ततः पुनः अग्निना पूरिते तस्मिन्स्थले शुभ्रश्च पर्वतः दिव्यः च सरवनः अग्निसूर्यसमानदीप्त्या प्रादुरभवत्। तत्र महातेजस्वी कार्तिकेयः अग्निसम्भूतः उत्पन्नः अभवत्। तदा देवाः ऋषिगणैः सह उमां शिवं च पूजितवन्तः। ते भक्त्या परमया पूजां कृत्वा, हृष्टचित्ताः, तदा हे राम, पार्वती पर्वतानन्दन्या देवेषु इदं वचनं उवाच। क्रोधेन तस्या नेत्रे रक्तवर्णे अभवताम्। सा सर्वान् देवांश्च शप्तवती—"यदर्थं अहं पुत्रार्थं संयोजिता, तत्र मां निरोधिता अभवन्। अतः भवतां पत्निषु पुत्रोत्पत्तिः न भविष्यति; अद्य प्रभृति पत्न्यः भवतां अपुत्राः स्युः।" एवं सर्वान् देवांश्च शप्त्वा, सा पृथिवीं अपि शप्तवती—"हे पृथिवि, त्वं एकरूपा न भविष्यसि; बहुपत्नीकां रूपं धारयिष्यसि।" तथा तं, यस्य मनः मोहितं, अपि शप्तवती—"त्वं पुत्रसुखं न लप्स्यसि, यतः मम पुत्रं न इच्छसि, मां च कोपितवती।" सर्वान् देवान् शापदुःखितान् दृष्ट्वा, देवेशः तदा वरुणरक्षितं देशं प्रति प्रस्थितवान्। तत्र गत्वा, महेश्वरः हिमवतः शिखरे, उत्तरे पार्श्वे, पार्वत्या सह तपः आस्थाय तिष्ठति स्म। एषा कथा हे राम, पर्वतानन्दन्या तव प्रति उक्ता। अधुना लक्ष्मणेन सह गङ्गायाः उत्पत्तिकथां शृणु। अथ सप्तत्रिंशः सर्गः श्रवणीयः। यदा देवः तपः आस्थाय स्थितः, तदा देवाः, इन्द्राग्निप्रमुखाः, ब्रह्माणं समुपगम्य सेनापतिः काम्याय अभ्यर्थयन्। ततः सर्वे देवाः, इन्द्राग्निप्रमुखाः, भगवत् ब्रह्माणं प्रणम्य इदं वचनं ऊचुः— "हे देव, यः सेनापतिः त्वया नियुक्तः, सः स्वपत्नी सह घोरं तपः आस्थाय स्थितः। यदर्थं लोकानां हितं कर्तव्यम्, तत् त्वं व्यवस्थितुं अर्हसि, यतः त्वमेव अस्माकं परमाश्रयः।" देवानां वचनं श्रुत्वा, ब्रह्मा सर्वलोकपितामहः अमृतान् सौम्यवाक्यैः सान्त्वयित्वा इदं वचनं अब्रवीत्— "यत् पर्वतानन्दन्या उक्तं, तत् स्वपत्नीषु सृष्टीनां न उचितम्; तस्या वचनं शुद्धं, सत्यं, न संशयः। एषा दिव्या गङ्गा, यत्र अग्निः पुत्रं जनयिष्यति, सेनापतिं देवसेनायाः, शत्रुनाशनं धारयिष्यति। हिमवत्पुत्री ज्येष्ठा तं पुत्रं पूजयिष्यति; सः उमया अतिशयमान्यः भविष्यति, न संशयः।" एवं वचनं श्रुत्वा, हे रघुनन्दन, सर्वे देवाः, कार्यसिद्ध्याः, ब्रह्माणं प्रणम्य पूजितवन्तः। ततः सर्वे देवाः कैलासं रत्नमण्डितं गत्वा, पुत्रार्थं अग्निं नियुक्तवन्तः। "हे देव, अस्माकं कार्यं साधय; हिमवत्पुत्र्यां गङ्गायां तेजः विसृज।" इति देवाः उक्त्वा, अग्निः प्रतिज्ञां कृत्वा गङ्गां समीपं गतः। "हे देवी, गर्भं धारय; एषः देवेषु प्रियः।" इति अग्निः उक्तवान्। तस्य वचनं श्रुत्वा, गङ्गा दिव्यं रूपं धारयामास। तस्याः महत्त्वं दृष्ट्वा, अग्नेः तेजः सर्वदिक् प्रसारितम्। ततः, हे रघुवंशज, अग्निः देवीं सर्वतः अभिषिक्तवान्; गङ्गायाः सर्वे प्रवाहाः पूर्णाः अभवन्। तदा गङ्गा सर्वदेवसंघाय इदं वचनं उवाच—"हे देव, तव तेजः उत्पन्नं अहं धारयितुं असमर्था।" अग्नितेजसा दग्धा, मनसा अत्यन्तं व्याकुला, गङ्गा अग्निना, देवहविसंभृत्या, सम्बोधितवती। "एषः गर्भः हिमवत्पर्वतानां शिखरे स्थाप्यताम्।" इति अग्नेः वचनं श्रुत्वा, गङ्गा अतितेजस्वी गर्भं विसृज्य। हे पापरहित, तस्य गर्भः गङ्गाप्रवाहात् निर्गतः, सुवर्णद्रवसम्प्रभः दीप्तिमान् अभवत्। सुवर्णं, सूर्यसमानदीप्त्या, भूमिं प्राप्तम्; अतुलं तेजस्वि रजतं च, तस्य तीक्ष्णतया ताम्रं श्यामलायसञ्च उत्पन्नम्। तत्र तस्य मलं ताम्रं सीसञ्च अभवत्; भूमिं प्राप्त्वा विविधानि धातवः वर्धितवन्तः। यदा गर्भः तेजसा युक्तः न्यस्तः, तदा सर्वं वनं, पर्वतान्वितं, सुवर्णमयम् अभवत्। तस्मात्, हे राघव, तत् "जातरूप" इति प्रसिद्धम्; अग्निसमं दीप्त्या सुवर्णम्; तत्र सर्वे तृणानि, वृक्षाः, लतानि, गुल्माः च सुवर्णमयाः अभवन्। ततः देवाः इन्द्रवायुगणैः सह, कृतिकाः तं जातं बालं पोषणाय नियुक्तवन्तः। उत्तमं संकल्पं कृत्वा, कृतिकाः, स्थिरनिश्चयाः, "सः सर्वासां पुत्रः" इति उक्तवन्तः। ततः सर्वे देवाः "सः कार्तिकेयः इति प्रसिद्धः भविष्यति; त्रिलोक्यां अस्माकं पुत्रः स्यात्, न संशयः" इति घोषितवन्तः। तान् वचनं श्रुत्वा, ते तं तेजस्विनं, गर्भप्रवाहात् उत्पन्नं, परमदीप्त्या स्नापितवन्तः, यथा ज्वलितः अग्निः। देवाः तं "स्कन्दः" इति नाम दत्तवन्तः, यतः सः गर्भात् प्रवाहितः; हे ककुत्स्थवंशज, कार्तिकेयः महाबाहुः अग्निसमदीप्त्या ज्वलति। ततः कृतिकानां उत्तमं क्षीरं प्रकटितम्; षड्वक्त्रः सः षड्वक्षः क्षीरं ग्राहयामास। एकस्मिन दिने क्षीरं ग्राह्य, सुकुमारतनुः, सः महाबलः स्वबलात् दैत्यसेनागणान् विजितवान्।