रावणेन बलात् जनस्थानात् रामस्य भार्या सीता हृता। रामपितुः सखा जटायुः नाम गृध्रराजः तत्र आसीत्। स एव जटायुः आकाशमार्गे सीतां जनकतनयां रावणेन नीयमानां दृष्टवान्। स वृद्धः क्लान्तश्च रावणस्य रथं भूमौ पतितं कृत्वा मैथिलीं च भूमौ स्थाप्य, तेन सह युद्धं कृतवान्। तत्र बलवान् रावणः तं गृध्रं जटायुम् अवधीत्। एवं स गृध्रराजः रावणेन हतः, रामेण पूजितः, परमां गतिं प्राप्तवान्। ततः रामः मम मातुलः सुग्रीवः महात्मा तेन सख्यं कृतवान्; स एव रामः मम पितरं हत्वा, सुग्रीवं तस्य मन्त्रिभिः सह बन्धने स्थापयामास। ततः रामः वालिनं हत्वा सुग्रीवं राज्ये स्थापयामास। एवं तेन स्थापितः सुग्रीवः वानराधिपतिः अभवत्; तेनैव वयं सर्वे वानरश्रेष्ठाः प्रेषिताः स्मः। रामेण प्रेषिताः वयं सर्वत्र सीतां अन्वेषयाम। यथा रात्रौ सूर्यकान्तिं न पश्यति, एवं वयं अपि सीतां न दृष्टवन्तः। दण्डकवनं सम्यक् अन्वेष्य, अजानन्तः भूमौ विवृतां गुहां प्रविष्टवन्तः। तत्र मायया निर्मितां गुहां प्रविश्य, राज्ञः निर्दिष्टः मासः अपि तत्र व्यतीतः। वयं सर्वे वानरराजस्य आदेशानुगाः, समयातिक्रमात् भीता उपवासं कृतवन्तः। यदि काकुत्स्थः कोपं कुर्यात्, सुग्रीवः लक्ष्मणेन सह च, तर्हि अस्माकं सर्वेषां जीविते न कापि आशा अस्ति। शृणुध्वं श्रीमद्वाल्मीकि रामायणे किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशत्तमं सर्गं। एवं वानरैः प्राणत्यागमनसोभिः दुःखितैः उक्तः, स गृध्रः अश्रुपूर्णलोचनः, स्वरेण निनदन्, वानरान् प्रत्युवाच। मम अनुजः जटायुः नाम, यं यूयं बलवता रावणेन युद्धे हतं इति उक्तवन्तः, स एव। वृद्धत्वेन च पक्षच्छेदेन च, अहं तस्य शत्रुत्वस्य प्रतिकृत्ये शक्तिम् अद्य न पश्यामि। पूर्वं वयं उभौ भ्रातरौ, वृत्रवधानन्तरं, विजयकाङ्क्षिणौ, तेजसा सह सूर्यं प्रति अगच्छाव। आकाशमार्गं वेगेन व्याप्य, दिवं प्रति उदपत्स्याव; मध्यं सूर्यस्य प्राप्ते, जटायुः संतप्तः पतितः। भ्रातरं तं सूर्यकिरणैः संतप्तं दृष्ट्वा, अहं स्नेहेन पक्षाभ्यां तं छादयामि स्म। ततो मम पक्षा दग्धाः, अहं विंध्यपर्वते पतितः। अत्र वसन्, भ्रातुः जटायोः वार्ता न ज्ञाता मया। एवं जटायुः भ्रात्रा सम्पातिना उक्तः, तदा बुद्धिमान् अङ्गदः प्रत्युवाच—यदि त्वं जटायोः भ्रातुः यथोक्तं मया श्रोतुम् अशक्नोषि, तर्हि यदि जानासि तस्य राक्षसस्य निवासस्थानं, तद् वद। स रावणः, अल्पदृष्टिः, राक्षसानां पापतमः, स समीपे वा, दूरे वा, यदि जानासि, वद। ततः जटायोः ज्येष्ठभ्राता सम्पातिः महाबलः वानरान् हर्षयन् यथोचितं वचनम् उवाच—अहं पक्षदग्धः निर्बलः, वानराः, किन्तु वचनेन रामाय श्रेष्ठां सहाय्यं दास्यामि। अहं वरुणस्य लोकान् जानामि, विष्णोः त्रिविक्रमं जानामि, सुरासुरयुद्धानि, अमृतमथनं च जानामि। यत् किमपि रामस्य कार्यं कर्तव्यम्, तत् मया पूर्वं कर्तव्यम्; किन्तु वृद्धत्वात् मे तेजः नष्टम्, प्राणाश्च दुर्बलाः। कश्चन युवती, सर्वाभरणभूषिता, रूपसम्पन्ना, मया दृष्टा रावणेन नीताऽसौ पापात्मना। सा 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति क्रोशन्ती, भूषणानि च त्यजन्ती, अङ्गानि च कम्पयन्ती, सा दीप्तिमती स्त्री। तस्या वस्त्रम्, शैलशिखरस्थस्य सूर्यकान्ति इव, तस्य कृष्णराक्षसस्य उपरि विद्युदिव मेघे शोभते। रामनामश्रवणात्, सा सीतेति मे निश्चयः जातः। शृणुध्वं, राक्षसस्य वासस्थानं वर्णयामि। रावणः विश्रवसः पुत्रः, वैश्रवणस्य भ्राता, लङ्कानगरे निवसति। सा लङ्का दीप्यमानया शोभया, विश्वकर्मणा निर्मिता, समुद्रद्वीपे स्थितम्, शतयोजनविस्तीर्णम्। तत्र जम्बूनदीस्वर्णद्वारैः, सुवर्णमण्डपैः, सुवर्णप्रासादैः च शोभिता नगरी अस्ति। सूर्यसङ्काशेन महाप्राकारैः परिवृता सा नगरी, तत्र दुःखिता वैदेही पीताम्बरा वसति। रावणस्य अन्तःपुरे, राक्षसीभिः रक्ष्यमाणा, जनककन्या मैथिली तत्र दृश्यते। लङ्कायाम्, सर्वतः समुद्ररक्षितायाम्, शतयोजनपर्यन्ते समुद्रं तीर्त्वा, दक्षिणतटे प्राप्त्वा, रावणं द्रक्ष्यथ। तत्र शीघ्रं यत्नेन गच्छध्वं, वानराः। मे ज्ञानदृष्ट्या पश्यामि, यूयं तत्र गत्वा पुनरागमिष्यथ। पञ्च मार्गाः पक्षिणां सन्ति—प्रथमः कुलिङ्गादीनां धान्यभक्ष्याणां, द्वितीयः बलवद्भक्ष्यभाजां फलभक्ष्याणां च, तृतीयः भासानां, चौर्थः क्रौञ्चकुररयोः, पञ्चमः श्येनानां, षष्ठः बलवन्तां, तेजस्विनां, रूपवन्तां, युवानां गृध्राणां मार्गः। एवं सम्पातेः वचनेन वानराः हृष्टाः, लङ्कायाः मार्गं ज्ञात्वा, सीतायाः अन्वेषणाय पुनः उत्साहं प्राप्तवन्तः।