रामः पितुः शासननिष्ठः धर्मपथे स्थित्वा भ्रातृणा लक्ष्मणेन सीतया च सह वनं प्रविष्टवान्। तत्र जनस्थानात् बलात् रावणेन तस्य भार्या सीता हृता। रामस्य पितुः सखा गृध्रराजः जातायुः नाम बभूव। स जातायुः आकाशमार्गे रावणेन मैथिलीं जनकनन्दिनीं नीयमानां दृष्टवान्। स रावणस्य रथं नाशयित्वा मैथिलीं भूमौ स्थापयामास। स वृद्धः श्रान्तश्च जातायुः रावणेन समरे हतः। एवं स गृध्रः बलिनाऽपि रावणेन निहतः रामेण पूजितः परां गतिम् प्राप्तवान्। अनन्तरं रामः मम मातुलं सुग्रीवं महात्मानं सख्यम् अकरोत्; तेन मम पितरं हन्तुं प्रेरितः। मम पितरः सुग्रीवं मन्त्रिभिः सह बद्धवान्; ततः रामः वालीं हत्वा सुग्रीवं अभिषेचयत्। तेन सुग्रीवः राज्ये प्रतिष्ठापितः कपिश्रेष्ठः अभवत्; तेन वयं सर्वे कपिवराः प्रेषिताः। ततो रामेण प्रेषिताः वयं सर्वत्र सीतां अन्वेष्टुम् आरब्धाः, किन्तु रजनीसमये सूर्यरश्मीनिव सीतां द्रष्टुं न अशक्नुमः। दण्डकवनं सम्यग्विचित्य वयं अज्ञातया भूमौ विहितां गुहां प्रविष्टाः। सा मयया निर्मिता गुहा यत्र प्रविश्य राजा निर्दिष्टमासः व्यतीतवतः। वयं सर्वे कपिराजाज्ञया कालातिवृत्ताः भीताः उपवासं समुपागताः। यदि काकुत्स्थः क्रुद्धः स्यात्, सुग्रीवश्च लक्ष्मणेन सह, तर्हि अस्माकं सर्वेषां जीविताशा नास्ति। एवमुक्ते, श्रीमद्रामायणे किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशत्तमोऽध्यायः आरभ्यते। तत्र शोकार्तैः जीवितं परित्यजद्भिः कपिभिः संबोधितः गृध्रः अश्रुपूर्णलोचनः स्वरेण निनदन कपीन् प्रत्युवाच। "मम भ्राता कनिष्ठः जातायुः नाम, यं युष्माभिः रावणेन समरे निहतमिति उक्तम्। वृद्धत्वात् च छिन्नपक्षत्वात् च अहं तस्य शत्रुतां न प्रतिपद्ये, न च प्रतिकर्तुं समर्थः अस्मि। पूर्वं वयं भ्रातरौ वृत्रवधात् पश्चात् विजयकाङ्क्षिणौ सूर्यं दीप्तिमन्तं उपगच्छाव। आकाशमार्गं वेगात् व्याप्य स्वर्गं प्रति उड्डयाव। मध्यं सूर्यस्य गच्छतः जातायुः तप्तः पतितः। भ्रातरं सूर्यरश्मिभिः दग्धं दृष्ट्वा, अहं स्नेहात् तं पक्षाभ्यां छादयामास। ततः मम पक्षौ दग्धौ, अहं विन्ध्ये पपात। अत्र वसन् भ्रातुः समाचारं न जानामि। एवं जातायुः मया संबोधितः सन्, तदा अङ्गदः बुद्धिमान् प्रत्युवाच— 'यदि त्वं जातायोः भ्रातुः वृत्तान्तं श्रुतवान्, तर्हि यदि जानासि राक्षसस्य निवासस्थानं, तद् वद। स रावणः पापात्मा, सन्निकृष्टो दूरे वा, यदि त्वं वेत्सि, तद् वद।' तदा जातायोः ज्येष्ठभ्राता सम्पातिः महाबलः कपीन् हर्षयन् एवमुवाच— 'अहं दग्धपक्षः बलहीनः गृध्रः अस्मि, तथापि वचसा रामस्य परमोपकारं करिष्यामि। अहं वरुणलोकान् जानामि, विष्णोः त्रिविक्रमं जानामि, देवराक्षसयुद्धानि, अमृतमन्थनं च जानामि। रामस्य यत्कर्तव्यं तत् मया पूर्वं कर्तव्यम्, किन्तु वृद्धत्वात् मे तेजः नष्टम्, प्राणाश्च दुर्बलाः। रावणेन अपहृता या रूपवती युवती सर्वाभरणभूषिता दृष्टा मया। सा रावणेन नीयमाना 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति क्रोशन्ती, भूषणानि विसृजन्ती, अङ्गानि चालयन्ती, दीप्तिमती स्त्री दृष्टा। तस्या उत्तरीयं पर्वतोपरि सूर्यरश्मिवत् तिमिरे राक्षसे विद्युदिव मेघे शोभते। सा रामस्य नामस्मरणात् सीतेति मया ज्ञायते। शृणुत, राक्षसस्य निवासस्थानं वर्णयामि। रावणः विश्रवसः पुत्रः, वैश्रवणस्य भ्राता, लङ्कानगरीं वसति। सा लङ्का सागरे द्वीपे शतयोजनविस्तीर्णा, विश्वकर्मणा निर्मिता दिव्या नगरी। सा जाम्बूनदस्वर्णद्वारैः सुवर्णमण्डपैः सुवर्णप्रासादैः शोभिता। दिव्यया सूर्यसङ्काशया प्राकारया परिवृता, तत्र शोकसन्तप्ता वैदेही पीताम्बरा वसति। राक्षसीभिः रक्षितायां रावणस्य अन्तःपुरे जनककन्या मैथिली तत्र द्रष्टव्या। लङ्कायां समन्तात् सागरेण संरक्षिता, सागरपारं शतयोजनं गत्वा, दक्षिणतीरं प्राप्त्वा, रावणं द्रक्ष्यथ। तत्र शीघ्रं प्रयतध्वं, कपयः। मम ज्ञानदृष्ट्या पश्यामि— युष्माकं गच्छतां पुनरागमनं भविष्यति। पथि प्रथमः कुलिङ्गादीनां यः धान्यभक्षाणां मार्गः; द्वितीयः बलभक्षाणां फलाशिनां च; तृतीयः भासानां, चतुर्थः क्रौञ्चकुरराणां मार्गः।" एवं सम्पातिना उक्तं सर्वं कपयः श्रद्धया शुश्रुवुः।