रामस्य प्रियस्य ज्येष्ठपुत्रस्य वृद्धजनप्रियस्य च यः परमं प्रियः—मम पक्षौ सूर्यरश्मिभिः दग्धौ, अतः अहं न शक्नोमि पतत्रि भवितुम्। अहं इच्छामि, हे रिपुंसूदनाः, अस्मात् पर्वतात् अवरोक्तुम्। एवं स काकुत्स्थस्य प्रियतमः, सूर्यतेजोभिर्दग्धपक्षः, पर्वतशिखरात् अवरोक्तुम् इच्छन् उक्तवान्। तस्य दुःखेन कम्पमानं वचनं श्रुत्वा, कपिसैन्यनायकाः तस्य वचने विश्वासं न कुर्वन्ति स्म, तस्य कर्मणः सन्देहात्। यदा ते कपयः उपवेशनाय उपविविशुः, तदा गृध्रं दृष्ट्वा ते मनसि घोरं संकल्पं चक्रुः—'अयम् अस्मान् सर्वान् भक्षयिष्यति।' यदि वयं उपवासं कुर्वाणाः उपविशामः, स च न अस्मान् भक्षयति, तर्हि अस्माकं कार्यं साधितं भविष्यति, शीघ्रं च सिद्धिं प्राप्स्यामः। तदा सर्वे कपिनायकाः एवं निश्चित्य, अङ्गदः पर्वतशिखरात् अवतीर्य गृध्रं प्रति वाक्यम् अभाषत। 'मम पूर्वजः ऋक्षराजः नाम बलवान् कपिराजः आसीत्, हे पक्षिन्, तस्य द्वौ धर्मात्मानौ पुत्रौ आस्ताम्। सुग्रीवः च वाली च, उभौ बलिनौ पुत्रौ, तयोः मध्ये मम पिता वाली कर्मभिः लोके विश्रुतः अभवत्। सर्वस्य लोकस्य राजा, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः महारथः रामः, दशरथस्य पुत्रः, दण्डकारण्यं प्रविष्टः। स भ्रात्रा लक्ष्मणेन सह भार्यया सीतया च, पितुः वचने स्थितः, धर्ममार्गं अन्वगच्छत्। तस्य भार्या रावणेन बलात् जनस्थानात् हृता। रामस्य पितुः सखा गृध्रराजः जटायुः नाम आसीत्। स साक्षात् सीतां वैदेहीं आकाशे नीयमानां दृष्टवान्; रावणस्य रथं पातयित्वा मैथिलीं भूमौ स्थाप्य, स वृद्धः क्लान्तः च रावणेन युद्धे हतः। एवं स गृध्रः बलिना रावणेन हतः; रामेण पूजितः स परमां गतिम् आप। ततः रामः मम मातुलं सुग्रीवं महात्मानं सखित्वं कृत्वा, मम पितरं हन्तुम् अर्हति स्म। मम पितरः सुग्रीवं मन्त्रिभिः सह बद्ध्वा स्थापयामास; तदा रामः वालिनं हत्वा सुग्रीवं स्थापयामास। एवं तेन राज्ये प्रतिष्ठापितः सुग्रीवः कपीनां स्वामी अभवत्; तेन वयं कपिश्रेष्ठाः प्रेषिताः। एवं रामेण प्रेषिताः वयम् सर्वत्र सीतां अन्वेष्टुम् आरब्धवन्तः, किन्तु न दृष्टवत्यः; यथा रात्रौ सूर्यरश्मयः न दृश्यन्ते। दण्डकारण्यं सम्यक् अन्वेष्य, अज्ञानतः भूमौ उद्घाटिते गुहायाम् प्रविष्टाः। तत्र मयेन निर्मितां गुहां प्रविश्य, राजा निर्दिष्टः कालः मासः अपि तत्र व्यतीतः। वयं सर्वे कपिराजाज्ञया नियतान् कालं अतिक्रम्य, भयात् उपवासं प्रपन्नाः। यदि काकुत्स्थः कोपं करिष्यति, सुग्रीवः लक्ष्मणः च, तर्हि अस्माकं जीविते न काचित् आशा अस्ति।' एवं दुःखितैः प्राणत्यक्तुम् उद्यतैः कपिभिः उक्तः स गृध्रः अश्रुपूर्णलोचनः, निनदितस्वरेण कपीन् प्रत्युवाच। 'मम अनुजः, हे कपयः, जटायुः नाम, यं भवन्तः रावणेन युद्धे हतं इति उक्तवन्तः। वृद्धत्वात् च पक्षच्छेदात् च, अहं तस्य श्रवणमपि सहिष्णुः, अद्य मम न शक्तिः अस्ति भ्रातुः वैरस्य प्रतिकर्तुम्। कदाचित् वृत्रहत्याया अनन्तरं, अहं च स च विजयं कामयमानौ, तेजसा युक्तं सूर्यं प्रति गतवन्तौ। आकाशमार्गं वेगेन व्याप्य, दिवं प्रति उड्डीयाव; सूर्यस्य मध्ये प्राप्ते, जटायुः शक्तिहीनः अभवत्। भ्रातरं सूर्यरश्मिभिः दग्धं दृष्ट्वा, स्नेहेन आविष्टः, अहं तं पक्षाभ्यां छादितवान्। मम पक्षौ दग्धौ, अहं विन्ध्ये पतितः, हे कपिश्रेष्ठाः; अत्र वसन्, मम भ्रातुः किमपि वार्तां न श्रुतवान्।' एवं जटायुः भ्रात्रा सम्पातेन उक्तः, तदा अङ्गदः बुद्धिमान् राजपुत्रः प्रत्युवाच—'यदि मया उक्तं जटायुः भ्रातरं प्रति श्रुतवान्, तर्हि यदि जानासि, तस्य राक्षसस्य निवासस्थानं कथय। स रावणः, दुष्टः राक्षसः, सन्निकृष्टः वा दूरस्थः वा, यदि जानासि, कथय।' तदा जटायुः ज्येष्ठभ्राता, महाबलः सम्पातिः, स्वयमुपयुक्तानि वाक्यानि कपीनां हर्षजनकानि अब्रवीत्—'अहं दग्धपक्षः गृध्रः, बलहीनः, हे कपयः; तथापि वचनेन एव रामस्य परमं उपकारं करिष्यामि। अहं वरुणस्य लोकान् जानामि, विष्णोः त्रिविक्रमं च; देवासुरयुद्धानि, अमृतमन्थनं च जानामि। यद् यत् रामस्य कार्यं कर्तव्यम्, तत् मया प्रथमं कर्तव्यम्; किन्तु वृद्धत्वेन मे तेजः हृतम्, प्राणाश्च दुर्बलाः। युवती रम्या सर्वाभरणभूषिता, मया दृष्टा रावणेन दुष्टेन ह्रियमाणा। सा 'राम! राम!' 'लक्ष्मण!' इति क्रोशन्ती, सा प्रभा, भूषणानि विसृज्य, अङ्गानि कम्पयन्ती। तस्याः पीतवस्त्रं पर्वतशिखरस्थं सूर्यप्रभं यथा, तस्य कृष्णस्य राक्षसस्य अङ्गे विद्युदिव मेघे प्रकाशते। रामस्य नामस्मरणात्, तां सीतां मन्ये। शृणुत, अहं तस्य राक्षसस्य निवासस्थानं वर्णयामि।