ततः वानराः रावणस्य समीपे वा दूरे वा स्थितिं जानन्ति चेत्, तत् निवेदयन्तु इति पृष्टवन्तः। तदा जटायुषः ज्येष्ठभ्राता, महाबलसम्पन्नः सम्प्रहृष्टवानरान् प्रति स्वयमुपयुक्तं वचनं प्राह। स उवाच—अहं पक्षिराजः सम्प्रज्वलितपक्षः, शक्तिहीनः अस्मि, हे वानराः; किन्तु वाचा एव रामस्य परमं उपकारं करिष्यामि। मम ज्ञानात् अहं वरुणस्य लोकान्, विष्णोः त्रिविक्रमं, देवानां दानवानां च संग्रामं, अमृतमथनं च जानामि। यद् रामस्य कार्यं कर्तव्यम्, तत् प्रथमं मया कर्तव्यम्; किन्तु वृद्ध्याभिभूतः, प्राणाश्च दुर्बलाः जाताः। अहं दृष्टवान्—रावणेन दुष्टात्मना एका युवती, सर्वाभरणभूषिता, सुश्रोणी, अपहृता। सा 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति क्रोशन्ती, आभरणानि विसृज्य, अङ्गानि कम्पयन्ती, द्रुतं नीयमाना। तस्याः शुभ्रं पाटं, यः पर्वताग्रे सूर्यप्रभं इव विराजते, तस्य कृष्णराक्षसस्य अङ्गे विद्युदिव मेघे शोभते। रामस्य नामोच्चारणात्, ताम् अहं सीतां मन्ये। शृणुत—तस्य राक्षसस्य निवासं वर्णयामि। रावणः, विश्रवसः पुत्रः, वैश्रवणस्य भ्राता, लङ्कानगरीं निवसति। सा लङ्का, समुद्रद्वीपे, शतयोजनविस्तीर्णे, विश्वकर्मणा निर्मिता, शोभनगरी अस्ति। सा नगरी जाम्बूनदस्वर्णद्वारैः, सुवर्णमण्डपैः, सुवर्णप्रासादैः भूषिता। महाप्राकारैः सूर्यसंकाशैः परिवृता, तत्र दुःखिता वैदेही पाटवसना वसति। रावणस्य अन्तःपुरे, राक्षसीभिः सुपालिते, जनकस्य कन्या मैथिली तत्र दृष्टव्या। लङ्कायां, सर्वतः समुद्रेण संरक्षिता, शतयोजनपर्यन्ते समुद्रस्य पारं गत्वा, दक्षिणतटे रावणः द्रष्टव्यः; तत्र शीघ्रं गच्छध्वं, हे वानराः। मम ज्ञानदृष्ट्या पश्यामि—यूयं गत्वा पुनः प्रत्यागमिष्यथ; प्रथमः पन्थाः कुलिङ्गादीनां यः धान्यभक्ष्याणां। द्वितीयः बलवद्भोजिनां फलभक्ष्याणां च; तृतीयं भासाः, चौर्थं क्रौञ्चाः कुरराश्च। श्येनाः चतुर्थं पन्थानं, गृध्राः पञ्चमं, बलयौवनशालिनां। षष्ठः पन्थाः हंसानां, गरुडस्य परमगतिरेव। अस्माकं वंशः गरुडात्, हे वानरश्रेष्ठाः। दोषयुक्तं कर्म कृतम्, येन मांसभक्षिणः अभवाम; भ्रातृकृतद्वेषः मया प्रतिपाद्यः। अहं स्थिता एव रावणं च जानकीं च पश्यामि; दिव्यदृष्ट्या, गरुडशक्त्या च वयं युक्ताः। तस्मात्, पोषणबलस्वभावैः, वयं शतयोजनात् अधिकं पश्यामः। अस्माकं जीवनं स्वभावेन दूरदर्शित्वं, वीराणां जीवनं तरुवृक्षमूले स्थापितम्। लवणोदकस्य तरणाय उपायः चिन्त्यः; वैदेहीं प्राप्त्वा कार्यसिद्धाः प्रत्यागमिष्यथ। अहं इच्छामि युष्मान् वरुणालयं समुद्रं प्रति नेतुम्; भ्रातरं स्वर्गं गतं महात्मानं प्रति जलं दास्ये। ततः, वानराः सम्पातिं दग्धपक्षं महाबलिनं, नदीपतितटे तं देशं नीतवन्तः। पक्षिराजं तं पुनः तत्र स्थाप्य, वानराः प्राप्तविवरणाः हृष्टाः अभवन्। एवं नवपञ्चाशत्तमे सर्गे, वानराः गृध्रराजस्य अमृतोपमं वाक्यम् श्रुत्वा, प्रमुदिताः वदन्ति स्म। जाम्बवान् वानरश्रेष्ठः सर्वैः वानरैः सहितः शीघ्रं भूमितः उत्थाय गृध्रराजं प्रति उवाच—कुत्र सीता? केन दृष्टा? केन मैथिली अपहृता? सर्वं निवेदय, अरण्यवासिनां मार्गदर्शी भव। कः न पश्यति दशरथात्मजस्य बाणानां पराक्रमं, ये वज्रवेगानिलमुक्ताः लक्ष्मणेन प्रेषिताः? स तान् वानरान् सान्त्वयन्, सीतावृत्तान्तकाङ्क्षिणः, प्रमुदितः वचनं प्राह। शृणुत—कथं मया वैदेह्याः अपहरणं श्रुतम्, केन उक्तं, सा च विशाललोचना कुत्र। अहं चिरकालं गिरिदुर्गे, बहुयोजनविस्तीर्णे, वृद्धः पतितः, शक्तिहीनः अस्मि। मम पुत्रः सुपार्श्वः नाम, पक्षिणां श्रेष्ठः, यथाकालं मां आहारैः पालयति। गन्धर्वाः कामरूपिणः, सर्पाः क्रोधरूपिणः, मृगेषु भयम्, तस्मात् अस्माकं क्षुधा तीव्रा। कदाचित्, अहं क्षुधार्तः आहारकाङ्क्षी, मम पुत्रः, यः मांसं न भुक्तवान्, सायं मम समीपं आगतः। स पुत्रः, आहारस्य विरहात् पीडितः, मम हर्षं वर्धयन्, अनुमतिः प्राप्य, सत्यमिदं वचनं अवदत्।