एवं सर्वान् देवान् शप्त्वा सा देवी पृथिवीं अपि शप्तवती—"हे पृथिवि, एकरूपा न भविष्यसि, बहुभार्यकत्वं प्राप्स्यसि" इति। तस्याः शापेन मनः समाकुला सा पृथिवी, पुत्रसुखं न लप्स्यसे, यतो मम पुत्रं न वाञ्छसि, मां च कोपयसि इति अपि उक्तवती। एतेन शापेन सर्वे देवाः क्लिष्टाः अभवन्। ततः देवानाम् ईश्वरः साक्षात् देवराजः, वरुणस्य रक्षितं दिशं प्रति प्रस्थितवान्। तत्र गत्वा महादेवः शिवः हिमवतः शिखरे, उत्तरे पार्श्वे, पार्वत्या सह महान् तपः आस्थाय स्थितवान्। एवं पर्वतनन्दिनी देवी यथावत् रामाय कथां निवेदयामास—"एषा कथा मया त्वयि निगदिता, हे राम। अद्य त्वं लक्ष्मणेन सह गङ्गायाः उत्पत्तिं मम वचः शृणु।" एवमेतस्मिन्नेव समये, यदा स भगवान् तपस्यन् आसीत्, तदा सर्वे देवाः, इन्द्राग्निप्रमुखाः, प्रजापतिं पितामहम् उपगम्य, स्वसेनापतेः अभिलाषेण उपविष्टाः। तत्र सर्वे देवाः, इन्द्राग्निप्रमुखाः, भगवन्तं पितामहं प्रणम्य, इदं वचनम् ऊचुः—"भगवन्, यं सेनापतिं त्वया पूर्वं नियुक्तम्, सः स्वपत्नी सहितः कठोरं तपः आचरति। यत् लोकरक्षार्थं कर्तव्यं, तत् त्वं सम्यक् व्यवस्थापय; त्वमेव नः परायणम्।" तदा देववचः श्रुत्वा पितामहः सर्वलोकपितामहः, अमरान् सान्त्वयन्, मधुरं वचनम् अब्रवीत्—"या पर्वतनन्दिनी उक्तवती, सा वाणी स्वपत्नीजनानां न युक्ता; सा शुद्धा, सत्यं च, न संशयः। एषा दिव्या गङ्गा, या अग्निना गर्भं धारयिष्यति, सैव देवसेनापतिं शत्रुनाशिनं जनयिष्यति। हिमवत्पुत्र्याः ज्येष्ठा कन्या तं पुत्रं पूजयिष्यति; सः उमया अपि निःसंशयं पूजितः भविष्यति।" एवं वचः श्रुत्वा, हे रघुनन्दन, सर्वे देवाः तुष्टाः, पितामहं प्रणम्य, पूजयामासुः। ततः सर्वे देवाः कैलासं रत्नमयं परमं गत्वा, पुत्रलाभार्थम् अग्निं नियुक्तवन्तः। ते अग्निं प्रार्थयामासुः—"भगवन्, अस्माकं कार्यं साधय; तव तेजः गङ्गायाम् विसृज।" अग्निः देवेषु प्रतिज्ञां कृत्वा, गङ्गां उपगम्य, उवाच—"देवि, गर्भं धारय; एषः देवेषु प्रियतमः।" तद्वचनं श्रुत्वा सा गङ्गा दिव्यरूपं धारयामास। तस्याः महात्मन्याः तेजसा, अग्नेः तेजः सर्वतो दिशः प्रसृतम्। ततः अग्निः सर्वतः गङ्गां अभिषिञ्चत्; सर्वाः गङ्गानद्यः पूर्णाः अभवन्। तदा गङ्गा सर्वदेवसंघं प्रति उवाच—"भगवन्, तव जातं तेजः मया धारयितुं न शक्यते।" अग्निना दग्धा, भग्नचेतना सा, अग्निना, यः सर्वदेवहोत्राणां ग्राही, इत्युक्ता—"एषः गर्भः अत्र हिमवतः शिखरे स्थाप्यताम्।" गङ्गा अग्निवचनं श्रुत्वा, तं दीप्तिमन्तं गर्भं विससर्ज। ततः, हे पापविनाशिन्, सः महातेजाः गर्भः गङ्गातो निःसृत्य, सुवर्णसदृशदीप्त्या विराजमानः अभवत्। सः सुवर्णमिव दीप्तिमान् गर्भः पृथिवीं प्राप्तः; तथा अतिशयदीप्तिमान् रूप्यं, ताम्रं, कृष्णायसः अपि तस्य तीक्ष्णत्वात् उत्पन्नम्। तत्र तस्याः मलः त्रपुसीसकः अभवत्; पृथिवीं प्राप्त्वा विविधानि धातवः अभिवृद्धाः। यदा सः तेजस्वी गर्भः न्यस्तः, तदा सर्वं वनं पर्वतैः परिवृतं सुवर्णमयं अभवत्। तस्मात् कालात् तत् स्थलं 'जातरूप' इति विख्यातम्; सर्वे तत्र तृणानि, वृक्षाः, लता, गुल्माश्च सुवर्णमयाः अभवन्। अनन्तरं, देवाः इन्द्रवायुभिः सहिताः, कृतिकाः तं जातं शिशुं पोषयितुं नियुक्तवन्तः। ते कृतिकाः उत्तमसंधिं कृत्वा, दृढनिश्चयाः, ऊचुः—"सः अस्माकं सर्वेषां पुत्रः।" तदा सर्वे देवाः ऊचुः—"सः कार्तिकेयः नाम भविष्यति; सः त्रिषु लोकेषु अस्माकं पुत्रत्वेन कीर्तिं प्राप्स्यति, न संशयः।" एवं वचः श्रुत्वा, तं दीप्तिमन्तं गर्भप्रवाहात् उत्पन्नं, तेजसा समन्वितं, अग्निसदृशं, देवाः अभिषिञ्चन्। तं स्कन्दमिति देवाः तस्य प्रवाहात् उत्पत्तेः कारणात् अकथयन्; सः कार्तिकेयः, महाबाहुः, अग्निसमप्रभः अभवत्। ततः कृतिकानां उत्तमं क्षीरं प्रादुरभवत्; षड्भिः मुखैः सः षड्भिः स्तनैः क्षीरं पिबन्, एकेनैव दिने, शिशुत्वे अपि, स्वबलात् दानवसेनानिकानि जितवान्। ततः सर्वे अमराः, अग्निप्रमुखाः, तं महातेजसं देवसेनापतित्वेन अभिषेचयन्। एवं, हे राम, गङ्गायाः सम्पूर्णमुत्पत्तिं, शुभस्य शिशोः जन्मकथां च मया तव सम्यक् निवेदिता। हे ककुत्स्थ, यः मनुष्यः पृथिव्यां कार्तिकेयभक्तः स्यात्, सः पुत्रपौत्रसम्पन्नः स्कन्दलोकं प्राप्स्यति। इति श्रीमद्वाल्मीकि-रामायणे बालकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः समाप्तः। अष्टात्रिंशः सर्गः आरभ्यते।