किष्किन्धाकाण्डस्यैषा अष्टपञ्चाशत्तमः सर्गः। एवं हताशाभिः प्लवगैः दुःखार्तैः वचोभिः सम्बोधितः सम्पातिः गृध्रराजः स्वरेण निनदन्, अश्रुपूर्णलोचनः, तान् वानरान् प्रत्युवाच। "मम अनुजः नाम्ना जटायुः, येन यूयं उक्तवन्तः, सः बलवान् रावणेन युद्धे निहतः। वृद्धत्वात् छिन्नपक्षत्वाच्च अहं तस्य श्रवणमात्रं सहिष्णुः अभवम्, न हि मम अद्य वीर्यं अस्ति भ्रातुः वैरस्य प्रतिकर्तुम्। कदाचित् वज्रहत्यायां कृतायां वयं उभौ जयकाम्यया दीप्तांशुम् आदित्यं प्रति गतवन्तौ। आकाशमार्गं महावेगेन व्याप्य, दिवं प्रति उपयातवन्तौ; सूर्यस्य मध्ये प्राप्ते, जटायुः क्लेशं प्राप। तं भ्रातरं सूर्यरश्मिभिः दग्धं दृष्ट्वा, स्नेहेन अभिभूतः अहम्, तं पक्षाभ्यां छादयामास। मम पक्षौ दग्धौ, अहं विन्ध्ये अपतन्, हे वानरश्रेष्ठाः; अत्र वसन्, न किञ्चन भ्रातुः वार्ताम् अवेदिषम्। एवं भ्रात्रा सम्पातिना उक्ते जटायौ, तदा प्राज्ञः अङ्गदः प्रत्युवाच। यदि त्वं मया उक्तं जटायुषः भ्रातरं शृणोषि, तर्हि यदि जानासि, तस्य राक्षसस्य वासस्थानं ब्रूहि। स रावणः, अल्पदर्शी, राक्षसानां पापकृत्—स समीपे वा, दूरे वा, यदि जानासि, कथय। ततः जटायुषः ज्येष्ठः भ्राता, महाबलः सम्पातिः, स्वयम् योग्यं वचनं वानरान् हर्षयन् अब्रवीत्। "अहं दग्धपक्षः गृध्रः, वीर्यहीनः, हे वानराः; तथापि वचनेनैव रामस्य परमम् उपकारं करिष्यामि। वरुणस्य लोकान् जानामि, विष्णोः त्रिणि विक्रमाणि अपि; देवासुरसंग्रामं, अमृतमथनं च वेद्मि। यद् रामस्य कार्यं कर्तव्यं, तत् प्रथमं मया कर्तव्यम्; किन्तु वृद्धत्वेन वीर्यं नष्टम्, प्राणाः च दुर्बलाः। एकां युवतिं, सर्वाभरणभूषितां, रूपसम्पन्नां, मया दृष्टां, पापेन रावणेन ह्रियमानां। सा 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति क्रोशन्ती, सा दीप्तिमती नारी, भूषणानि विसृज्य, अङ्गानि च कम्पयन्ती। तस्याः उत्तरीयं, पर्वताग्रे सूर्यप्रभं यथा, तस्य कृष्णस्य राक्षसस्य उपरि विद्युत् इव मेघे शोभते। रामस्य नामस्मरणात्, तां सीताम् इति मन्ये; मम वचनं शृणुत, तस्य राक्षसस्य निवासं वर्णयामि। रावणः, विश्रवसः पुत्रः, वैश्रवणस्य भ्राता, लङ्कानगरे निवसति। अयं सागरस्थितः द्वीपः, शतयोजनमितः परं, तत्र विश्वकर्मणा निर्मिता शोभना लङ्का नगरी। सा जाम्बूनदस्वर्णद्वारैः, सुवर्णमण्डपैः, सुवर्णवर्णैः महाप्रासादैः च भूषिता। सूर्यसमप्रभया महान् प्राकारः तया परिवृतः, तत्र वसति दुःखिता वैदेही, पाटलीवस्त्रधारिणी। रावणस्य अन्तःपुरे बद्धा, राक्षसीभिः सुविहिता, जनकात्मजा मैथिली तत्र दृष्टव्या। सागरस्य सर्वतः रक्षितायां लङ्कायाम्, शतयोजनपर्यन्तं समुद्रं तीर्त्वा, दक्षिणतीरे प्राप्ते, रावणं द्रक्ष्यथ; तत्र शीघ्रं द्रुतं च गन्तव्यम्, हे वानराः। मे दृष्ट्या ज्ञायते, युष्माकं गत्वा पुनरागमनं भविष्यति; प्रथमः मार्गः किल कुलिङ्गादीनां धान्यभक्ष्याणां। द्वितीयः बलभक्ष्याणां, फलभक्ष्याणां च; तृतीयं भासाः यान्ति, चौथं क्रौञ्चाः कुररैः सह। चतुर्थं श्येनाः, पञ्चमं गृध्राः, ये बलवतः, वीर्यवन्तः, रूपवन्तः, युवानः च। षष्ठः मार्गः हंसानां, गरुडस्य परमगतिरेव; गरुडात् अस्माकं वंशः, हे वानरश्रेष्ठाः। दोषेण कर्मणा, मांसभक्ष्यत्वं प्राप्तम्; तं भ्रातृकृतं वैरं मया प्रत्युपकर्तव्यम्। अत्र स्थितः, अहं रावणं च जानकीं च पश्यामि; अस्माकं अपि दिव्यदृष्टिः, गरुडस्य बलं च अस्ति। तस्मात्, आहारवीर्यस्वभावैः, हे वानराः, वयं शतयोजनात् परं च पश्यामः। दूरदर्शित्वं अस्माकं स्वभावेन स्थापितम्; क्षत्रियाणां वृत्तिः मूलमूलस्थिता। लवणोदकस्य तीर्णाय उपायः चिन्त्यताम्; वैदेहीं प्राप्त्वा, सफलाः पुनरागमिष्यथ। इच्छामि अहं युष्मान् वरुणालयं सागरं प्रति नेतुम्; भ्रातरं स्वर्गं गतं महात्मानं तत्र जलं दास्यामि। एवं तं नदीनां नाथस्य तटे, वानरवीर्याः सम्पातिं दग्धपक्षं नीतवन्तः। पुनः गृध्रराजं तस्मिन् स्थले स्थाप्य, वानराः हृष्टाः अभवन्, सूचनां प्राप्य। इदानीं एकोनषष्टितमः सर्गः। ततः गृध्रराजस्य अमृतोपमं वचनं श्रुत्वा, ते वानरश्रेष्ठाः हृष्टाः वचनं ऊचुः।