अथ तस्मिन्नेव काले महातेजस्वी कार्तिकेयः अग्नितः उत्पन्नः। ततः देवाः ऋषिसंघैः सह उमा-शिवौ सम्यक् पूजयामासुः। तान् परमभक्त्या, अत्यन्तं प्रसन्नचित्ताः, पूजयित्वा, गिरिपुत्री देवताभ्यः इदं वचनम् उवाच। सा क्रोधेन, रक्तलोचनाः, सर्वान् देवतान् शप्त्वा अब्रवीत्— "यद्यपि अहं पुत्रार्थं युक्ता, तत्रापि निवारिता अस्मि।" "अतः आरभ्य, स्वपत्नीषु पुत्रोत्पत्तिं न प्राप्स्यथ; युष्माकं पत्न्यः अपुत्राः स्युः।" एवं सर्वान् देवतान् शप्त्वा, सा पृथिवीं अपि शप्त्वा उवाच— "हे पृथिवि, एकरूपा न भविष्यसि; बहुपत्नीकृताः स्याः।" "यस्य मनः मोहितं, तस्य पुत्रसुखं न लभ्यते; मम पुत्रं न इच्छसि, अतः मां रुष्टवती।" एवं सर्वान् देवतान् शप्त्वा, तेषां दुःखितान् दृष्ट्वा, देवेशः तदा वरुणरक्षितं दिशं प्रति प्रस्थितः। तत्र गत्वा, महेशः हिमवतः शिखरे, उत्तरे पार्श्वे, देवीसहितः तपश्चर्यां अकरोत्। हे राम, एषा कथा गिरिपुत्र्या तव प्रति कथिता; अधुना लक्ष्मणेन सह मम वचनं शृणु— गङ्गायाः उत्पत्तिकथाम् अहं वक्ष्यामि। एवं सप्तत्रिंशोऽध्यायः श्राव्यः। तस्यां तपः कुर्वति भगवति, देवाः इन्द्राग्निप्रमुखाः, ब्रह्माणं समीपं आगच्छन्, सेनापतिं इच्छन्तः। ततः सर्वे देवाः, इन्द्राग्निप्रमुखाः, ब्रह्माणं नमस्कृत्य, इदं वचनं ऊचुः। "हे देव, सेनापतिः यं त्वया नियुक्तः, सः स्वपत्नीया सह घोरं तपः करोति।" "यद् लोकहिताय कर्तव्यं, तत् विधेयम्; त्वं धर्मज्ञः, अस्माकं परमाश्रयः।" देवानां वचनं श्रुत्वा, ब्रह्मा सर्वलोकपिता, अमृतान् सौम्यवाक्यैः सान्त्वयित्वा, इदं वचनं अब्रवीत्। "यद् गिरिपुत्र्या उक्तम्, तत् स्वपत्नीषु जीवेषु न उचितम्; तस्याः वचनं शुद्धं सत्यम्, न संशयः।" "एषा दिव्या गङ्गा, यत्र अग्निः पुत्रं जनयिष्यति, सेनापतिं देवतानां, शत्रुनाशनम् धारयिष्यति।" "सर्वप्रथमं गिरिराजस्य कन्या तं पुत्रं पूजयिष्यति; सः उमया महत् सम्मानितः भविष्यति।" इत्येवं श्रुत्वा, हे रघुनन्दन, सर्वे देवाः, कृतार्थाः, ब्रह्माणं नमस्कृत्य पूजयामासुः। ततः सर्वे देवाः, रत्नमयकैलासं गत्वा, पुत्रार्थं अग्निं नियुक्तवन्तः। "हे देव, अस्माकं कार्यं साधय; तव तेजः गङ्गायां विसृज, गिरिपुत्र्यां।" इत्येवं देवैः प्रतिज्ञाय, अग्निः गङ्गां उपगम्य, उवाच— "हे देवी, गर्भं धारय; एषः देवतानां प्रियः।" तस्याः वचनं श्रुत्वा, सा दिव्यरूपं धारयामास; तस्याः महत्त्वं दृष्ट्वा, अग्नेः तेजः सर्वदिक् प्रवृत्तम्। ततः, हे रघुनन्दन, अग्निः सर्वतः देवीं अभिषिञ्चत्, गङ्गायाः सर्वस्रोतांसि पूर्णानि अभवन्। ततः गङ्गा सर्वदेवसंघं प्रति उवाच— "हे देव, तव उद्भूतं तेजः धारयितुं न शक्नोमि।" अग्नितेजसा दग्धा, मनसा व्यथिता, गङ्गा अग्निना, देवहविसंप्रदायिना, उपाहिता। "एषः गर्भः हिमवतः पार्श्वे स्थाप्यताम्।" इत्येवं अग्नेः वचनं श्रुत्वा, गङ्गा तं अतितेजस्वी गर्भं विसृज्य। हे निष्पाप, महाबलः तेजस्वी गर्भः तस्याः स्रोतः प्रविष्टः; तस्मात् उद्भूतं सुवर्णसमप्रभं दीप्तम्। सूर्यसदृशं सुवर्णं भूमिं प्राप्तम्; अपरिमितं तेजस्वी रजतम् अपि, तस्याः तीक्ष्णतया ताम्रं कर्ष्णायसम् अपि उत्पन्नम्। तत्र तस्याः मलं यः, तद् त्रपं सीसकं अभवत्; भूमिं प्राप्त्वा, विविधधातवः अभिवृद्धाः। तेजसि गर्भे निक्षिप्ते, सर्वं वनं पर्वतैः परिवृतं सुवर्णमयं अभवत्। ततः आरभ्य, हे राघव, 'जातरूप' इति प्रसिद्धम्; अग्निसमप्रभं सुवर्णं, तत्र सर्वे तृणानि, वृक्षाः, लताः, गुल्माः सुवर्णमयाः अभवन्। ततः देवाः, इन्द्रवायुसंहैः सह, कृतिकाः तं जातं बालं पालयितुम् नियुक्तवन्तः। उत्तमं संकल्पं कृत्वा, कृतिकाः, दृढनिश्चयाः, ऊचुः— "सः सर्वासां पुत्रः।" ततः सर्वे देवाः ऊचुः— "सः कार्तिकेयः इति प्रसिद्धः भविष्यति; त्रैलोक्ये अस्माकं पुत्रः, न संशयः।" तेषां वचनं श्रुत्वा, तं तेजस्विनं, गर्भस्रोतसः उत्पन्नम्, परमतेजसा स्नापयामासुः, अग्निसदृशं। देवाः तं स्कन्द इति नाम अज्ञापयन्, गर्भात् प्रवाहितः इति; हे काकुत्स्थ, कार्तिकेयः महाबाहुः अग्निसदृशः। तदा कृतिकानां उत्तमं क्षीरं अभवत्; षड्वदनः सः षड्भ्यः स्तन्यं अपिबत्। एकस्मिन्नेव दिवसे, कोमलशरीरः सः, स्वबलात् दैत्यसेनासंघान् विजिग्ये। ततः सर्वे अमराः, अग्निप्रमुखाः, तं महातेजसं, दिव्यसेनानां सेनापतिं अभिषिञ्चन्।