लङ्कानगर्यां समुद्रद्वीपे शतयोजनदूरस्थायां विश्वकर्मणा निर्मितायां रम्यायां रावणः विश्रवसः पुत्रः, वैश्रवणस्य भ्राता, निवसति। सा नगरी जम्बूनदस्वर्णद्वारैः शोभिता, सुवर्णमयैः स्थम्भैः, सुवर्णवर्णैः महाप्रासादैः भूषिता च। सूर्यसमानदीप्त्या महाप्राकारैः परिवृता सा नगरी, तत्र दुःखिता वैदेही, रावणस्य अन्तःपुरे रक्षस्स्त्रैः सुरक्षित्या रक्षिता, शुक्लपटवस्त्रधारिणी, जनकस्य कन्या मैथिली निवसति। लङ्कायां, सर्वतः समुद्रेण रक्षितायां, समुद्रस्य अन्तं यावत् शतयोजनदूरीं प्राप्त्वा दक्षिणतटे रावणं द्रक्ष्यथ; तत्र शीघ्रं उत्साहेन गच्छत, वानराः। ज्ञानदृष्ट्या अहं पश्यामि, युष्माकं गमनानन्तरं पुनरागमनं भविष्यति; प्रथमः मार्गः कुलिङ्गादीनां धान्यजीविनां, द्वितीयः बलवदन्नजीविनां फलभक्षिणां च, तृतीयः भासानां, चतुर्थः क्रौञ्चकुरराणां, पञ्चमः श्येनानां, षष्ठः गृध्राणां, सप्तमः हंसानां, गरुडस्य श्रेष्ठगमनं। गरुडात् अस्माकं वंशः, वानरश्रेष्ठाः। दोषपूर्णं कर्म कृतं, येन मांसभक्षिणः अभवाम; भ्रातृकृतशत्रुं प्रत्यहम् दातव्यं। अत्र स्थित्वा अहं रावणं च जानकीं च पश्यामि; दिव्यदृष्ट्या गरुडबलसम्पन्नाः वयम्। तस्मात्, पोषणात्, तेजसा, स्वभावेन च, वानराः शतयोजनात् अधिकं पश्यामः। अस्माकं जीवितमार्गः स्वभावेन दूरदर्शित्वं; वीराणां जीविका वृक्षमूलनिष्ठिता। लवणोदकस्य तीर्णाय उपायः चिन्त्यः; वैदेहीं प्राप्त्वा कृतकार्याः पुनः आगमिष्यथ। अहं युष्मान् वरुणालयं समुद्रं नेतुम् इच्छामि; भ्रातृप्रीत्यर्थं उदकं दातुम् इच्छामि, स्वर्गस्थितस्य महात्मनः। ततः, नदीनदीपतितटे सम्पातिं ज्वालितपक्षं वानराः अगच्छन्। पक्षिराजं पुनः तस्मिन्नेव स्थले स्थापयित्वा, वानराः हृष्टाः अभवन्, सूचनां लब्ध्वा। ततः, नवपञ्चाशत्तमं सर्गं श्रोतव्यम्। ततः गृध्रराजस्य अमृतसदृशं वचनं श्रुत्वा, वानरश्रेष्ठाः हर्षिताः वदन्ति। जाम्बवान् वानरश्रेष्ठः सर्ववानरैः सह शीघ्रं भूमेः उत्तस्थौ, गृध्रराजं संबोधितवान्। "कुत्र सीता? केन दृष्टा? कः मैथिलीं हरितवान्? सर्वं वद, वनवासिनां मार्गदर्शकः भव।" "दशरथसुतस्य बाणप्रभावं, लक्ष्मणेन मुक्तं, वज्रवेगसमं, कः न मन्यते?" सः वानरान् सान्त्व्य, सीतासूचनाय उत्सुकान्, हर्षेण इदं वचनं उवाच। "शृणु, कथं अहं वैदेह्याः अपहरणं श्रुतवान्, केन मम उक्तं, कुत्र विशाललोचना इति।" "अहं, वृद्धः, चिरं पर्वते पतितः, योजनेषु विस्तीर्णे, बलं तेजः च नष्टम्।" "मम पुत्रः सुपार्श्वः, पक्षिणां श्रेष्ठः, यथाकालं मम आहारं ददाति, मम स्थितौ। गन्धर्वाः कामात् तीव्राः, सर्पाः क्रोधात् तीव्राः, मृगेषु भयम् तीव्रं, अतः अस्माकं भूख् तीव्रः।" "एकदा, क्षुधार्तः, मांसलोलुपः, मम पुत्रः, अप्राप्तमांसः, सायं मम समीपं आगतः। सः, आहारनिरोधेन पीडितः, मम आनन्दवृद्ध्यर्थं, अनुमत्याः पश्चात्, सत्यं वचनं उवाच।" 'पितः, यथाकालं मांसार्थी, आकाशे उडित्वा महेन्द्रपर्वतद्वारं प्राप्तवान्। तत्र, सहस्राणि जीवाः समुद्रयोः मध्ये विचरन्ति; अहं एव मार्गं अवरोधितवान्, मुखं निरुद्धम्।' 'तत्र, सूर्यसमप्रभं, स्त्रीं वहन्तं, कालाञ्जनसमूहवत्, गच्छन्तं ददर्श। तौ दृष्ट्वा, अहं, मनसि निश्चित्य, सौम्यैः वाक्यैः मार्गं याचितवान्, आहारार्थम्।' 'न हि पृथिव्यां कोऽपि साम्ना आगतम् आघातयति; अधमेषु अपि, विशेषतः मम सदृशः कः?' 'सः आकाशे वेगेन गतः, दिवं संकुर्वन् इव; अहं सुरैः पूजितः।' 'महर्षयः मम उक्तवन्तः—"भाग्येन सीता जीवति; पतिसंयोगविहीना अपि, सुरक्षितं गता न संशयः।"' 'एवं सिद्धैः दीप्तिमद्भिः उक्तः, रावणः राक्षसाधिपः मम सूचितः।' 'दशरथस्य पुत्रस्य पत्नीं, जनककन्यां, भूषणवस्त्रविहीनां, दुःखवेगाभिभूतां, अहं दृष्टवान्।