अथाङ्गदः अत्यन्तदुःखितः स्वमन्त्रदोषं चिन्तयन्, हृदि विषादेन व्याकुलः इति मनसि न्यवेशयत्—यः पुत्रः, गुणवान् वा निर्गुणो वा, तस्यैव राज्ये प्रतिष्ठा भवितव्या; कथं खलु सुग्रीवः शत्रुवंशसमुत्पन्नं मां जीवितुम् अनुमन्येत? मम मन्त्रः भग्नः, कार्येऽपि प्रमादो जातः, बलं च मम विहीनं, समर्थनं च नास्ति; एवं किं प्रकारेण अहं किष्किन्धायाम् दुर्बलः, अनाथः, जीवितुं शक्नोमि? सुग्रीवः तु निर्दयः, कपटी, निःस्नेहश्च; स राज्यस्य कृते मां रहसि दण्डेन बन्धनेन च पीडयेत्। तव तु मम बन्धनं चावमाननं च मृत्युपर्यन्तोपवासात् अपि दुःखतरम्; अतः सर्वे वानराः मां अनुमन्यन्तां, भवन्तः स्वगृहं प्रतियान्तु। अहं व्रतानुग्रहेण प्रतिजाने युष्माभिः नगरीं न यास्यामि; अत्रैव उपवासनं कृत्वा प्राणान् त्यक्ष्यामि, मरणमेव मे श्रेयः। राजानं च तस्य कुशलं च यथाविधि निवेदय; तौ च महाबलौ राघवौ यथाविधि अभिवादय। मम भ्रातरं कनिष्ठं सुग्रीवं वानरेश्वरं मम नाम्ना अभिवाद्य, मातरं च रुमां च मम कुशलं निवेदय। तथा मम मातरं तारां च सान्त्वय; सा स्वभावतः पुत्रनिष्ठा, दयालुः, तपस्यनिष्ठा च। सैव हि मम विनाशं श्रुत्वा नूनं प्राणान् त्यक्ष्यति। इति उक्त्वा, वृद्धान् प्रणम्य, अङ्गदः दुःखितः रुदन् कुशशय्यायाम् उपाविशत्; तत्र च शोकाकुलाः वानरश्रेष्ठाः अपि तं दृष्ट्वा रुरुदुः। तेषां नेत्रेभ्यः दुःखात् उष्णसलिलधाराः स्रवन्ति स्म; केचन सुग्रीवं निन्दन्ति, केचन वालिनं स्तुवन्ति। ते सर्वे अङ्गदं परिवृत्य, तस्य वचनं निशम्य, प्राणत्यागव्रतम् अङ्गीकुर्वन्तः, पूर्वदिशं प्रेक्ष्य, सरित्पुलिने कुशेषु उपविविशुः, आपः स्पृष्ट्वा। मृत्युम् इच्छन्तः, वानरश्रेष्ठाः, 'एष धर्म्यः मार्गः' इति उच्चैः वदन्तः, रामस्य वनवासं, दशरथस्य निधनं च स्मरन्ति स्म। तदनन्तरं जनस्थानवधं, जटायुषः वधं, सीताहरणं, वालिनः मरणं, रामकोपात् उत्पन्नं वानराणां भीतिं च चिन्तयन्तः स्म। वानराः पर्वतशृङ्गसदृशाः भूत्वा, भूमौ शयाना, तेषां रोधनध्वनिना पर्वतः मेघनिनादेन आकाशं यथा प्रतिनिनादयत्। एवं च षट्पञ्चाशदधिके षष्ठितमे सर्गे श्रोतव्ये, सर्वे वानराः तत्रैव पर्वतस्यानुच्छ्रये उपविष्टाः, तत्रैव वानराः गृध्रराजः च आगतः। स तु गृध्रः सम्पातिनामकः, महाबलपराक्रमसम्पन्नः, दीर्घायुष्मान् जटायुषः भ्राता, तत्र समुपसन्नः। स महाविन्ध्यगुहात् निष्क्रान्तः, वानरान् तत्र उपविष्टान् दृष्ट्वा, हृष्टः वचनमिदं अब्रवीत्—"नूनं पुरुषः स्वकर्मणि नियतः; एवं हि दीर्घकालात् मम भाग्यवशात् एष भोजनसङ्घः प्राप्तः।" स तु गृध्रः, वानरान् निरीक्ष्य, "इमान् मृतवानरान् एकैकशः खादिष्यामि" इति व्याहरत्। एवं तस्य गृध्रस्य लोभेन उक्तं श्रुत्वा, अङ्गदः दुःखितः हनूमन्तम् इदं वचनम् अब्रवीत्—"पश्य, सीतायाः दैवयोगेन, यम एव वानरविनाशाय अत्र समागतः। रामस्य कार्यं न सिद्धम्, न च राजाज्ञा पूर्णा; अप्रत्याशितं व्यसनं वानराणाम् आगतम्। वैदेह्याः स्नेहेन जटायुः गृध्रराजः यद् अत्र उक्तम्, तत् सम्यक् श्रुतम्। एवं सर्वे प्राणी, यद्यपि तिर्यग्योनिषु जाताः, रामस्य प्रियतमे कार्ये आत्मानं त्यजन्ति। स्नेहकारुण्यवशात् परस्परं सहाय्यं कुर्वन्ति, तस्मात् सेवायै आत्मन्यपि त्यागः कर्तव्यः। धर्मज्ञः जटायुः रामस्य प्रियम् अकरोत्; वयम् अपि राघवस्य कृते श्रान्ताः प्राणान् त्यक्तवन्तः। अरण्ये प्रविष्टाः स्म, मैथिलीं न पश्यामः; स गृध्रराजः तु सौभाग्यशाली, यः रावणेन संग्रामे हतः, सुग्रीवभीतेः विमुक्तः, परमां गतिं प्राप्तः।" "जटायुषः च दशरथस्य च विनाशे, वैदेह्याः च हरणे, वानराः सन्देहे पतिताः। रामलक्ष्मणयोः सीतया सह वनवासः, राघवस्य बाणेन वालिनः वधः, राक्षसानां रामकोपेन विनाशः, कैकेय्याः वरदानकृतं विकारं च स्मरन्तः स्म।" इति दुःखितः अङ्गदः इत्येवमुक्त्वा, वानरान् भूमौ पतितान् दृष्ट्वा, महात्मा गृध्रराजः सम्पातिः, मनसा अतिशयक्लिष्टः, करुणं वचनमिदं अब्रवीत्। अङ्गदस्य वक्त्रात् उक्तं वचनं श्रुत्वा, तीक्ष्णचूडः उच्चस्वरः गृध्रः वचनमिदं उवाच—"कः एष मम भ्रातुः जटायुषः, यः प्राणेभ्यः अपि प्रियः, निधनं घोषयति, येन मम हृदयं कम्पितम्? कथं जनस्थाने संग्रामः अभवत् राक्षसस्य गृध्रस्य च? अद्यैव चिरात् मम भ्रातुः नाम श्रुतम्।" "युष्माभिः, युवाभिः, गुणवताम् वीर्यशालिभिः, मम एतस्मात् पर्वताद् अवरोहणं कर्तुं इच्छामि। दीर्घकालात् इदानीं तेन वृत्तान्तेन तुष्टः अस्मि; तस्य निधनं श्रोतुम् इच्छामि, हे वानरश्रेष्ठ। मम भ्राता जटायुः जनस्थाने वसन्, तस्य च सखा दशरथः—कथं स इति?