जटायुषः विनाशेन दशरथस्य च निधनात्, वैदेह्याः च अपहरणेन, वानराः संशयं गताः। रामस्य लक्ष्मणस्य च वनवासः सीतया सह, राघवस्य बाणेन वालिनः वधः, रामकोपेन राक्षसानां संहारः, कैकेय्या वरदानप्रसक्त्या च इयं विपर्यासः जातः। एवं दुःखितानि वचनानि उक्त्वा, भूमौ पतितान् वानरान् दृष्ट्वा, महाबुद्धिः गृध्रराजः सम्पातिः, मनसा अतिविक्षिप्तः, कृपणानि वचनानि उवाच। अङ्गदस्य वक्त्रात् उक्तानि तानि वचनानि श्रुत्वा, तीक्ष्णचूडः उच्चस्वरः गृध्रः इदं वचनम् अब्रवीत्—"कः एषः मम भ्रातुः जटायुषः, प्राणेभ्यः अपि प्रियस्य, निधनं घोषयति, येन मम हृदयम् कम्पितम्? कथं जनस्थानमध्ये राक्षसस्य च गृध्रस्य च युद्धम् अभवत्? अद्यैव चिरात् मम भ्रातुः नाम श्रुतम्। युवाभ्याम् अधोऽहम् अस्माद् गिरिकूटात् नीयताम्, यः त्वं कनिष्ठः, गुणवान्, वीर्यश्लाघ्यः च। चिरात् एषा कथा मया श्रुता, तेन तृप्तिम् उपगतोऽस्मि; तस्य विनाशं श्रोतुम् इच्छामि, हे वानरश्रेष्ठ। जनस्थाने वसतः मम भ्रातुः जटायुषः, भ्रातृमित्रस्य दशरथस्य च—किं तस्य स्थितिः? यस्य कृते रामः ज्येष्ठः पुत्रः, पितृपितामहप्रियः, एवम् अतीव प्रियः—मम पक्षौ सूर्यरश्मिभिः दग्धौ, न शक्नोमि पतन्तुम्; इच्छामि, हे रिपुघ्नाः, अस्मात् गिरिं गन्तुम्।" एवं सर्गः सप्तपञ्चाशत्तमः कीर्तिमतः वाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, श्रोतव्यः। तस्य दुःखेन कम्पितस्य गृध्रस्य वचः श्रुत्वा, वानरयूथपाः तस्य वचांसि न विश्वसन्, तस्य कर्मणा संशयं गताः। उपवासाय उपविष्टान् वानरान् गृध्रं दृष्ट्वा, तदा वानराः निश्चितवन्तः—"एषः सर्वान् नो भक्षयिष्यति। यदि वयं उपविष्टाः उपोष्य, एषः न भक्षयति, तर्हि अस्माकं कार्यं सिध्यति, शीघ्रं च सिद्धिं गमिष्यामः।" एवं सर्वे वानरयूथपाः निश्चयं कृत्वा, अङ्गदः गिरिकूटात् अवतीर्य, गृध्रं सम्बोध्य उवाच— "ऋक्षराजः नाम बलवान् वानराधिपः आसीत्, स एव मम पुण्यश्लाघ्यः पूर्वजः, तस्य द्वौ धर्मात्मनौ पुत्रौ। सुग्रीवः च वालिः च, उभौ महाबलौ, तयोः वालिः मम पिता कर्मणा लोके विश्रुतः। इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः महारथः सर्वलोकाधिपः रामः दशरथपुत्रः दण्डकवनम् प्रविष्टः। सः भ्रात्रा लक्ष्मणेन सीतया च सह, पितुः आज्ञां पालयन् धर्ममार्गे स्थितः। तस्य भार्या रावणेन बलात् जनस्थानात् हृता; रामस्य पितृमित्रः गृध्रराजः जटायुः आसीत्। सः वैदेह्याः अपहरणं दृष्ट्वा, रावणस्य रथं भूमौ पातयित्वा मैथिलीं च स्थापयित्वा, श्रान्तः वृद्धः च, रावणेन युद्धे निहतः। एवं सः गृध्रः बलिनः रावणेन हतः, रामेण पूजितः, परमां गतिं प्राप्तः। ततः रामः मम मातुलेन सुग्रीवेण मैत्रीं अकरोत्; तेनैव मम पितुः वधः कृतः। मम पितरं सुग्रीवेण मन्त्रिभिः सह बद्ध्वा, रामेण वालिः हतः, सुग्रीवः स्थापितः। तेन एव राज्ये प्रतिष्ठापितः सुग्रीवः वानराधिपतिः अभवत्; तेन वयं वानरश्रेष्ठाः प्रेषिताः। एवं रामेण प्रेषिताः वयं सर्वत्र अन्वेषणं कृतवन्तः; न तु सीतां दृष्टवन्तः, यथा रात्रौ सूर्यकान्तिं न पश्येत्। दण्डकवनं सम्यक् अन्वेष्य, अनवधानात् पातालमुखं विवृतं गुहां प्रविष्टाः। अन्वेषणार्थं तां मायया निर्मितां गुहां प्रविश्य, राज्ञः निर्दिष्टः कालः मासः अपि अतीतः। वयं सर्वे वानरराजाज्ञया कालातिक्रमात् भयात् उपवासं समाश्रिताः। यदि काकुत्स्थः कोपं करिष्यति, सुग्रीवः लक्ष्मणः च सह, तर्हि अस्माकं जीविते न किंचित् आशा।" एवं सर्गः अष्टपञ्चाशत्तमः कीर्तिमतः वाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, श्रोतव्यः। एवं वानरैः प्राणत्यागं संकल्प्य दुःखितैः उक्तः, स गृध्रः अश्रुपूर्णलोचनः, उच्चस्वरेण प्रत्युवाच— "मम कनिष्ठः भ्राता, हे वानराः, जटायुः नाम, यं यूयं रावणेन युद्धे हतं उक्तवन्तः। वृद्धत्वात् पक्षच्छेदात् च, तदपि श्रोतुम् अशक्नुवन्, अद्य न मम शक्तिः भ्रातृशत्रोः वैरं प्रतिकर्तुम्। पूर्वं वृत्रवधे कृतवति, विजयकामौ अहम् अपि भ्राता च, तेजसा युक्तं सूर्यं प्रति गतवन्तौ। आकाशमार्गं महावेगेन व्याप्य, दिवं प्रति उड्डयाव; मध्यं प्राप्ते सूर्ये, जटायुः क्षीणवेगः अभवत्। भ्रातरं तं सूर्यरश्मिभिः दग्धं दृष्ट्वा, स्नेहात् अहम् स्वपक्षाभ्यां तं आच्छाद्य, स्वयम् दग्धपक्षः विंध्यपर्वते पतितः। अत्र निवसन्, मम भ्रातुः किंचित् अपि वार्तां न शृणोमि।" एवं सम्पातिना उक्ते, बुद्धिमान् अङ्गदः प्रत्युवाच।