हनुमतः कथां शृणुत। अहं तु राघवस्य नामश्रवणेन ताम् एव सीतां इति विश्वसामि। शृणुध्वं मे, यथा तस्य राक्षसस्य निवासस्थानं वर्णयामि। रावणः विश्रवसः पुत्रः, वैश्रवणस्य भ्राता, लङ्कानामके पुरीस्थले वसति। सा लङ्का, या विश्वकर्मणा निर्मिता, समुद्रद्वीपे स्थित्वा, पूर्णशतयोजनदूरे वर्तते, शोभनया नगरीया विराजते। तस्यां जाम्बूनदस्वर्णकपाटैः, सुवर्णमयैः वेदिकाभिः, सुवर्णप्रासादैः च भूषिता सा नगरी अस्ति। सौर्यतेजसा दीप्तया महाप्राकारया परिसंवृता सा नगरी, तत्र दुःखिता वैदेही पीतवाससा वसति। रावणस्य अन्तःपुरे सा मैथिली जनकात्मजा राक्षसीभिः सुप्रतिरक्षिता बद्धा दृश्यते। लङ्कायाम्, या सर्वतः समुद्रेण रक्ष्यते, यदा समुद्रस्य अन्तं गत्वा, पूर्णशतयोजनपर्यन्तं, दक्षिणतीरं प्राप्त्वा, तत्र रावणं द्रक्ष्यथ। तत्र शीघ्रं यत्नपूर्वकं गच्छध्वं, हे वानराः। ज्ञानदृष्ट्या अहं पश्यामि युष्माकं गत्वा पुनरागमनं; आद्यः पन्थाः कुलिङ्गादीनां यः धान्यभक्ष्याणां जीविकायाः। द्वितीयः पन्थाः तेषां ये बलवद्भक्ष्यभोजिनः, फलभक्ष्याश्च; तृतीयं भासाः, चतुर्थं क्रौञ्चाः कुररैः सह। पञ्चमं श्येनाः, षष्ठं गृध्राः, ये बलवद्वीर्यरूपयौवनसम्पन्नाः तेषां पन्थाः। षष्ठः पन्थाः हंसानां, श्रेष्ठगमनं गरुडस्य; अस्माकं वंशः गरुडात् एव, हे वानरश्रेष्ठाः। दोषयुक्तं कर्म कृतं येन मांसभक्षिणः अभवाम; तद्वैरं प्रतिदातव्यं, यत् भ्रात्रा मया कृतम्। अत्रस्थः अहं रावणं च जानकीं च पश्यामि; अस्माकं अपि दिव्यदृष्टिः बलं च गरुडवत् अस्ति। तस्मात्, पोषणेन, वीर्येण, स्वभावेन च, वयं शतयोजनात् अधिकं च पश्यामः, हे वानराः। अस्माकं जीविका स्वभावतः दूरदर्शिनाम्; योधानां जीवनं तु वृक्षमूलनिवासेषु स्थापितम्। किञ्चित् उपायं विचिन्त्य समुद्रजलम् अतिक्रम्य, वैदेहीं प्राप्त्वा सफलाः भूत्वा प्रत्यागच्छथ। इच्छामि अहं युष्मान् वरुणालयं समुद्रतीरं प्रति नेतुम्; तत्र भ्रातुः स्वर्गस्थितस्य महात्मनः जलाञ्जलिं दास्यामि। ततः, तं गृध्रराजं सम्पातिं, दग्धपक्षं, बलिनः वानराः नदीपतेः तटे नीतवन्तः। तं खगपतिं स्वस्थानं प्रत्यावर्त्य, वानराः तस्य सूचना प्राप्य हृष्टाः अभवन्। एवमुक्त्वा, पञ्चाशदुत्तरषष्टितमं सर्गं शृणु। ततो गृध्रराजस्य अमृतोपमं वचः श्रुत्वा, वानरश्रेष्ठाः हृष्टमनसः वाक्यमूचुः। तत्र जाम्बवान् वानरश्रेष्ठः सर्वैः वानरैः सह शीघ्रं भूमौ उत्तस्थौ, गृध्रराजं चेदम् अब्रवीत्—क्व सीता? केन दृष्टा? केन मैथिली हृता? सर्वं वद, वनवासिनां मार्गदर्शकः भव। को नु दशरथात्मजस्य बाणानां पराक्रमं न पश्यति, ये लक्ष्मणेन मुक्ताः वज्रवेगेन पतन्ति? स तु वानरान् आश्वास्य, सीतान्वेषणाय प्रवृत्तान्, हृष्टः वाक्यम् उवाच। शृणुत, कथं मया वैदेह्याः हरणं श्रुतम्, केन प्रोक्तं, कुत्र च सा विशाललोचना अस्ति। अहं तु वृद्धः, चिरकालं पर्वतदुर्गे पतितः, बलहीनः, तेजोहीनः च। मम सुपार्श्वः नाम पुत्रः, विहङ्गश्रेष्ठः, मां काले काले आहारैः पालयति। गन्धर्वाः कामरूपिणः, सर्पाः क्रोधेन, मृगेषु भयम्, तस्मात् अस्माकं क्षुधा तिव्राः। कदाचित् क्षुधार्तः, आहारकाङ्क्षी, मम पुत्रः, अमांसभक्षी, सायं मम समीपम् आगतः। स च, आहारनिग्रहात् पीडितः, मम हर्षवर्धनः, अनुमतिः लब्ध्वा, सत्यं वचनम् उक्तवान्। "पितः, उपयुक्ते काले मांसकाङ्क्षी, अहं गगनं विहाय, महेन्द्रपर्वतद्वारे न्यवसिषम्। तत्र, समुद्रयोरन्तरस्थेषु सहस्रेषु प्राणिषु, अहमेव मार्गं रुद्धवान्, मूकः तिष्ठन्। तत्र, सूर्यसमप्रभं कञ्चित्, स्त्रियं वहन्तम्, गच्छन्तम्, स्यन्दमानमिव कालाञ्जनाच्छायम्, अद्राक्षम्। तौ दृष्ट्वा, अहं मनसि निश्चित्य, सौम्यैः प्रियैः वचोभिः मार्गं याचितवान्, आहारार्थम्। न हि पृथिव्यां कश्चन साम्ना प्राप्तान् ताडयति; अधमेष्वपि, को नु, विशेषतः मम सदृशः? स तु, आकाशं वेगेन पीडयन्निव, व्योम्ना गत्वा, अहं च दिव्यैः सत्कारं प्राप्तः। तत्र मम दिव्याः ऋषयः ऊचुः—'भाग्येन सीता जीवति; पतिसंयुक्ता न सती, सा सुरक्षिता गताऽसन्देहः।' इति सिद्धैः परमतेजस्विभिः उक्तः रावणः राक्षसाधिपः मम निवेदितः।" एवं सम्पूर्णं कथां श्रुत्वा, वानराः तस्य सूचना प्राप्य हृष्टमनसः अभवन्।