हनुमता सह वानराः सर्वे, दुःखिताः, आशां त्यक्त्वा, तत्र समागताः। तेषां मध्ये प्रमुखः अङ्गदः स्वकथां प्रवृणोति—सः ददर्श जनकात्मजान् सीतां, रावणेन आकाशमार्गे नीयमानां। तदा रावणः तस्य रथं त्यक्त्वा सीतां भूमौ स्थाप्य, श्रान्तं जरां गृहीत्वा, जटायुषं युद्धे हत्वा निहन्ति। एवं स बलवान् रावणः तं गृध्रं जटायुषं निहत्य, रामेण पूजितः सः परमां गतिं प्राप्तवान्। ततः रामः मम मातुलं सुग्रीवं महात्मानं सख्यम् अकरोत्; सः एव मम पितरं हत्वा। मम पितृभिः सुग्रीवः मन्त्रिभिः सहितः बद्धः आसीत्; ततः रामेण वाली हतः, सुग्रीवः स्थापितः। एवं तेन राज्ये प्रतिष्ठितः सुग्रीवः वानराधिपतिः अभवत्; तेन वयं वानराः प्रेषिताः। ततः रामेण प्रेषिताः वयं सर्वत्र अन्वेषणं कृतवन्तः, किन्तु सीतां न दृष्टवन्तः, यथा रात्रौ सूर्यरश्मिं न पश्येत्। दण्डकारण्यम् अपि वयं सम्यक् अन्वेष्य, अज्ञानतः भूमौ विवृतायां गुहायाम् प्रविष्टाः। अन्वेषणकाले, मायया निर्मितां तां गुहां प्रविश्य, राज्ञा निर्दिष्टं मासं तत्र व्यतीतवन्तः। वयं सर्वे वानरराजाज्ञया नियमपालनपराः, निर्धारितं कालं अतिक्रम्य, भयात् उपवासं कृतवन्तः। यदि काकुत्स्थः कोपं यास्यति, सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह अपि, तर्हि अस्माकं जीविते न किञ्चिद् आशास्ति। एवमस्तु, श्रीमद्रामायणे किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः आरभ्यते। तदा वानरैः, जीविताशां त्यक्त्वा, दुःखितैः उक्तः सः गृध्रः, अश्रुपूर्णलोचनः, गभीरया वाचा प्रत्युवाच—मम अनुजः जटायुः नाम, यं यूयं रावणेन युद्धे निहतम् इति उक्तवन्तः। वृद्धत्वात् पक्षच्छेदात् च अहम् तद् दुःखं सहिष्णुः; अद्य मम बलं नास्ति, भ्रातृवैरस्य प्रतिकर्तुं न शक्नोमि। पूर्वं वृत्रहत्यायां, विजयकाङ्क्षिणौ, अहं च स च, तेजस्विनं सूर्यं प्रति गतवन्तौ। आकाशमार्गं वेगितः आवाम् आकाशे गतवन्तौ; तत्र मध्यसूर्ये प्राप्ते जटायुः क्षीणः अभवत्। भ्रातरं सूर्यरश्मिभिः दग्धं दृष्ट्वा, स्नेहात् अहं तं पक्षाभ्यां छादितवान्। ततः मम पक्षौ दग्धौ, अहं विंध्याचले पतितः; अत्र वसन्, भ्रातुः वार्तां न जानामि। एवं जटायुषा भ्रात्रा सम्पाते उक्ते, अङ्गदः बुद्धिमान् प्रत्युवाच—यदि त्वं जटायुषः भ्रातरं यथोक्तं श्रुतवान्, तर्हि अस्मभ्यं तस्य राक्षसस्य वासस्थानं वद। सः रावणः, दुर्बुद्धिः, राक्षसानां पापतमः, समीपे वा दूरे वा यत्र, यदि जानासि, वद। तदा जटायुषः ज्येष्ठभ्राता सम्पातिः, महाबलः, वानरान् हर्षयन्, स्वानुरूपं वचनं प्रोवाच—अहं गृध्रः, दग्धपक्षः, निर्बलः, हे वानराः; किन्तु वचसा एव रामस्य परमं साहाय्यं करिष्यामि। अहं वरुणस्य लोकान् जानामि, विष्णोः त्रिविक्रमं च; देवासुरयुद्धं, अमृतमन्थनं च वेद्मि। यत् किंचित् रामस्य कार्यं, तत् मया पूर्वं कर्तव्यम्; परन्तु वृद्धभावात् मम वीर्यं नष्टम्, प्राणाः दुर्बलाः। कश्चन युवती, सर्वाभरणभूषिता, सुदर्शना, मया दृष्टा, पापेन रावणेन नीयमाना। सा 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति क्रोशन्ती, शोभनाङ्गी, भूषणानि विसृज्य, अङ्गानि विक्षिपन्ती। तस्या: उत्तरीयं सुवर्णमणिवत्, शैलशिखरस्थसूर्यसंकाशं, श्यामे राक्षसे विद्युदिव मेघे दीप्तिमानिव दृश्यते। सा रामनामश्रवणात् सीता इति मया निश्चितम्; शृणुत, राक्षसस्य वासस्थानं वर्णयामि। रावणः, विश्रवसः पुत्रः, वैश्रवणस्य भ्राता, लङ्कायाम् वसति। सागरद्वीपे, शतयोजनविस्तीर्णे, विश्वकर्मणा निर्मितां दिव्यां लङ्कां निवसति। सा जाम्बूनदस्वर्णद्वारैः, सुवर्णमण्डपैः, सुवर्णमयैः प्रासादैः शोभिता। तां सूर्यसङ्काशमहाप्राकारपरिक्षिप्तां नगरीं, तत्र दीनां वैदेहीं, काञ्चनवस्त्रधारिणीं, पश्येयुः। रावणस्य अन्तःपुरे, राक्षसीभिः रक्ष्यमाणां, जनकनन्दिनीं मैथिलीं तत्र द्रक्ष्यथ। सागरपरिक्षिप्तायां लङ्कायाम्, सागरस्य पारं गत्वा, शतयोजनम्, दक्षिणतटं प्राप्त्वा, रावणं द्रक्ष्यथ। तत्र शीघ्रं प्रयतध्वं वानराः। मम ज्ञानदृष्ट्या पश्यामि, भवद्भिः गत्वा पुनः प्रत्यागमनं भविष्यति। प्रथममार्गः कुलिङ्गादीनां, यैः धान्यभक्ष्यं जीवति। द्वितीयः तेभ्यः बलवद्भक्ष्यभुजां, फलशाखाशिनां च; तृतीयः भासानां, क्रौञ्चानां कुरराणां च। चतुर्थः श्येनानां, पञ्चमः गृध्राणां, ये बलवीर्यरूपयौवनसम्पन्नाः। षष्ठः हंसानां, गरुडस्य परमगतिरेव; अस्माकं वंशः गरुडात् एव, हे वानरश्रेष्ठाः। एवं सम्पातिना वानराः, सीतायाः वासस्थानम्, रावणस्य लङ्कां च, स्पष्टं श्रुत्वा, तत्र गन्तुं निश्चितवन्तः।