तदा दुःखिताः कपयः, तस्याः दुःखस्य कारणं विचिन्त्य, नेत्राभ्यां उष्णं जलं अश्रूणि मुमुचुः। केचन सुग्रीवम् उपालप्य, केचन वालिनं स्तुत्वा, तं दुःखं व्यक्तवन्तः। सर्वे कपयः अंगदं परितः संहत्य, मृत्युप्रयाणं व्रतं कर्तुं निश्चितवन्तः; अंगदस्य वाक्यं ज्ञात्वा, सर्वे प्रमुखाः कपयः, पूर्वाभिमुखाः, नदीतटे कुशासनं उपविष्टाः, जलं स्पृष्ट्वा एकत्र समासीनाः। मृत्युम् इच्छन्तः श्रेष्ठाः कपयः, 'एषा युक्ता स्थिति:' इति उक्त्वा, रामस्य वनवासं, दशरथस्य निधनं च स्मृत्वा, तं दुःखं अनुभवन्। जनस्थानस्य वधं, जटायोः हत्या, सीताया अपहरणं, वालिनः निधनं, रामस्य कोपात् कपिभयम् च, सर्वे स्मृतवन्तः। तदा पर्वतसमानाः कपयः भूमौ शयाना अभवन्; तेषां महाशब्देन पर्वतः निनादितः, यथा मेघनादेन आकाशः। एवं पञ्चपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्। तत्र पर्वतशिखरे सर्वे कपयः तथा गृध्रराजः उपविष्टाः। तत्र गृध्रः सम्पतिः नाम, बलपराक्रमविख्यातः, दीर्घजीवी, जटायोः भ्राता, आगतम्। स महाविन्ध्यगुहात् निर्गत्य, कपीन् तत्र उपविष्टान् दृष्ट्वा, हर्षपूर्णः वाक्यम् उवाच। 'नूनं पुरुषस्य भाग्यं स्वनियमेन वर्तते; यथा, मम भोजनार्थं कपीः दीर्घकालानन्तरं प्राप्ताः।' 'मृतान् कपीन् एकैकं खादिष्यामि,' इति गृध्रः कपीन् निरीक्ष्य उक्तवान्। तस्य वाक्यं श्रुत्वा, भोजनलोभेन, अंगदः विषण्णः हनुमन्तं प्रति उवाच। 'पश्य, सीतायाः भाग्येन, यमः स्वयं कपीनां विनाशाय आगतः।' 'रामस्य कार्यं न सम्पन्नम्, न च राजाज्ञा पूर्णा; अप्रत्याशितं विपत्तिः अज्ञानात् कपीनां प्राप्ता।' वैदेह्याः स्नेहेन, जटायुः गृध्रराजः तद् कार्यं कृतवान्; तत्र यद् श्रुतम्, तद् सम्पूर्णम् आख्यातम्। एवं सर्वे जन्तवः, पशुरूपे अपि जाताः, रामस्य प्रियतया, प्राणान् त्यजन्ति, यथा वयम्। स्नेहदया प्रेरिताः, परस्परं सहाय्यम् कुर्वन्ति; अतः सेवायै, प्राणत्यागः स्वेच्छया क्रियते। धर्मज्ञः जटायुः रामस्य प्रियतया तद् कार्यं कृतवान्; राघवस्यार्थे वयम् अपि श्रान्ताः प्राणान् त्यक्तवन्तः। वने प्रविष्टाः वयम् मैथिलीं न पश्यामः; गृध्रराजः तु सौभाग्यशाली, रावणेन संग्रामे हतः, सुग्रीवभयात् मुक्तः, परमं स्थानम् प्राप्तः। जटायोः तथा दशरथस्य विनाशेन, वैदेह्याः अपहरणेन, कपयः संशयं प्राप्तवन्तः। रामलक्ष्मणयोः वनवासः, सीतया सह, वालिनः राघवबाणेन वधः, सर्वेषां राक्षसाणां रामकोपेन विनाशः, कैकेय्या वरदानेन विकारः—एवं सर्वं स्मृत्वा, दुःखितं वचनं उक्त्वा, कपीनां भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, गृध्रराजः सम्पतिः, व्याकुलचित्तः, करुणं वाक्यं प्राह। अंगदस्य वाक्यं श्रुत्वा, तीक्ष्णचूडः, महाशब्दः गृध्रः, वाक्यं उवाच—'कः एषः मम भ्राता जटायुः, प्राणादपि प्रियः, तस्य निधनं घोषयति, हृदयम् कम्पयन्?' 'कथं जनस्थानस्थले राक्षसस्य गृध्रस्य च युद्धं अभवत्? अद्य दीर्घकालानन्तरं भ्रातुः नाम श्रुतम्।' 'अहम् इच्छामि, युवाभिः, यः कनिष्ठः, धर्मज्ञः, वीर्यश्लाघ्यः, पर्वतस्थात् अधः नीतः भवेत्।' 'दीर्घकालानन्तरं तेन आख्यानेन तुष्टः अस्मि; तस्य विनाशं कथय, कपिश्रेष्ठ।' 'मम भ्राता जटायुः जनस्थाने निवसन्, तस्य मित्रं दशरथः—कथा तस्य स्थितिः?' 'यस्य रामः, ज्येष्ठः प्रियः पुत्रः, वृद्धानां प्रियः, तस्य प्रियतमा—मम पक्षौ सूर्यरश्मिभिः दग्धौ, अहम् उड्डीर्तुं न शक्नोमि; इच्छामि, शत्रुनाशकाः, पर्वतस्थात् अधः गन्तुम्।' सप्तपञ्चाशः सर्गः श्रूयताम्। तस्य दुःखेन भिन्नं वाक्यं श्रुत्वा, कपिसेनानायकाः तस्य वचने विश्वासं न कृतवन्तः, तस्य कर्मणः कारणात् संशयं कृतवन्तः। गृध्रं उपविष्टं दृष्ट्वा, कपयः उपवासं कृत्वा, 'सर्वान् खादिष्यति,' इति दृढनिश्चयं कृतवन्तः। यदि उपविष्टान् न खादति, तर्हि कार्यं सिद्धं, शीघ्रं सफलताम् प्राप्तः। ततः सर्वे कपिसेनानायकाः एवं निश्चयं कृतवन्तः। अंगदः पर्वतशिखरात् अवतीर्य, गृध्रं प्रति उवाच। 'ऋक्षराजः नाम बलवान् कपिराजः आसीत्; स मम पूर्वजः, गृध्र, तस्य द्वौ पुत्रौ धर्मिष्ठौ।' 'सुग्रीवः च वालिः च, उभौ बलवन्तौ पुत्रौ; वालिः मम पिता, कर्मणा प्रसिद्धः।' 'सर्वभूतस्य राजा, इक्ष्वाकुवंशस्य महारथी, रामः दशरथस्य पुत्रः, दण्डकवनं प्रविष्टः।' 'लक्ष्मणेन सह, सीतया च, पितुः आज्ञया, धर्मपथे स्थितः।' इति कथा सुसंहतया, शुद्धया, श्रद्धया, संस्कृतेन संप्रवृत्ता।