रमः, देवैः अपि पूजितः, यत्र निष्करः नाम ऋषिः घोरं तपः आचरन्। अष्टसहस्रवर्षाणि स मुनिः अत्र स्थित्वा, धर्मात्मा निष्करः स्वर्गं गतः। ततः विन्ध्यशिखरात् कठिनेनैव अवरोह्य, शनैः शनैः, शरदर्भाच्छादिते भूमौ दुःखेन प्राप्तः। स मुनिं द्रष्टुकामः, दुःखार्तः, अत्र आगतः; स च मुनिः जटायुषा मया च बहुशः उपगम्यः।