संपातिना किञ्चिद् दोषयुक्तं कर्म कृतं येन वयं मांसभक्षका अभवाम; भ्रात्रा कृतं तद्वैरं मया प्रतिपादनीयम्। अत्र स्थित्वा अहं रावणं च जानकीं च पश्यामि; वयं अपि दिव्यदृष्ट्या गरुडबलसम्पन्नाः स्मः। अतः पोषणेन तेजसा स्वभावेन च वयं वानराः शतयोजनाधिकं सदा पश्यामः। अस्माकं स्वभावेनैव दूरदर्शिता; वीराणां जीविका शाखामूलनिषेवणे प्रतिष्ठिता। लवणोदकस्य तीर्तुं किञ्चिदुपायः चिन्त्यताम्; वैदेहीं प्राप्त्वा सिद्धार्थाः प्रत्यागमिष्यथ। अहं युष्मान् वरुणालयं समुद्रं नेतुमिच्छामि; भ्रातरं स्वर्गतं महात्मानं तत्रोदके अर्पयिष्यामि। ततः स महाबलः संपातिः, जलेश्वरतीरदेशे प्राप्य, जलेश्वरस्य तटे वानरैः सह नीतः, यस्य पक्षौ दग्धौ आसताम्। तं पक्षिराजं तस्मिन्नेव स्थाने स्थाप्य, वानराः तेन प्राप्तवृत्तान्तेन प्रमुदिताः अभवन्। एवं नवपञ्चाशत्तमे सर्गे वानराः संपातिवचनं श्रुत्वा, अमृतकल्पं तद्वाक्यं, हृष्टाः प्रत्युवाचुः। तत्र जाम्बवान् वानरश्रेष्ठः सर्वैः वानरैः सह शीघ्रं भूमेः उत्थाय, गृध्रराजं संबोधितवान्—"कुत्र सीता? केन दृष्टा? का मैथिली नीताऽसि? सर्वं वद, वनवासिनां मार्गदर्शकः भव।" को नाम न वेदयेत दशरथात्मजस्य बाणबलं, येषां वेगः वज्रनिपातसमः, ये लक्ष्मणेन मोक्ताः? इति। संपातिः, वानरान् सान्त्वयन्, सीतान्वेषणे यत्नशीलान्, हर्षेण वचनमुवाच—"शृणुत, कथं अहं वैदेह्याः हरणं श्रुतवान्, केन मम उक्तं, च सा विशाललोचना कुत्र। अहं चिरकालं शैलदुर्गे पतितः, वृद्धः, शक्तिहीनः। मम पुत्रः सुपार्श्वः नाम, पतत्रिसत्तमः, यथाकालं मां खाद्येन पोषयति। गन्धर्वाः कामरूपिणः, सर्पाः कोपिनः, पशुषु भयम्, अतः अस्माकं भूभूक्षा तीव्राऽभवत्। कदाचित् अहं क्षुधार्तः, सुपार्श्वः मांसमश्नन् न आगतः, सायं समये मम समीपं प्राप्तः। तेन, मम अनुमतिं लब्ध्वा, सत्यवचनं प्रोक्तम्—'पितः, यथाकालं मांसकामः अहं मेघे नभः प्लुत्वा महेन्द्रपर्वतद्वारे आश्रयम्। तत्र, समुद्रयोः मध्ये विहरन्ति सहस्राणि प्राणिनाम्; अहं तेषां मार्गं रुद्ध्वा, मुखं न उद्घाट्य स्थितः। तत्र एकं तेजस्विनं दृष्टवान्, आदित्यसमप्रभं, स्त्रीं गृह्य गच्छन्तं, कालाञ्जनचयप्रख्यम्। तौ दृष्ट्वा, अहं सौम्यवचनेन तस्मात् मार्गं याचितवान्, खाद्यहेतोः। न हि कश्चन समुपेत्य सान्त्वनं प्राप्य ताडयति; अधमेष्वपि, अहम् किम् पुनः।'" "स तदा व्योम्ना बलात् अगच्छत्, नभः संपीड्य इव; अहं च दिव्यैः सत्कृतः। महर्षिभिः उक्तम्—'सौभाग्येन सीता जीवति; कथञ्चित् पतिसंयोगवियुक्ता अपि, सा निरापद्गता।' तैः सिद्धैः उक्तं श्रुत्वा, राक्षसराजः रावणः मम निगदितः। अहं दशरथात्मजपत्नीं, जनकनन्दिनीं, भूषणवस्त्रविहीनां, शोकवेगाभिभूतां दृष्टवान्। सा विमुक्तकेशी, रामलक्ष्मणनामानि क्रोशन्ती—एष कालः अतीतः, वाक्प्रवीणैः उक्तम्।" "सुपार्श्वः मम सर्वमिदं निवेदितवान्; तदपि श्रुत्वा, अहं किमपि कर्तुमनिच्छुः। पक्षहीनः खगः कथं कर्म कर्तुमर्हति? यद्यपि यत्कर्तुं शक्यं, वाक्यबुद्ध्या करिष्ये। इदानीं युष्माकं वीर्ये स्थित्वा यद्वक्ष्यामि, तच्छृणुत; वाक्येन च बुद्ध्या च युष्माकं प्रीतिकरं करिष्ये। रामस्य यदर्थं, तदर्थं मम; न संशयः। यूयं सर्वे बुद्धिमन्तः, बलवन्तः, दृढनिश्चयाः। वानरराजेण प्रेषिताः यूयं देवैरपि दुर्बोध्याः; रामलक्ष्मणयोः शराः श्येनपक्षधाराः सज्जाः। त्रैलोक्यास्त्रनिग्रहाय पर्याप्ताः; दशग्रीवो महाबलपराक्रमयुक्तः, परं तु युष्माकं किमपि दुष्करं नास्ति। अतः विलम्बो न कर्तव्यः; निश्चयं कुरुत; बुद्धिमन्तः युष्मान् यथा, कर्मणि न विलम्बन्ते।" एवं षष्टितमे सर्गे, वानराः कृतोदकस्नानाः, रम्ये गिरिपृष्ठे गृध्रं सर्वतो वृत्य उपविविशुः। संपातिः प्रमोदितः, विश्वाससमन्वितः, पुनः प्रहृष्टेन मनसा वानरैः परिवृतं अङ्गदं समीपस्थं दृष्ट्वा वचनमुवाच।