ते सर्वे वानरश्रेष्ठाः अंगदं परितः समावृत्य, व्रतपरायणतया प्राणत्यागाय निश्चिताः, वालिसूनोः वचनं विज्ञाय, एकचित्ताः अभवन्। ततः सर्वे वानरश्रेष्ठाः, पूर्वदिशं समालोक्य, नदीतीरे कुशासनानि उपवेश्य, जलं स्पृष्ट्वा, सहैव उपविविशुः। मृत्युम् अभिलषन्तः ते वानरश्रेष्ठाः, "एतत् उचितम्" इति उक्त्वा, रामस्य अरण्यवासं, दशरथस्य निधनं च स्मृत्वा, मनसा शोकमग्नाः अभवन्। जनस्थानवधं, जटायोः वधं, सीताहरणम्, वालिनः निधनं, रामकोपात् वानराणां संत्रासं च स्मरन्तः, परस्परं दुःखेन व्याकुलाः अभवन्। तदा गिरिशृङ्गसदृशाः बहवः वानराः भूमौ पतिताः, तेषां महाशब्देन स एव पर्वतः नभसि मेघघोषेण प्रतिध्वनितः इव अभवत्। एवम् एकस्मिन्नेव स्थले गिरिसानौ सर्वे वानराः पक्षिराजः च उपविष्टाः सन्, ततः तत्र कश्चन बलवीर्यसम्पन्नः, दीर्घायुष्मान्, जटायोः भ्राता सम्पातिनामकः गृध्रः आगतः। स महाविन्ध्यस्य गुहात् निर्गत्य, वानरान् उपविष्टान् दृष्ट्वा, हर्षपूर्णः वचनम् अब्रवीत्— "नूनम्, नियतिः एव लोके स्वकर्मणा जनान् नियच्छति; एवं मम भोजनम् चिरकालानन्तरम् प्राप्तम्।" स पक्षी वानरान् निरीक्ष्य, "एतान् मृतवानरान् एकैकशः खादिष्यामि," इति वचनम् उक्तवान्। तस्य पक्षिणः तानि वाक्यानि श्रुत्वा, भोजनलुब्धस्य, अंगदः महतीं व्यथां प्राप्य, हनूमन्तम् इदं वचनम् अब्रवीत्— "पश्य, सीतायाः दैवयोगेन, यमः स्वयं वानरविनाशाय अत्र प्राप्तः। रामस्य कार्यं न सम्पन्नम्, न च राजाज्ञा पूर्णा; अयम् अकल्पितः विनाशः वानराणाम् अप्रतिपन्नः।" "वैदेह्याः कृते, जटायुः पक्षिराजः कर्म कृतवान्; तत्र तेन यत् श्रुतम्, तत् सर्वम् उक्तम्। एवं सर्वे प्राणिनः, पशुरूपिणः अपि, रामप्रियं कुर्वन्ति, यथा वयं प्राणान् त्यक्तवन्तः। स्नेहात् कृपयाऽपि, परस्परं सहाय्यं कुर्वन्ति; अतः सेवायै प्राणत्यागः अपि स्वीकृतः। धर्मज्ञः जटायुः रामप्रियं कृतवान्; वयं अपि राघवस्य कृते क्लान्ताः प्राणान् त्यक्तवन्तः।" "वनम् प्रविष्टाः वयं मैथिलीं न पश्यामः; पक्षिराजः तु धन्यः, यः रावणेन संग्रामे हतः, सुग्रीवभयात् विमुक्तः, परमां गतिम् प्राप्तवान्। जटायोः च दशरथस्य च नाशेन, वैदेह्याः च हरणेन, वानराः संशयं गताः। रामलक्ष्मणयोः सीतया सह वनवासः, राघवबाणेन वालिवधः, राक्षसानां रामकोपेन विनाशः, कैकेय्या वरदानात् एष विपर्यासः।" एवं दुःखितवचनानि उक्त्वा, भूमौ पतितान् वानरान् दृष्ट्वा, महात्मा सम्पातिः पक्षिराजः, मनसा अतिदुःखितः, कृपणं वचनम् अब्रवीत्। अंगदस्य वाक्यं श्रुत्वा, तीक्ष्णचूडः, घोरस्वरः सः गृध्रः, तद्वचनम् उक्तवान्— "कः एष मम भ्रातुः जटायुषः, प्राणेभ्यः अपि प्रियस्य, निधनं स्वरेण घोषयति, मम हृदयं कम्पयन्? कथं जनस्थाने राक्षसस्य पक्षिणः च युद्धम् अभवत्? अद्यैव चिरात् भ्रातुः नाम श्रुतम्।" "अहं त्वया, कनिष्ठेन, धर्मज्ञेन, वीर्यश्लाघ्येन, अस्मात् गिरिकूटात् अवारोपितुं इच्छामि। दीर्घकालानन्तरम् एष वृत्तान्तः मया श्रुतः, तस्य निधनं विस्तरशः श्रोतुम् इच्छामि। जनस्थाने वसतः भ्रातुः जटायुषः, तस्य च सखा दशरथः कथं अस्ति? यस्य कृते रामः, ज्येष्ठः प्रियः पुत्रः, वृद्धप्रियः, एवम् अतिप्रियः अस्ति—अहं तु सूर्यरश्मिभिः दग्धपक्षः, न शक्नोमि उड्डयितुं; अहम्, हे रिपुंसूदनाः, अस्मात् गिरितः अवारोपितुं इच्छामि।" एवं सम्पूर्णे सप्तपञ्चाशत्तमे सर्गे, पवित्रे वाल्मीकि-रामायणे, किष्किन्धाकाण्डे, सप्तपञ्चाशत्तमः सर्गः आरभ्यते। तस्य दुःखभिन्नस्वरस्य पक्षिणः वचनं श्रुत्वा, वानरवीराः तस्य वचने विश्वासं न कुर्वन्ति, तस्य आचरणात् सन्देहं जग्मुः। उपवासस्थितान् वानरान् दृष्ट्वा, सः गृध्रः तान् सर्वान् खादिष्यति इति वानराः कठोरनिश्चयम् अकुर्वन्। यदि वयम् उपविष्टाः सन्, सः अस्मान् न खादति, तर्हि अस्माकं कार्यं सिध्यति, शीघ्रं च सिद्धिं प्राप्स्यामः इति निश्चित्य, सर्वे वानरश्रेष्ठाः तं निर्णयं कृतवन्तः। ततः गिरिशृङ्गात् अवतीर्य, अंगदः तं गृध्रं प्रति वचनम् अब्रवीत्— "ऋक्षराजः नाम बलवान् वानरराजः आसीत्; सः मम पूर्वजः, पक्षिन्, तस्य द्वौ धर्मात्मानौ पुत्रौ आस्ताम्। सुग्रीवः च वालिः च, उभौ महाबलौ, तयोः मध्ये वालिः मम पिता, कर्मणा लोके प्रसिद्धः।" "सर्वस्य लोकस्य राजा, महायशाः, इक्ष्वाकुवंशसम्भूतः, रामः दशरथस्य पुत्रः, दण्डकारण्यं प्रविष्टः। सः भ्रात्रा लक्ष्मणेन, भार्यया सीतया च, पित्राज्ञां पालयन् धर्मपथे स्थितः। तस्य भार्या जनस्थानात् रावणेन बलात् हृता; रामस्य पित्र्यसखः पक्षिराजः जटायुः नाम।