श्रूयताम् श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे सप्तपञ्चाशः सर्गः। हन्यमानस्य स्वरमपि दुःखेन सन्दिग्धं निशम्य वानरयूथपाः तस्य वचः न विश्वसन्, तस्य कर्मणा संशयं जग्मुः। उपवेशनकाले तं गृध्रम् अपश्यन् वानराः, तदा घोरं संकल्पं चक्रुः—"सर्वान्नः सः भक्षयिष्यति" इति। यदि वयं उपविशतः उपवासं कुर्वन्तः, सः न भक्षयति, तर्हि कार्यं सफलं स्यात् शीघ्रं च सिद्धिं प्राप्स्यामः। अथ सर्वे वानरयूथपाः एतद् निश्चित्य, अङ्गदः गिरिशिखरात् अवतीर्य तं गृध्रं सम्बोधितवान्। सः उवाच—"ऋक्षराज इति बलवान् वानराधिपः मम पूर्वजः आसीत्, सः धर्मात्मा द्वौ पुत्रौ सुतौ जातौ—सुग्रीवः च वाली च। तयोः मध्ये वाली मम पिता, लोके कीर्तिमान् कर्मणा। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः दशरथस्य पुत्रः रामः, सर्वलोकस्य राजा, धनुर्धरः, दण्डकवनं प्रविष्टः। भ्रात्रा लक्ष्मणेन, भार्यया सीतया च, पितुः वचने स्थितः सः धर्ममार्गं अन्वगच्छत्। तस्य भार्या रावणेन बलात् जनस्थानात् हृता। रामस्य पितुः सखा गृध्रराजः जातायुः आसीत्। सः वायुधनुः सीतां विमानमार्गे नीतां दृष्ट्वा, रावणस्य रथं पातयित्वा मैथिलीं च स्थापयित्वा, श्रान्तः वृद्धः च रावणेन युद्धे हतः। एवं सः गृध्रः बलिना रावणेन निहतः, रामेण पूजितः परमां गतिं प्राप्नोत्। ततः रामः मम मातुलं सुग्रीवं सखा कृतवान्, सः महात्मा। सः मम पितरं हन्ति। मम पिता सुग्रीवं मन्त्रिभिः सह बद्ध्वा स्थापयामास। ततः रामेण वाली हतः, सुग्रीवः स्थापितः। एवं राज्ये प्रतिष्ठाप्य सुग्रीवः वानराणां स्वामी अभवत्, तेन वयं वानरयूथपाः प्रेषिताः। रामेण प्रेषिताः वयं सर्वत्र अन्वेषणं कृतवन्तः, किन्तु सीतां न प्राप्तवन्तः, यथा रात्रौ सूर्यरश्मीन् न पश्यति। दण्डकवनं सम्यग् अन्वेष्य, अज्ञानतः भूमौ विवृतं गुहां प्रविष्टवन्तः। मयेन निर्मितां तां गुहां प्रविश्य, राज्ञा निर्दिष्टः मासः व्यतीतः। वयं सर्वे वानरराजाज्ञायाः पालकाः, कालातिक्रमेण भीता उपवासं आश्रितवन्तः। यदि काकुत्स्थः कोपं गच्छेत्, सुग्रीवः लक्ष्मणः च, तर्हि अस्माकं जीविते न काचित् आशा अस्ति।" अथ श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे किष्किन्धाकाण्डे अष्टपञ्चाशः सर्गः। एवं वानरैः प्राणत्यागे संन्यस्तचित्तैः दुःखितैः उक्तः, सः गृध्रः अश्रुपूर्णलोचनः, स्वरेण निनदन् वानरान् प्रत्युवाच। "मम अनुजः, हे वानराः, जातायुः नाम, यं यूयं रावणेन युद्धे हतम् उक्तवन्तः। वृद्धत्वेन च छिन्नपक्षत्वेन च अहम् एतत् सहिष्णुः, अद्य तु मम बलं नास्ति भ्रातुः रिपौ प्रतिकर्तुम्। कदाचित् वृत्रहत्योत्तरकाले, विजयं कामयमानौ, अहं जातायुश्च, तेजस्विनं सूर्यं प्रतिपेदिवानौ। आकाशमार्गं महावेगेन व्याप्य, दिवं गच्छन्तौ, मध्यसूर्ये जातायुः क्षीयमानः। भ्रातरं सूर्यरश्मिभिः दग्धं दृष्ट्वा, स्नेहेन आक्रान्तः, अहं तं पक्षाभ्यां छादितवान्। मम पक्षौ दग्धौ, अहं विंध्यपर्वते पतितः, हे वानरश्रेष्ठाः, अत्र वसन् भ्रातुः वार्ता न श्रुतवान्।" एवमुक्ते जातायुषा तेन भ्रात्रा सम्पातिना, ततः अङ्गदः प्राज्ञः प्रत्युवाच। "यदि मया उक्तं जातायुषः भ्रातुः विषये श्रुतं, तर्हि यदि जानासि, तस्य राक्षसस्य वासस्थानं वद। सः अल्पदृष्टिः रावणः, राक्षसानाम् अधमः, सन्निकृष्टो वा दूरतः वा, यदि वेत्सि, तद्वद।" तदा जातायुषः ज्येष्ठभ्राता, महाबलः सम्पातिः, आत्मनः योग्यं वचनं वानरान् हर्षयन् उवाच। "अहं दग्धपक्षः गृध्रः, बलहीनः अस्मि, हे वानराः, तथापि वचसा एव रामस्य परमोपकारं करिष्यामि। अहं वरुणस्य लोकान् जानामि, विष्णोः त्रिविक्रमं च, देवानां दानवानां च युद्धानि, अमृतमन्थनं च। यत् किमपि रामस्य कार्यं, तत् मया प्रथमतः कर्तव्यम्, किन्तु वृद्धत्वेन मे तेजो हृतम्, प्राणाश्च दुर्बलाः। काचित् युवती, सर्वाभरणभूषिता, रूपसम्पन्ना, मया दृष्टा, तया पापेन रावणेन नीयमाना। सा 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति उच्चैः क्रोशन्ती, शोभनाङ्गी, भूषणानि विसृज्य, अङ्गानि कम्पयन्ती। तस्याः उत्तरीयम्, पर्वताग्रे सूर्यरश्मिसमप्रभं, तस्य राक्षसस्य श्यामगात्रे विद्युतिव यथा मेघे विराजते। रामस्य नामोच्चारणेन तां सीतां मन्ये। शृणुत, तस्य राक्षसस्य वासस्थानं वक्ष्यामि। रावणः, विश्व्रसः पुत्रः, वैश्रवणस्य भ्राता, लङ्कापुरीं वसति।